درمانِ گران ناباروری و ضعف در حمایت های دولتی و پوشش های بیمه ای از زوجین

بیمه‌ها تا  ۹۰ درصد هزینه‌های درمان ناباروری را  در  مراکز دولتی و  ۷۰ درصد را  در  مراکز خصوصی پوشش می‌دهند، اما هنوز نسخه پشت نسخه، آزمایش پشت آزمایش و صف‌های طولانی مطب ها، بسیاری را  از  ادامه راه بازمی دارد.

کد خبر: ۳۸۶۱۱۷

تاریخ : ۲۵ دی ۱۴۰۴ - ۱۱:۰۳

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز؛ اوایل فکر می‌کردند ناباروری فقط یک واژه پزشکی است و یک عدد در گزارش ها، اما حالا می‌دانند که پشت هریک از این عدد و رقم ها، خانه‌ای خاموش و سوت وکور است؛ خانه‌ای که ساکنانش دلشان غنج می‌رود برای صدای یک بچه که سکوتش را بشکند. نتایج پیمایشی ملی در سال۱۳۹۸ نشان داد که بیش از ۳ میلیون زوج ایرانی با این سکوت دست به گریبان‌اند؛ یعنی از هر شش زوج، یکی با وجود میل به فرزند، در مسیر درمان‌های پرهزینه و طاقت فرسا گرفتار می‌شود.

بیمه‌ها تا  ۹۰ درصد هزینه‌ها را  در  مراکز دولتی و  ۷۰درصد را  در  مراکز خصوصی پوشش می‌دهند، اما هنوز نسخه پشت نسخه، آزمایش پشت آزمایش و صف‌های طولانی مطب ها، بسیاری را  از  ادامه راه بازمی دارد.

علاوه بر سالمندی، ناباروری هم تهدیدی برای امنیت جمعیتی کشور است که با وجود سیاست‌های حمایتی و پوشش‌های بیمه‌ای، همچنان دغدغه مشترک بسیاری از زوج هاست و درمان آن به مسیری طولانی نیاز دارد که هزینه‌های سنگینی بر دوششان می‌گذارد. در این مسیر، عده‌ای با اینکه می‌دانند سکوت خانه خلوتشان را فقط صدای یک بچه می‌تواند بشکند، از خیر داشتن فرزند می ‎گذرند.

۳۰ میلیون تومان؛ حداقل هزینه لازم برای پیگیری درمان

۱۰ سال از زندگی مشترک ساجده می‌گذرد. تعریف می‌کند: هشت سال از خواب وخوراک و تفریح و... گذشتم تا یکی صدایم بزند «مامان». حسابش دستم نیست. با اینکه بیمه تأمین اجتماعی هستیم، تابه حال کلی خرج کرده‌ایم. بخش بزرگی از هزینه درمان ناباروری، به حوزه‌های پاراکلینیکی و دارویی مربوط می‌شود؛ اعم از دارو‌های خاص، آزمایش‌های هورمونی، سونوگرافی‌های دوره‌ای و نمونه برداری‌های آزمایشگاهی که به صورت کامل تحت پوشش قرار ندارند.

روش آی یو آی هم با کلی هزینه بی تأثیر بود. همچنین دوبار تابه حال آی وی اف انجام داده‌ام که هر پروسه، نزدیک به ۳۰میلیون تومان هزینه داشته است. البته چندبار به مراکز دولتی درمان ناباروری سر زدم، اما صف طولانی انتظار، ارزش وقت کشی را نداشت. سرانجام در یک مرکز خصوصی، درمان را ادامه دادم. الان دو هفته است که انتقال انجام شده است. دعا کنید به نتیجه برسد.

این حرف‌ها مشکل زوج‌های دیگری هم است که آرزوی پدر و مادر شدن را دارند و به دستاورد‌های علمی روز برای درمانشان امید بسته‌اند.

