روایت مهدی نصیری از تاریخچه شکل‌گیری فناوری فضایی در ایران

مهدی نصیری، رئیس پژوهشکده سامانه‌های ماهواره‌ای پژوهشگاه فضایی ایران، روایتی تاریخی و شنیدنی از فراز و نشیب‌های شکل‌گیری صنعت فضایی در کشور ارائه کرد.

کد خبر: ۳۹۰۴۸۱

تاریخ : ۱۴ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۲:۳۳

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز، در مراسم گرامیداشت روز ملی فناوری فضایی با حضور سید ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، امیر عزیز نصیرزاده، وزیر دفاع و پشتیبانی نیرو‌های مسلح، فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت و حسن سالاریه، رئیس سازمان فضایی ایران در سالن شهید قندی وزارت ارتباطات برگزار شد.

در این مراسم، مهدی نصیری؛ رئیس پژوهشکده سامانه‌های ماهواره‌ای پژوهشگاه فضایی ایران، به ایراد سخنرانی پرداخت و روایتی تاریخی و شنیدنی از فراز و نشیب‌های شکل‌گیری صنعت فضایی در کشور ارائه کرد.

رئیس پژوهشکده سامانه‌های ماهواره‌ای با اشاره به بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی در سال ۱۳۹۳ اظهار کرد: حضرت آقا فرمودند «امروز فضا خط مقدم است». کسانی که جنگ را دیده‌اند می‌دانند وقتی می‌گوییم خط مقدم، یعنی تمام لشکر، تیپ و همه امکانات کشور در خدمت آن خط قرار می‌گیرد.

نصیری با گلایه از کمبود حمایت‌ها نسبت به جایگاه واقعی این حوزه تصریح کرد: با وجود تحولات بسیار خوبی که صورت گرفته است و روند رو به رشدی که شاهد آن هستیم، اما ما هنوز در حوزه فضایی آن حسِ «خط‌مقدم» بودن و بسیج تمام امکانات را واقعاً احساس نمی‌کنیم. امیدواریم با تداوم رشد، شاهد پیشرفت‌های بیشتری باشیم. ایشان در جای دیگری فرمودند که در مسئله فضا باید گشت و آن «راه میانبر» را پیدا کرد؛ راهی که دشمن به‌راحتی توان مقابله با آن را نداشته باشد.

تاریخچه شکل‌گیری فناوری فضایی در ایران

نصیری در ادامه به تشریح تاریخچه شکل‌گیری فناوری فضایی در ایران پرداخت و گفت: فعالیت‌های فضایی در کشور ما شامل سه دوره است که دوره اول، دوره یادگیری بود که از سال ۱۳۷۶ آغاز شد و تا سال ۱۳۸۴ ادامه داشت، در آن زمان مرکزی تحت عنوان «مرکز تحقیقات عالی الکترونیک ایران» (متعال) ایجاد شد.

وی افزود: تعدادی از دانشجویان ارشد و دکتری به‌همراه چند استاد دانشگاه دور هم جمع شدند و ادعای ساخت ماهواره را مطرح کردند. تصور کنید چند استاد و دانشجو در یک سوله جمع شوند و بگویند؛ "می‌خواهیم مثلاً «آپولو» هوا کنیم. "؛ طبیعی است که این حرف برای همه خنده‌دار بود.

رئیس پژوهشکده سامانه‌های ماهواره‌ای گفت: من آن زمان در تشکل‌های دانشجویی فعال بودم و از نمایندگان مجلس دعوت کردم از مجموعه بازدید کنند، وقتی آمدند و پرسیدند؛ "چه می‌کنید؟ "، گفتیم؛ "می‌خواهیم ماهواره بسازیم. "، آنها دوری زدند و چیزی نگفتند.

وی ادامه داد: هنگام مشایعت آنها به بیرون، شنیدم که رئیس یکی از کمیسیون‌های وقت مجلس به همکارش گفت: «ببین! ما آفتابه هم نمی‌توانیم بسازیم، اینها چقدر دلشان خوش است! چند دانشجو و استاد در یک سوله پارتیشن‌بندی‌شده دور هم جمع شده‌اند".

نصیری تأکید کرد: خدا را شکر آن مراحل گذشت، البته من به آنها و حتی مدیران وقت هم حق می‌دهم که ما را باور نداشتند، تنها کسی که در آن زمان واقعاً تلاش کرد و زیرساخت اصلی این کار را بنا نهاد، مرحوم «دکتر وفا غفاریان» بود که باید برای شادی روح ایشان صلوات فرستاد.

این پیشکسوت صنعت فضایی در بخش دیگری از سخنانش به اولین پروژه‌های ماهواره‌ای ایران اشاره کرد و گفت: ما که در ابتدا نمی‌دانستیم ماهواره دقیقاً چیست، پروژه‌ای تحت عنوان «زهرا سلام اللّه علیها» تعریف کردیم که شامل فاز‌های ۱ تا ۵ بود، طراحی فاز‌های ۱ و ۲ را خودمان انجام دادیم.

وی درباره همکاری‌های بین‌المللی افزود: برای فاز ۳ کار را با هندی‌ها شروع کردیم. همکاری با هند بسیار عالی بود و الفبای کار فضایی را با آنها آموختیم، اما «آریل شارون» (نخست‌وزیر وقت رژیم صهیونیستی) فشار آورد که؛ "نباید با ایران کار کنید. "، و هندی‌ها هم ما را جا گذاشتند و رفتند.

نصیری خاطرنشان کرد: پس از آن سراغ پروژه ماهواره «سینا» با مشارکت روس‌ها رفتیم و طراحی مشترک را آغاز کردیم. آن پروژه هم خون‌دل‌های خودش را داشت؛ چرا که کشور‌های خارجی وقتی بدانند شما فناوری خاصی را ندارید، به بدترین نحو ممکن با شما رفتار می‌کنند.

