تنوین را به رسمیت بشناسیم

کد خبر: ۳۷۸

تاریخ : ۲۸ خرداد ۱۳۹۸ - ۰۷:۴۳

نوشته

ایرج طوفان| از مواردی که ویراستاران سنتی به آن امر می کنند این است که از اسم هایی که ریشه عربی ندارند، با تنوین -که اصلا عربی است- قید نسازیم. این گروه (ویراستاران سنتی) «لطفا»، «حتما»، «احتراما» و مانند این ها را درست، و واژه هایی چون «خواهشا» و «تلفنا» را نادرست تلقی می کنند.
به نظر می رسد با 2 مسئله روبه روییم. مسئله نخست را با این پرسش معرفی می کنیم که چرا با هر جزء زبانیِ (تکواژ، واژه یا هر چیز دیگر) وارداتی باید با قواعد زبان مبدأ برخورد کنیم. این درحالی است که ما این اجزای زبانی را از مبدأی بیگانه وام گرفته و به جزئی از زبان خود تبدیل کرده ایم. مسئله دوم جدال پایان ناپذیر درست و غلط در زبان است. سؤال این است: چه استدلالی واژه هایی از این دست را غلط می داند و اهل زبان را از به کار بردن آن منع می کند؟
تصور کنید پسرعموی شما با دختری که پیش از این او را نمی شناختید ازدواج می کند. هرچند این خانم تازه وارد است، دیگر عضوی از خانواده شماست و حتی بسیاری او را با نام خانوادگی شما صدا می زنند. این مثال درباره اعضای سببی «خانواده» زبان هم صادق است. کمتر کسی به کلمه هایی چون «رادیو»، «عاقبت»، «منتظر»، «ممنوع»، «کاسِت» و حتی جمله «إن شاءا...» به چشم غریبه نگاه می کند. پس اعضای خانواده فارسی آن ها را در جمع های خصوصی تر خود هم می پذیرند و با آن ها واژه های مرکبی چون «ممنوع الکار» را می سازند. این ها واژه هایی هستند که جزئی از آن ها فارسی و جزء دیگرشان عربی است و با نگاه سنتی «غلط» محسوب می شوند. جالب است بدانید بومی سازی واژه ها ویژه فارسی نیست. در ادامه، به نمونه هایی در زبان هایی جز فارسی می پردازیم.
در زبان انگلیسی پوشاکی را که به اعضای زوج بدن مربوط می شوند حتی در حالت مفرد با s جمع به کار می برند:
jeans، glasses، pants، socks و ... . به همین ترتیب، وقتی «پَی جامه» (جامه پا، پیژامه) فارسی را به جمع خود راه می دهند، با آن هم این رفتار را می کنند: pajamas. خود زبان عربی نیز که محل دعوای ماست خداوندگار پذیرش و حل کردن واژگان بیگانه در خود است: 1- بساتین: ج. بستان: بوستان (فارسی) 2- بَستَرَ، مبَستَر: پاستوریزه کردن، پاستوریزه (فرانسوی) 3- إدجار ألان بو: ادگار آلن پو (انگلیسی) 4- سَفلَتَ: آسفالت کردن (فرانسوی) 5- شیکات: ج. شیک: چک (فرانسوی) و به نظر نگارنده، این نه ضعف و پالودگی، که یک امتیاز برای آن زبان (عربی) به شمار می رود که مغلوب نمی شود و گویی می تواند عبای خود را به تن واژگان هر زبانی بپوشاند.
اما مسئله دوم، چنان که به آن اشاره کردیم، کشمکش نسبتا کهن درست و نادرست در زبان میان «ادیبان» و «زبان شناسان» است. مسئولیت اینان که درباره زبان تحقیق می کنند -خواه برچسب «ادیب» خورده باشند خواه «زبان شناس»- آن است که به توصیف آنچه می بینند بپردازند نه آنکه برای بومی زبانان نسخه تجویز کنند.
به طور کلی، درست صورت بی نشانی است که تفاهم شود و نادرست آن است که برای بومی زبانان بی معنا باشد. چند ماه پیش از این، در یک مراسم خاک سپاری، روضه خوان از «همه کسانی که حضورا، تلفنا و تلگراما» به صاحب عزا تسلیت گفته بودند سپاسگزاری کرد. کاربرد فراوان تنوین شاهدی بر آن است که این تکواژ در زبان فارسی زنده است و اهالی زبان آن را به مثابه یکی از اعضای خانواده خود پذیرفته اند. هرچند «تلگراما» یا کلماتی مانند آن با کج سلیقگی و بدون فکر قبلی ساخته شده باشند، گواهی روشن بر زنده بودن تنوین در فارسی امروزند. نگارنده معتقد است نمی توان بر اساس پسند شخصی یا تولد نامشروع یک واژه، آن را به قتل رساند یا طرد کرد.