سعیده هم از زندگی مشترکشان تعریف می‌کند که بعد از هشت سال به گفته خودش، یکنواخت و تکراری شده است: «تحت درمان ناباروری در یک مرکز خصوصی هستم. به نظرم وقت و حوصله بیشتری به خرج می‌دهند. با اینکه متولیان بخش‌های مختلف، مدام از قانون جوانی جمعیت حرف می‌زنند، هزینه‌ها سنگین است و بدون احتساب آزمایش و داروها، حداقل باید ۳۰میلیون تومان خرج کنی.

به عنوان مثال در عمل آی وی اف هزینه تخم کشی در هر مرحله ۱۲میلیون تومان است و هزینه انتقال بین ۴ تا ۵ میلیون تومان و.... تازه در صورت ناموفق بودن، این پروسه باید دوباره تکرار شود؛ به همین خاطر برخی‌ها از نیمه راه انصراف می‌دهند. قدم گذاشتن در این راه، هم حوصله می‌خواهد و هم جیب پرپول. گاهی به این نتیجه می‌رسم که فرزندخوانده بگیرم، اما خانواده همسرم رضایت نمی‌دهند.

۲۰درصد خانم‌های در سن باروری، مشکل ناباروری دارند

مرکز میلاد بیمارستان امام رضا (ع) مشهد، سال۱۳۷۵ به عنوان نخستین مرکز درمان ناباروری در خراسان رضوی راه اندازی شد و با توجه به توانمندی‌های علمی و برجستگی‌های پژوهشی و درمانی استادان و متخصصان آن، انتخاب خیلی از زوج‌ها برای درمان است. نام نخستین متولد این مرکز در سال۱۳۷۶ ثبت شد و از آن زمان، بالغ بر ۲۰هزار خانوار طعم شیرین بچه دار شدن را چشیده‌اند.

نیره خادم، مدیر این مرکز، است که تجربه سی وهشت ساله در زمینه درمان ناباروری دارد و همین ابتدای صحبت بیان می‌کند: با توجه به تعدد مراکز ناباروری که شامل یک مرکز دولتی و چند مجموعه خصوصی است، آمار دقیقی از تعداد زوج‌های تحت درمان استان و مشهد دردسترس نیست. اما در یک نگاه مقایسه‌ای، می‌توان ادعا کرد که ناباروری به مسئله‌ای جدی و همگانی تبدیل شده و تعداد افراد درگیر با آن، در ۱۰ سال اخیر نسبت به گذشته بیشتر شده است.

او بیان می‌کند: به طور میانگین، ۱۵ تا ۲۰درصد خانم‌های در سن باروری با مشکل ناباروری مواجه هستند. همچنین سالانه بین ۱۵ تا ۱۶هزار نفر در مرکز درمان ناباروری میلاد، ویزیت می‌شوند.

خادم در توضیح بیشتر می‌گوید: در سنین مختلف، قدرت تولیدمثل متفاوت است. سن باروری در زنان از زمان بلوغ شروع می‌شود و تا یائسگی ادامه دارد. به پیشنهاد متخصصان، زمان طلایی باروری برای بانوان، بین ۱۸ تا ۳۵سال است و هرچه سن بیشتر می‌شود، ذخیره تخمدان آن‌ها کمتر می‎ شود و شانس بارداری را کم می‌کند.

سلول‌های جنسی آقایان نیز با افزایش سن، پیرتر می‌شوند؛ البته روند آن نسبت به بانوان، خیلی کندتر است؛ به همین خاطر به همه زوج‌ها توصیه می‌کنیم در سال‌های آغازین زندگی، برای فرزندآوری اقدام کنند و چنانچه یک سال بعد از شروع زندگی مشترک بدون استفاده از روش‌های پیشگیری بچه دار نشدند، برای بررسی‌های اولیه با متخصصان مشورت کنند.

او یادآوری می‌کند: ناباروری یک موضوع چندوجهی است که نیازمند توجه به عوامل مختلف زیست محیطی، سبک زندگی و سن است.

