مادر، نخستین پناهگاه عاطفی دختر

مادر و دختر، اولین و ماندگارترین رابطه عاطفی زندگی را تجربه می‌کنند؛ رابطه‌ای که کیفیت آن می‌تواند مسیر اعتماد، صمیمیت و سلامت روان را در آینده دختر شکل دهد. در گفت‌و‌گو با یک روان‌شناس بالینی، ابعاد این رابطه حیاتی را بررسی کرده‌ایم.

کد خبر: ۳۸۳۱۶۲

تاریخ : ۱۶ دی ۱۴۰۴ - ۰۸:۱۹

نوشته

جعفری | شهرآرانیوز، مادر، واژه‌ای آشنا و آرام‌بخش است؛ واژه‌ای که با شنیدنش احساس امنیت در دل می‌نشیند، به‌ویژه برای دختران. برای یک دختر، مادر ستون قدرت است و برای یک مادر، دختر تمام دنیا. همین پیوند عمیق، رابطه‌ای ویژه و تأثیرگذار می‌سازد که اگر آگاهانه شکل بگیرد، می‌تواند تا پایان عمر پناهگاه امن روانی باشد.

رابطه مادر و دختری، اگرچه با رشد دختر دچار تغییر می‌شود، اما احساس بنیادین آن ثابت می‌ماند. به همین دلیل، افزایش آگاهی مادران نسبت به ابعاد این رابطه، ضرورتی انکارناپذیر است. در همین راستا با دکتر آلاله عطاران، روان‌شناس بالینی، گفت‌و‌گو کرده‌ایم تا به بررسی ابعاد مختلف این پیوند مهم بپردازیم.

رابطه مادر و دختر چقدر اهمیت دارد؟

اولین فضایی که انسان در آن معنا پیدا می‌کند، رحم مادر است؛ تجربه‌ای منحصر‌به‌فرد که هیچ‌گاه پس از تولد تکرار نمی‌شود. نخستین حضور ما در جهان، در بدن مادر رقم می‌خورد و پس از تولد، نوزاد به‌تدریج جدایی فیزیولوژیک از مادر را تجربه می‌کند.

واقعیت این است که رابطه مادر با فرزند، الگویی از تمام روابط عاطفی آینده ماست. اگر کودک با مادری رشد کند که امن، پاسخ‌گو و حساس به نیاز‌های او باشد، در بزرگ‌سالی نیز می‌تواند روابطی مبتنی بر اعتماد شکل دهد. در مقابل، ناایمنی در این رابطه، زمینه‌ساز مشکلات ارتباطی در آینده خواهد شد.

امن بودن مادر به چه معناست؟

دل‌بستگی ایمن یعنی حضور مادری که به نیاز‌های اولیه کودک پاسخ می‌دهد و در ذهن فرزند این باور شکل می‌گیرد که «اگر نیازی داشته باشم، مادرم آن را برطرف می‌کند».

در مقابل، دل‌بستگی ناایمن زمانی ایجاد می‌شود که والدین بر اساس حال‌وهوای خود با کودک تعامل دارند، نه بر اساس نیاز او. در چنین شرایطی کودک دچار اضطراب و ترس از دست دادن مادر می‌شود.

نوع دیگری از دل‌بستگی ناایمن، دل‌بستگی اجتنابی است. این حالت معمولاً در کودکانی شکل می‌گیرد که والدینشان پاسخ‌گویی هیجانی مناسبی ندارند یا دچار افسردگی و سردی عاطفی هستند. نتیجه آن، فردی است که در بزرگ‌سالی از برقراری روابط عاطفی عمیق پرهیز می‌کند.

{$sepehr_key_178456}

رابطه دوستانه و سالم مادر و دختر چگونه است؟

مادر نمی‌تواند و نباید دوست صمیمی دخترش باشد. این انتظار نه‌تنها واقع‌بینانه نیست، بلکه می‌تواند آسیب‌زا باشد.

برای داشتن رابطه‌ای سالم، مادر باید ظرفیت شنیدن بالایی داشته باشد؛ یعنی بدون واکنش‌های تند، بدون القای احساس گناه و شرم، شنونده حرف‌های دخترش باشد. در عین راهنمایی، باید استقلال فرزند را محترم بشمارد.

یک رابطه سالم مادر و دختری بر پایه احترام، امنیت، حمایت، عشق، قدردانی و راهنمایی درست شکل می‌گیرد؛ مؤلفه‌هایی که در کنار هم، یک پیوند دوستانه و ایمن می‌سازند.

دخترتان را در آغوش بگیرید؛ او لوس نمی‌شود

صمیمیت در رابطه مادر و دختر، انواع مختلفی دارد. مهم‌ترین آن صمیمیت عاطفی است؛ یعنی دختری که بتواند احساسات و تجربه‌های شخصی‌اش را با مادرش در میان بگذارد.

نوع دیگر، صمیمیت جسمانی است. همه انسان‌ها، در هر سنی، به آغوش مادر نیاز دارند. متأسفانه برخی والدین تصور می‌کنند در آغوش گرفتن دختر باعث لوس شدن او می‌شود، در حالی که تماس فیزیکی و ارتباط پوستی، نقش مهمی در رشد شناختی و هیجانی کودک دارد.

آغوش مادر یعنی امنیت؛ یعنی این پیام ساده، اما حیاتی: «کنارت هستم».

ترمیم رابطه‌های آسیب‌دیده

اگر رابطه مادر و دختری دچار آسیب شده باشد، نخستین راهکار، مراجعه به متخصص و استفاده از مشاوره است. گاهی شدت آسیب به‌گونه‌ای است که حضور یک فرد سوم ضروری می‌شود.

راهکار دیگر، گوش دادن فعال است؛ یعنی شنیدن بدون موضع دفاعی، بدون سرزنش و بدون تلاش برای اثبات برتری. فرزند نباید نگران باشد که با گفتن حرف‌هایش، مورد قضاوت یا تحقیر قرار می‌گیرد.

دادن احساس گناه و شرم به نوجوان، رابطه را بیش از پیش تخریب می‌کند. همچنین مادر نباید صرفاً به دلیل جایگاه والد بودن، خود را دانای مطلق بداند؛ چنین نگاهی، فرزند را به سمت دوستان و فاصله گرفتن از خانواده سوق می‌دهد.

والدین، آگاهی خود را افزایش دهند

والدین باید بدانند بلوغ دختران فقط به تغییرات جسمی محدود نمی‌شود؛ بلوغ جنسی، عاطفی، هیجانی و روان‌شناختی نیز بخش مهمی از این دوره است.

آگاهی والدین از این تغییرات، همراه با همدلی، انعطاف‌پذیری و گوش شنوا داشتن، نقشی کلیدی در شکل‌گیری رابطه‌ای سالم و پایدار میان مادر و دختر ایفا می‌کند.