تنبیه بدنی، شیوه اشتباه در تربیت و اصلاح رفتار‌های دانش‌آموزان

نکاتی مهم و آگاهی‌بخش برای والدینی که فرزندانشان قربانیان تنبیه بدنی در مدارس هستند.

کد خبر: ۳۸۳۴۴۸

تاریخ : ۱۴ دی ۱۴۰۴ - ۱۱:۳۲

نوشته

آزیتا حسین‌زاده عطار | شهرآرانیوز؛ زنگ آخر است. میز‌ها را طوری چیده‌اند که هر شش‌دانش‌آموز کلاس، به صورت گروهی مقابل یکدیگر بنشینند. معلم چیزی می‌گوید و سوگل که با دوستان هم‌گروهی‌اش در حال مباحثه درباره بحث قبلی مطرح شده در کلاس است، اصلا حواسش به این نیست که معلم خطابش به اوست. معلم دوباره صحبتش را تکرار می‌کند و او باز هم حواسش نیست.

برای مرتبه سوم معلم جلو می‌آید و آرام با کتابی که در دست دارد بر سر سوگل می‌زند و با تحکم می‌گوید: «شنیدی چی گفتم؟» تمام وجهه معلم همان لحظه پیش چشم کودک فرو می‌‎ریزد و دانش‌آموز او را مانند دیوی نامهربان تلقی می‌کند. شاید تا پایان آن سال تحصیلی، حتی از نگاه کردن در چشم دانش‌آموزان کلاس هم معذور و مضطرب باشد.

درحالی‌که سال‌هاست پژوهش‌های روان‌شناسی و علوم‌تربیتی با صدای بلند یک پیام مشترک را تکرار می‌کنند و آن هم، نه به خشونت و تنبیه‌بدنی دانش‌آموزان در کلاس درس است. مطابق حکم ماده‌۸۱ آیین‌نامه اجرایی مدارس نیز، تنبیه بدنی دانش‌آموزان و سو‌ءرفتار با آنها، به هر دلیل و تحت هر شرایطی ممنوع است و با متخلفان برابر قوانین و مقررات رفتار می‌شود.

به همین دلیل مدارس باید رویکرد و روش‌های دیگری را به عنوان جایگزین تنبیه دانش‌آموزان در نظر داشته باشند. به باور خلیل رحیمی، روان‌شناس بالینی، تنبیه بدنی نه تربیت می‌کند، نه اصلاح. بلکه آسیب می‌زند، آن هم عمیق و ماندگار. قانون منع تنبیه بدنی، قانونی علیه والدین یا معلمان نیست، بلکه قانونی در حمایت از سلامت روان نسل آینده است.

چرا قانون منع تنبیه ضروری است؟

چون کودک ابزار تخلیه خشم بزرگ‌سال نیست.

چون خشونت، خشونت می‌آفریند.

چون ترس جای آموزش را می‌گیرد.

چون کودک تحقیرشده، بزرگ‌سال آسیب‌دیده آینده می‌شود.

تنبیه بدنی در مدرسه چه پیامد‌هایی دارد؟

افت تحصیلی

اضطراب مانع تمرکز و یادگیری می‌شود.

مدرسه به محیط تهدید تبدیل می‌شود.

تحقیر اجتماعی

احساس خجالت و بی‌ارزشی در جمع می‌کند.

زخم روانی ماندگار از «شرمندگی عمومی» دارد.

ترک تحصیل پنهان

غیبت، بی‌انگیزگی، دل‌زدگی از آموزش

خاموش شدن میل به پیشرفت

انتقال چرخه خشونت

دانش‌آموزِ تنبیه‌شده، تنبیه‌کننده آینده می‌شود.

خشم را به نسل‌های بعدی‌اش منتقل می‌کند.

تنبیه بدنی در خانواده چه عوارضی دارد؟

تخریب عزت‌نفس کودک

کودک «من بد هستم» را یاد می‌گیرد.

احساس بی‌ارزشی و شرم درونی شکل می‌گیرد.

پایه‌های اعتماد‌به‌نفس درهم می‌شکند.

افزایش پرخاشگری

کودک خشونت را الگوی حل مسئله می‌داند.

احتمال پرخاشگری در نوجوانی و بزرگ‌سالی او افزایش می‌یابد.

ایجاد ترس به جای یادگیری

کودک از والد می‌ترسد، نه از رفتار غلط.

یاد می‌گیرد پنهان‌کاری کند، نه اصلاح.

صداقت، قربانی ترس می‌شود.

آسیب به رابطه عاطفی والد فرزندی

پیوند امن عاطفی تضعیف می‌شود.