به گفته وی، علاوه بر این، آلاینده‌های محیطی نیز به شدت بر این جریان تأثیرگذار هستند. وجود آلاینده‌ها در غذا و محیط زندگی، استفاده از غذا‌های فریزشده و ظروف پلاستیکی، می‌تواند منجر به ناباروری شود. استفاده از فست فود‌ها هم تأثیرگذار است. سبک زندگی و عادت‌های نادرست نظیر بی تحرکی و نشستن‌های طولانی، از دیگر عوامل مؤثر در ناباروری به شمار می‌آیند.

آن طور که مدیر مرکز ناباروری میلاد می‌گوید، روش‌های مختلفی برای تشخیص و درمان مشکلات وجود دارد. پس از اینکه زوج به این مجموعه مراجعه کردند، آزمایش‌ها و بررسی‌های اولیه شروع می‌شود. اما حساسیت برای بیماران بالای ۳۵سال بیشتر است و برای اینکه فرصت از دست نرود، درمان آن‌ها زودتر شروع می‌شود. بعد از ثبت اطلاعات و سنجش عوامل زمینه‌ای، متخصصان، مشاوره و ارزیابی را شروع می‌کنند. بسته به وضعیت زوج ها، روش‌های درمانی فرق می‌کند.

خادم ادامه می‎دهد: متخصصان، برخی ناباروری‌ها را در سطوح اول با یک مشاوره ساده یا دارودرمانی، برطرف می‌کنند، اما در مراحل بالاتر از روش‌های نوین و پیشرفته تری مثل «آی یو آی» (تلقیح داخل رحمی اسپرم)، «میکرواینجکشن» (تزریق درون سیتوپلاسمی) و «آی وی اف» (انتقال جنین به رحم) استفاده می‌شود. لقاح ساده تخمک زن با اسپرم مرد در آزمایشگاه، آی وی اف نام دارد. پس از لقاح، جنین را تا مرحله‌ای معین در آزمایشگاه پرورش می‌دهند و سپس این جنین را از طریق دهانه رحم (سرویکس) به رحم زن وارد می‌کنند. در موارد خاصی که ذخیره تخمدان کم باشد، از تخمک‌های اهدایی استفاده می‌شود که در سال گذشته، هفتاد نفر برای اهدای تخمک به این مرکز مراجعه کرده‌اند.

به گفته مدیر مرکز میلاد، برخی خانم‌ها ذخیره تخمدان خوبی دارند، اما به لحاظ ژنتیکی و ارثی، ممکن است قدرت نگهداری جنین را در رحم خودشان نداشته باشند که در این صورت، از رحم اجاره‌ای استفاده می‌شود. علاوه بر این‌ها سالانه پانصد تا ششصد نفر توسط ارولوژی مردان ویزیت می‌شوند.

او اعلام می‌کند: مراکز درمان ناباروری بعد از اجرای قانون جوانی جمعیت، تسهیلات بیشتری دراختیار زوج‌های نابارور می‌گذارد. دسترسی به خدمات درمانی ناباروری در این مرکز برای همه زوج‌ها امکان پذیر است و پوشش بیمه‌ای مناسبی هم دارد. درحال حاضر ۹۰درصد از هزینه‌های درمان ناباروری زیر پوشش بیمه قرار دارند تا زوج‌های نابارور، دغدغه‌ای در این زمینه نداشته باشند.

هزینه‌های سنگین درمان

تحت پوشش بیمه پایه قرارگرفتن هزینه‌های درمان ناباروری و نازایی، جزو نخستین مصوبه‌های هیئت وزیران در دولت سیزدهم بود. علی بهادری جهرمی، سخنگو و رئیس شورای اطلاع رسانی دولت، همان زمان اعلام کرده بود: «همه مراکز درمانی و بیمارستان‌های ارائه دهنده خدمات درمان ناباروری، موظف به عقد قرارداد با سازمان‌های بیمه گر پایه هستند و تمدید پروانه این مراکز و بیمارستان ها، منوط به عقد قرارداد با بیمه‌های پایه خواهد بود.»؛ اتفاقی که براساس معیار‌ها و استاندارد‌های جهانی در زمینه رایگان کردن هزینه‌های خدمات درمان ناباروری، باید زودتر رخ می‌داد.   البته با همه این سیاست ها، درمان ناباروری برای همه زوج ها، امکان پذیر نیست.

