کتاب «میراث پهلوانی» بهانه‌ای برای بازیابی یک سنت کهن

کتاب «میراث پهلوانی» پژوهشی با هدف یادآوری این نکته است که چگونه فرهنگ ایران در ورزش نیز گره خورده اما این پیوند اساطیری رو به فراموشی است، کتابی که تلنگری برای نجات یک یادگار کهن، به شمار می‌آید.

کد خبر: ۳۸۵۶۸۸

تاریخ : ۲۳ دی ۱۴۰۴ - ۱۵:۳۵

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز؛ ویژگی‌های پهلوانی یکی از شاخص‌ترین تجلی‌های میراث معنوی فرهنگ ایرانی است که در دوره‌های مختلف تاریخی در وجود گروه‌هایی به نام‌های عیاران، فتیان، کلوها، شاطران و... تجلی یافته است. این سنت پهلوانی، در همه ادوار همچنان‌که از نام این پهلوانان مشخص است، ریشه در فرهنگ اهل حرفه و افزارمندان دارد و ناگزیر از جامعه‌های شهری برمی‌خیزد. سنت پهلوانی همواره یک شکل داشته و یک محتوا، اگر به داستان پوریای ولی استناد کنیم از هفت قرن پیش مجموعه کشتی و ورزش‌هایی که امروزه معروف به ورزش زورخانه‌ای و آموزه‌های پوریای ولی است، همگی یک مجموعه را می‌ساخت.

پس از پوریای ولی، این مجموعه در طی زمان تداوم یافته و به صورت یک سنت پهلوانی درآمده است. کشتی و مراسم ورزش با ابزار زورخانه‌ای شکل این سنت بود و محتوای آن به اقتضای زمانه گاه تلخ بود، گاه شیرین. در احیا و باززایی سنت پهلوانی، موضوع اصلی بازگشت به شکل گذشته است. شکلی که در آن کشتی، مراسم ورزشی، زورخانه و محلات شهری مجموعه اندام‌واری بوده‌اند.

کتاب «میراث پهلوانی» ابراهیم مختاری که با پژوهش او و نوشته هدی صابر گردآوری شده است، اثری درباره «میراث پهلوانی» است که با مراجعه به منابع تاریخی آن را در سه بخش تدوین شده است.

نویسنده در بخش نخست به تحلیل شکل و محتوای سنت پهلوانی می‌پردازد و دلایل و زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی ظهور سه پهلوان تاریخی ایران یعنی «رستم» در دوران اساطیری، «پوریای ولی» در دوران میانی و «تختی» در دوران جدید را بررسی می‌کند. در این بخش به دلایل از هم گسیختگی شکل سنت پهلوانی در سده اخیر و تاثیر آن بر پهلوانی، مرشدی و نظام زورخانه‌ای نیز پرداخته شده است.

دو بخش بعدی، به شرحی از زندگی، اخلاق و آداب پهلوانان و مرشدان زورخانه و تصاویری از آنان اختصاص دارد. مطالب این دو بخش، برخی از زبان خود پهلوانان و برخی دیگر از زبان نزدیکان و شاگردان آنها نقل شده است.

صادق بلورفروشی، سید حسن رزاز، سید محمدعلی مسجدحوضی، میرزا باقر دراندرونی، اصغر نجار، میرزا عباس شیشه‌بر، محمد خرده‌فروش، رضا لاهیجانی و اکبر جگرکی برخی از این پهلوانان هستند.

{$sepehr_key_181176}

گفت‌وگوهای خواندنی با موسفیدان پهلوانی

بخش مهم کتاب مصاحبه‌های مختاری با سال‌خوردگانی‌ست که از این سنت به‌جا مانده‌اند. نویسنده کوشیده لحن و شیوه گفتار آنها را حفظ کند. آنها تعریف می‌کنند چگونه به این مراتب رسیده‌اند یا چطور در دام زر و زور گرفتار شده و عامل حکومت شده‌اند. دعوا‌هایی که در گرفته و آدم‌هایی که در این راه مرده‌اند و باز تعریف این وقایع از چند منظر و از زبان دو طرف درگیر، این گفت‌و‌گو‌ها را خواندنی کرده است.

«نگاهی به تحول سنت پهلوانی»، «پهلوانان آرمانی و سنتی»، «چند تن از پهلوانان و پیشکسوتان»، «آداب زورخانه»، «مرشدی»، «چند تن از مرشدان»، «زورخانه‌داری»، «چند تن از زورخانه‌داران» و «چند تن از اسباب‌سازان» عناوین ۹ فصل این کتاب هستند.

ابراهیم مختاری، زاده سی‌ام آبان ماه ۱۳۲۶ در بابُل استان مازندران، کارگردان و مستندساز ایرانی است. او عضو هیئت مؤسس انجمن مستندسازان سینمای ایران است و در سال ۱۳۹۳ به عنوان رئیس هیئت مدیره خانه سینما انتخاب شد. مختاری در سال ۱۳۵۱ از مدرسه عالی تلویزیون و سینما فارغ‌التحصیل شد و در سال ۱۳۵۷ لیسانس خود را از دانشگاه پاریس هشت گرفت.

او از سال ۱۳۵۱ کار خود را با نویسندگی و کارگردانی آغاز کرد و به فیلم‌سازی مستند و بعد به سینمای داستانی روی آورد. در سال ۱۳۷۲ نخستین فیلم سینمایی خود را به نام «زینت» ساخت که در بخش هفته منتقدان جشنواره کن سال ۱۹۹۴ به نمایش درآمد.

وی در فیلم «شطرنج باد» و مجموعه‌های تلویزیونی «دلیران تنگستان» (قسمت دهم) و «سمک عیار» (قسمت هشتم) دستیار کارگردان بود.

هدی رضازاده صابر، زاده ۲۴ اسفند ۱۳۳۷، درگذشته ۲۱ خرداد ۱۳۹۰، پژوهشگر، روزنامه‌نگار و فعال ملی مذهبی بود.

منبع: ایرنا