فاصله عاطفی و بی‌اعتمادی شکل می‌گیرد.

تنبیه چه تأثیری در بلندمدت بر روان افراد دارد؟

افزایش اضطراب و افسردگی

اختلال در تنظیم هیجان (خشم، گریه، انفجار هیجانی)

مشکلات ارتباطی و زناشویی در بزرگ‌سالی

احساس مزمن گناه و شرم

کاهش تاب‌آوری روانی

احتمال گرایش به رفتار‌های پرخطر

یک باور غلط رایج

«ما هم تنبیه شدیم و سالم موندیم!»

پاسخ علمی

بسیاری از زخم‌ها دیده نمی‌شوند.

سازگار شدن به معنی سالم بودن نیست.

بسیاری از مشکلات روانی بزرگ‌سالان ریشه در همان «سالم ماندن» دارد.

اگر شما قربانی تنبیه بوده‌اید

بدانید:

تقصیر شما نبوده است.

واکنش‌های هیجانی امروزتان قابل فهم است.

زخم روانی قابل ترمیم است.

چه کار‌هایی کمک‌کننده است؟

صحبت با روان‌شناس

بازشناسی خشم‌های فروخورده

تمرین شفقت با خود

بازسازی عزت‌نفس آسیب‌دیده

برخورد والدین وقتی فرزندشان مورد خشونت معلم قرار گرفت چگونه باشد؟

حفظ جان و ایمنی

اگر خشونت در جریان است یا خطر فوری وجود دارد والدین به این موارد باید توجه کنند:

فوری با پلیس (۱۱۰) تماس بگیرند.

کودک را از محل خطر دور کنند.

به هیچ عنوان کودک را تنها نگذارند.

گزارش و مستندسازی خشونت

حتی اگر والدین فعلا قصد شکایت ندارند حتما این اقدامات را انجام دهند:

ثبت جزئیات (تاریخ، مکان، نوع خشونت، شاهدان)

عکس از آثار جسمی (در صورت وجود)

نگه‌داشتن پیام‌ها، صدا‌ها یا تهدید‌ها

توجه: این موارد بعدا برای حمایت قانونی یا مداخله آموزشی بسیار مهم‌اند.

اگر خشونت معلم در کلاس درس اتفاق افتاده باشد

این مدل از خشونت شامل همه مصداق‌های تنبیه بدنی، تحقیر، تهدید و زورگویی می‌شود.

ثبت شکایت کتبی در مدرسه

مراجعه به اداره آموزش‌وپرورش منطقه

مراجعه به اورژانس اجتماعی و شکایت قانونی در موارد شدید

مسیر‌های حمایت روانی (بسیار مهم)

خشونت فقط جسم را آسیب نمی‌زند، روان کودک را نیز زخمی می‌کند.

مراجعه به روان‌شناس کودک یا خانواده

جلسات حمایتی با مشاور مدرسه

اطمینان‌بخشی به کودک با این مضمون: «تو مقصر نیستی»

اجازه بیان احساسات او بدون ترساندن

مسیر‌های حمایتی رسمی

اورژانس اجتماعی ۱۲۳: (۲۴ساعته و رایگان)

مداخله فوری، حمایت روانی و حقوقی اولویت آن است.

مدرسه

مشاور، مدیر یا معاون پرورشی موظف به پیگیری هستند.

اداره آموزش‌وپرورش منطقه

در صورتی که خشونت از سوی کادر مدرسه باشد.

{$sepehr_key_178784}

توصیه‌های درمانی و تربیتی جایگزین تنبیه

برای والدین

گوش دادن فعال

قانون‌گذاری شفاف بدون خشونت

پیامد منطقی به جای تنبیه

آموزش مهارت‌های هیجانی

مدیریت خشم خود قبل از واکنش

برای معلمان

ایجاد احساس امنیت در کلاس

تشویق به جای تحقیر

استفاده از گفت‌و‌گو و قرارداد رفتاری

آموزش مهارت، نه اعمال قدرت

نکات مهم برای والدین

خشونت را عادی‌سازی نکنید.

به کودک نگویید «تحمل کن»

به حرف کودک باور داشته باشید.

تهدید نکنید که «اگه بگی بدتر میشه».

این نکته را همواره به‌خاطر بسپارید

قانون منع تنبیه بدنی، قانون «نرم‌دلی» نیست، قانون عقلانیت، علم و سلامت روان جامعه است. کودکی که کتک نمی‌خورد، لزوما لوس نمی‌شود، بلکه انسانی است که امن، مسئول و سالم رشد می‌کند.