رقابت ۱۲ فیلم‌اولی در چهل‌و‌چهارمین جشنواره فیلم فجر

فیلم‌اولی‌ها همیشه در جشنواره فجر حضور داشته‌اند، اما کمتر پیش‌آمده که این حضور تا این اندازه پررنگ و تعیین‌کننده باشد.

کد خبر: ۳۸۹۵۶۰

تاریخ : ۱۱ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۰:۵۵

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز؛ در میان فهرست فیلم‌های راه‌یافته به بخش اصلی چهل‌وچهارمین جشنواره فیلم فجر، یک عدد بیش از بقیه به چشم می‌آید؛ ۱۲ فیلم‌اولی. عددی که در نگاه اول شاید صرفاً یک آمار به نظر برسد، اما وقتی کمی دقیق‌تر به آن نگاه کنیم، می‌تواند یکی از مهم‌ترین نشانه‌های وضعیت امروز و حتی آینده سینمای ایران باشد.

فیلم‌اولی‌ها همیشه در جشنواره فجر حضور داشته‌اند، اما کمتر پیش‌آمده که این حضور تا این اندازه پررنگ و تعیین‌کننده باشد. امسال ۱۲ کارگردان با نخستین تجربه بلند سینمایی خود پا به مهم‌ترین ویترین سینمای ایران گذاشته‌اند؛ ویترینی که سال‌هاست محل معرفی، سنجش و گاه تولد نسل‌های تازه فیلم‌سازی بوده است. همین حضور گسترده، به‌تنهایی نشان می‌دهد که جریان تولید در سینمای ایران، برخلاف برخی تصورات، متوقف نشده و نسل تازه‌ای از فیلم‌سازان در حال ورود به میدان حرفه‌ای هستند.

این فیلم‌اولی‌ها از دل یک زیست متفاوت می‌آیند. آن‌ها محصول دهه‌های اخیرند؛ نسلی که هم سینمای کلاسیک ایران را دیده، هم با سینمای جهان بزرگ شده، هم تجربه زیست در فضای شبکه‌های اجتماعی و پلتفرم‌ها را داشته و هم تحولات اجتماعی و فرهنگی سال‌های اخیر را از نزدیک لمس کرده است. طبیعی است که نگاه این نسل به روایت، به فرم، به شخصیت‌پردازی و حتی به موضوعات، با نسل‌های پیش از خود تفاوت داشته باشد.

نکته مهم اینجاست که این تفاوت صرفاً یک تفاوت سلیقه‌ای نیست؛ بلکه تفاوتی در شیوه دیدن جهان است. فیلم‌اولی‌ها معمولاً کمتر درگیر کلیشه‌های تثبیت‌شده سینمای بدنه هستند. آن‌ها هنوز وارد چرخه محافظه‌کاری حرفه‌ای نشده‌اند، هنوز درگیر محاسبات پیچیده بازار و گیشه نیستند و هنوز بیش از هر چیز، دغدغه «گفتن» دارند. همین ویژگی باعث می‌شود که نخستین فیلم‌ها، در بسیاری از مواقع، صادقانه‌تر، جسورانه‌تر و تازه‌تر به نظر برسند.

جشنواره فجر در طول چهار دهه گذشته، بارها نشان داده که یکی از مهم‌ترین مسیرهای معرفی استعدادهای جدید به بدنه سینمای ایران بوده است. بسیاری از فیلم‌سازانی که امروز از چهره‌های شناخته‌شده و تثبیت‌شده سینمای ایران هستند، نخستین‌بار از همین مسیر دیده شدند. از همین رو، حضور ۱۲ فیلم‌اولی در این دوره را می‌توان ادامه همان سنت دانست؛ سنتی که فجر را نه‌فقط به محل رقابت فیلم‌ها، بلکه به سکوی پرتاب نسل‌های تازه تبدیل کرده است.

این حضور گسترده، یک پیام دیگر هم دارد؛ تقاضای بالا برای فیلم‌سازی. جشنواره امسال با ۱۲۲ فیلم متقاضی روبه‌رو بوده که گفته می‌شود بیش از ۵۰ اثر از این میان، فیلم اول کارگردانان بوده است. یعنی بخش قابل‌توجهی از انرژی تولید در سینمای ایران، متعلق به کسانی است که هنوز تجربه‌ای در سینمای بلند نداشته‌اند؛ اما با جدیت وارد این میدان شده‌اند. این اشتیاق برای ساختن، خود نشانه‌ای از زنده‌بودن جریان سینماست.