کارشناس یکی از مراکز ناباروری خصوصی مشهد در این باره اظهار می‌کند: با بیمه‌های پایه قرارداد داریم، با این حال هزینه‌ها سرسام آور است و درمان ناباروری، هزینه‌ای سنگین بر دوش زوج‌های نابارور می‌گذارد؛ به عنوان مثال هزینه هربار تخمک کشی بین ۱۲ تا ۱۳میلیون تومان است.

فریز بسته‌های جنین نیز، بین ۳ تا ۱۰میلیون تومان بار مالی دارد. همچنین هزینه انتقال بین ۳ تا ۴میلیون تومان است و به این‌ها اضافه کنید هزینه دارو، هیستروسکوپی، واریکوسل و... را. شانس موفقیت زوج‌ها برای فرزنددار شدن بین ۴۰ تا ۵۰درصد است. مشکل دیگر، پرداختی معوقه‌های بیمه به مراکز خصوصی است که کار را سخت می‌کند.

۳۵ تا ۴۰ درصد؛ موفقیت در درمان

حالا صحبت‌های امیدوارکننده مدیر جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس دانشگاه علوم پزشکی مشهد را بخوانید که از اجرای طرحی تازه در مراکز بهداشت حرف می‌زند.

دکتر محمد احمدیان با اشاره به اینکه قانون جوانی جمعیت خدماتش را برای ناباروران در سه سطح پیشگیری، تشخیص بهنگام و درنهایت خدمات ناباروری تقسیم بندی کرده است، می‌گوید: طرح غربالگری که در مراکز و خانه‌های بهداشت اجرا می‌شود، به تازگی جدی‌تر شده است. هدف این طرح، شناسایی مشکلات افرادی است که در سن فرزندآوری هستند. زنان در سن ۱۵ تا ۴۵سال و مردان در تمام رده‌های سنی، مخاطب فرزندآوری هستند.

او ادامه می‌دهد: دستاورد‌ها و توسعه قابل توجهی در حوزه درمان ناباروری رقم خورده است. میزان موفقیت بارداری در زوج‌های با مشکلات ناباروری در این مراکز، به طور میانگین بین ۳۵ تا ۴۰درصد و گاهی تا ۵۰درصد بوده است.   احمدیان گوشزد می‌کند: معتقدیم که اگر سالی یک نوبت غربالگری سلامت انجام شود، بسیاری از مشکلات پیشگیری پذیر است و اگر هم مشکلی وجود داشته باشد، در زمانی کوتاه برای درمان، اقدامات موردنیاز انجام می‌شود.

او توضیح می‌دهد: در این طرح که دوسه سالی است درحال اجراست، غربالگری در مراکز بهداشتی انجام می‌شود و بعد از شناسایی، فرد در برنامه مشاوره‌ای و مراقبتی قرار می‌گیرد. او ابتدا به پزشک بهداشت ارجاع داده می‌شود تا کار‌های اولیه انجام شود و در ادامه در صورت نیاز، به کلینیک‌های سطح ۲ و سطح ۳ معرفی می‌شود. علاوه بر این ها، مراکز درمانی مختلف ازجمله مراکز سطوح ۲ و ۳، خدمات و مشاوره در مورد اصلاح سبک زندگی را ارائه می‌دهند. این روند براساس تعرفه‌های دولتی است.

به گفته احمدیان، زمانی که پزشک، ناباروری فرد را تأیید کند و نشان دار شود، سازمان‌های بیمه گر هزینه‌های سرپایی را پوشش می‌دهند. همچنین مؤسسه خدمات درمانی بسیجیان، طرح رویش امید (حمایت از زوج‌های نابارور) را به منظور توسعه دسترسی همه افراد جامعه هدف، در دستورکار خود قرار داده است.

او ادامه می‌دهد: از زمانی که قانون جوانی جمعیت ابلاغ شده، این موضوع به عنوان یک تکلیف اجرایی درحال پیگیری است و توصیه ما به زوجین این است که در سنین باروری در مراکز بهداشت، پرونده تشکیل دهند تا در صورت داشتن مشکل، اقدام لازم انجام شود.

{$sepehr_key_181647}

حمایت شعاری

حمایت از جوانی جمعیت در حرف و سخن زیاد است. در ماده۴۳ قانون «حمایت از خانواده و جوانی جمعیت» آمده است: «در راستای بند‌های «ح» و «د» ماده۱۰۲ قانون برنامه ششم، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مکلف است با همکاری وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و سازمان‌های بیمه گر، برنامه‌ها و اقدامات لازم را برای برخورداری همه زوج‌هایی که با وجود اقدام به بارداری به مدت یک سال یا بیشتر، صاحب فرزند نشده‌اند، انجام دهد.» این حمایت‌ها شامل برنامه‌های معاینه، تشخیص علت ناباروری و درمان آن تحت پوشش کامل بیمه‌های پایه، بدون محدودیت زمانی و دفعات موردنیاز به تشخیص پزشک معالج است.

سیمین یعقوبیان، فعال حوزه کارگری بانوان و مشاور امور بانوان در کانون هماهنگی شورا‌های اسلامی کار خراسان رضوی، ناباروری را یکی از چالش‌های گسترده سلامت عمومی معرفی می‌کند و‌ می‌گوید: زوج‌های نابارور برای بهره مندی از روش‌های کمک باروری سه گانه، باید میلیون‌ها تومان هزینه کنند، درحالی که بیمه پایه تنها بخش محدودی از خدمات را تقبل می‌کند و بیمه‌های تکمیلی نیز پوشش‌های پراکنده و ناقصی ارائه می‌دهند.

او می‌گوید: بخشی از سیاست‌های جمعیتی بر روی کاغذ باقی می‌ماند و فقط شعار جوانی جمعیت را سر می‌دهند و درحالی که قانون «حمایت از خانواده و جوانی جمعیت» بر تسهیل درمان ناباروری تأکید دارد، واقعیت بیمه‌ای کشور خلاف جهت آن حرکت می‌کند؛ نه صندوق‌های بیمه توان پرداخت دارند و نه سازوکار اجرایی برای اجرای کامل این حمایت‌ها وجود دارد. خانواده‌هایی که باید موتور جوانی جمعیت باشند، زیر بار هزینه‌ها ازپا می‌افتند و در عمل، زوج‌ها حتی پیش از آغاز درمان اصلی، با هزینه‌هایی روبه رو می‌شوند که گاهی از حقوق چند ماه یک کارگر یا کارمند، بیشتر است.

«درمان ناباروری، گران‌ترین درمان غیراورژانسی کشور است و بدون بیمه مؤثر و کافی، فقط اقشار مرفه از آن بهره‌مند می‌شوند.» یعقوبیان مثل خیلی‌های دیگر بر این باور است هر سیاستی که شعار جوانی جمعیت بدهد، اما پوشش مالی برای درمان ناباروری را فراهم نکند، ازاساس بی اثر است و اگر دولت واقعا به دنبال تحقق اهداف جمعیتی و انجام وظایف خود است، باید در تعهداتش بازنگری اساسی کند.

او می‌گوید: خیلی‌ها امروز در صف دارو و نوبت ایستاده‌اند، اما فردا ممکن است از صف درمان خارج شوند؛ نه به خاطر ناامیدی، بلکه به دلیل ناتوانی در پرداخت هزینه ها. آن وقت، شعار «جوانی جمعیت» تنها در تیتر‌ها باقی می‌ماند؛ به همین خاطر افزایش سهم بیمه پایه و تکمیلی در پرداخت هزینه‌های دارویی و پاراکلینیکی و همچنین گنجاندن سونوگرافی‌ها و آزمایش‌های تشخیصی در پوشش اجباری و پایه‌ای، باید جزو برنامه‌ها باشد.