فیلم‌اولی‌ها معمولاً روایت‌هایی را انتخاب می‌کنند که به زندگی روزمره مردم نزدیک‌تر است. آن‌ها کمتر درگیر بازتولید الگوهای آشنا هستند و بیشتر تلاش می‌کنند جهان اطراف خود را آن‌گونه که می‌بینند، بازنمایی کنند. ازاین‌جهت، حضورشان می‌تواند به تنوع روایت‌ها در سینمای ایران کمک کند. تنوعی که هر سینمای زنده‌ای به آن نیاز دارد.

ازسوی‌دیگر، این نسل تازه به لحاظ فرمی نیز تجربه‌گراست. بسیاری از این فیلم‌سازان پیش از ورود به سینمای بلند، در حوزه فیلم کوتاه، مستند، تئاتر یا حتی تولیدات دیجیتال فعال بوده‌اند. این پیشینه باعث می‌شود که نگاهشان به قاب، ریتم، روایت و حتی بازیگری، متفاوت از الگوهای مرسوم باشد. همین تفاوت‌هاست که می‌تواند به‌تدریج زبان سینمای ایران را دچار تغییر کند.

نکته مهم دیگر این است که فیلم‌اولی‌ها معمولاً با بودجه‌های محدودتر کار می‌کنند. این محدودیت، در بسیاری از مواقع به خلاقیت بیشتر منجر می‌شود. وقتی امکانات محدود است، ایده و اجرا اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. همین مسئله باعث شده در سال‌های گذشته، برخی از فیلم‌های اول به آثار شاخص و ماندگار تبدیل شوند؛ آثاری که نشان داده‌اند کیفیت، الزاماً وابسته به هزینه‌های سنگین تولید نیست.

حضور این ۱۲ فیلم‌اولی را باید در کنار حضور فیلم‌سازان باتجربه این دوره دید. هم‌نشینی این دو نسل در یک جشنواره، موقعیتی کم‌نظیر برای مقایسه، گفت‌وگو و انتقال تجربه فراهم می‌کند. جشنواره فجر در چنین شرایطی، به یک میدان مشترک تبدیل می‌شود؛ جایی که هم تجربه دیده می‌شود و هم طراوت. برای مخاطبان نیز، فیلم‌اولی‌ها همیشه جذاب بوده‌اند. تماشای نخستین اثر یک فیلم‌ساز، نوعی کشف است. مخاطب با ذهنی کنجکاو وارد سالن می‌شود تا ببیند این صدا و این نگاه تازه چه حرفی برای گفتن دارد. این کنجکاوی، خود می‌تواند به شور و هیجان جشنواره اضافه کند.

در چشم‌انداز بلندمدت، همین فیلم‌اولی‌ها هستند که بدنه اصلی سینمای ایران را در سال‌های آینده شکل خواهند داد. برخی از آن‌ها مسیر حرفه‌ای خود را ادامه خواهند داد، فیلم‌های بعدی خواهند ساخت و به چهره‌های شناخته‌شده تبدیل خواهند شد. برخی دیگر شاید مسیرهای دیگری را انتخاب کنند؛ اما درهرصورت، این نسل تازه، اثر خود را بر جریان سینمای ایران خواهد گذاشت. سینمای ایران در دوره‌های مختلف، با ورود نسل‌های تازه دچار تغییر شده است.

{$sepehr_key_185616}

هر نسل، زبان، دغدغه و روایت خود را به همراه آورده و در نهایت، چهره سینما را دگرگون کرده است. امروز نیز به نظر می‌رسد در آستانه چنین تغییری هستیم. حضور ۱۲ فیلم‌اولی در یک دوره جشنواره، نشانه‌ای روشن از این تغییر است. این فیلم‌ها فقط «اولین فیلم» نیستند؛ آن‌ها نخستین نشانه‌های یک نگاه تازه‌اند؛ نگاهی که اگر فرصت رشد پیدا کند، می‌تواند مسیرهای جدیدی را پیش روی سینمای ایران باز کند.

از همین رو، توجه به فیلم‌اولی‌ها در این دوره، فقط توجه به چند اثر تازه نیست؛ توجه به آینده سینماست. چهل‌وچهارمین جشنواره فیلم فجر، با این ترکیب، فرصتی فراهم کرده تا این آینده را از نزدیک ببینیم؛ آینده‌ای که در چهره این ۱۲ کارگردان جوان قابل‌مشاهده است؛ فیلم‌سازانی که باانرژی، نگاه نو و انگیزه‌ای جدی پا به میدان گذاشته‌اند و می‌توانند فصل تازه‌ای در سینمای ایران رقم بزنند.

منبع: مشرق