نصیری در ادامه سخنان خود در مراسم روز ملی فناوری فضایی، به تغییر ادبیات قدرت‌های فضایی در برخورد با ایران پس از دستیابی به چرخه کامل فناوری فضایی اشاره کرد و گفت: ادبیات دنیا با ما کاملاً عوض شده است.

رئیس پژوهشکده سامانه‌های ماهواره‌ای با ذکر خاطره‌ای تلخ از همکاری با روسیه گفت: در قرارداد ذکر شده بود که «کمتر از ۴۳ نفر» می‌توانند سر تست‌ها حضور داشته باشند. من آن زمان مدیر صنعت بودم، وقتی خواستیم برای تست برویم، گفتند؛ "فقط ۳ نفر اجازه ورود دارند"! اعتراض کردیم که قرارداد می‌گوید کمتر از ۴۳ نفر، اما آنها قبول نکردند.

وی اضافه کرد: در سالن تست، یک نوار روی زمین کشیده بودند و می‌گفتند؛ "از این نوار جلوتر نیایید. "، گفتیم؛ "ما باید سر تست‌ها حضور داشته باشیم تا یاد بگیریم. "، اما پاسخ دادند؛ «همین که در این سالن هستید یعنی حضور دارید.»، اینها واقعاً خون‌دل بود، اما دستاورد این سختی‌ها چه بود؟ به این نتیجه رسیدیم که خارجی‌ها هیچ‌چیز به ما نمی‌دهند و هیچ کار درست‌وحسابی برای ما انجام نمی‌دهند، سرنوشت ماهواره «مصباح» شاهد این مدعاست؛ اروپایی‌ها و ایتالیا آن را بلوکه کردند و فهمیدیم باید روی پای خودمان بایستیم.

{$sepehr_key_186714}

ساخت ماهواره بومی «امید»

نصیری با اشاره به تصمیم جسورانه برای ساخت ماهواره بومی «امید» تصریح کرد: تصمیم گرفتیم ماهواره بومی خودمان را بسازیم و پروژه «امید» تعریف شد، اولش همه به ما می‌خندیدند؛ چون نه تعامل با پرتابگر بلد بودیم، نه می‌دانستیم ایستگاه چیست.

وی ادامه داد: قبل از پرتاب امید، وقتی خارجی‌ها (روس‌ها) برای قرارداد جدید آمده بودند، ما بنر ماهواره امید و پرتابگر سفیر را زده بودیم، به ما می‌خندیدند و می‌گفتند؛ «شما تا دیروز تکنولوژی ساخت پیچ‌ومهره (Clevis pin) را نداشتید، حالا می‌خواهید ماهواره بومی بسازید؟ به‌فرض هم که ساختید، با چه‌چیزی می‌خواهید پرتاب کنید؟»، باز هم به پرتابگر سفیر می‌خندیدند.

نصیری تأکید کرد:، اما به‌فضل الهی ماهواره امید پرتاب شد و در مدار قرار گرفت، جالب است بدانید اولین مجموعه‌ای که به ما تبریک گفت، همین گروه روسی بود، همان شخص با احترام تمام گفت؛ «من به‌احترام دانشمندان فضایی ایران کلاهم را برمی‌دارم.»، آن روز ادبیات آنها عوض شد، تا قبل از آن ما را در حد مسافر هم حساب نمی‌کردند، اما بعد از امید، ورق برگشت.

وی در مقایسه وضعیت دیروز و امروز صنعت فضایی گفت: زمانی که من مدیر پروژه ماهواره «سینا» بودم، روس‌ها اجازه عکس گرفتن به ما نمی‌دادند، من یک دوربین کوچک را داخل پیراهنم گذاشته بودم و دکمه‌اش را باز کرده بودم و شانسی عکس می‌گرفتم که شاید از ۲۰ عکس، ۲ یا ۳ تا عکس واضح از سینا در می‌آمد.

نصیری با افتخار افزود:، اما الآن شما نگاه کنید؛ ما سه ماهواره بومی داریم که دوربینش مال خودمان است، زیرسیستم‌هایش داخلی است و دقت تصاویر به زیر ۵ متر رسیده است که جزو لبه‌های تکنولوژی و آرزوی ما بود. زمانی در دانشگاه شیراز دانشجویی به من گفت؛ «آقای نصیری، دروغ نگو! همه زیرسیستم‌ها چینی است.»، به او گفتم؛ "حق داری باور نکنی، اما به‌خدا سوگند الآن هیچ زیرسیستمی نداریم که داخلی نباشد؛ حتی دوربین ماهواره که پیچیده‌ترین فناوری را دارد".

احتمال موفقیت ۲۰ درصدی ماهواره «امید»

رئیس پژوهشکده سامانه‌های ماهواره‌ای با بیان اینکه موفقیت «امید» فراتر از محاسبات مادی بود، گفت: شب قبل از پرتاب در سمنان، از همه حتی آقای شهرابی (مدیر پروژه امید) پرسیدم؛ "چند درصد احتمال موفقیت می‌دهید؟ "، گفت؛ "۲۰ درصد. "، خود من هم ته‌دلم بیشتر از ۲۰ درصد امید نداشتم.

وی خاطرنشان کرد:

وقتی ماهواره در مدار قرار گرفت، یاد جمله حضرت امام (ره) افتادم که فرمودند؛ «خرمشهر را خدا آزاد کرد.»، الحق و الانصاف ماهواره امید را هم خدا در مدار قرار داد.هشدار راهبردی: غفلت از بخش خصوصی یعنی تکرار الگوی تلخ فضای مجازی

نصیری در بخش پایانی سخنان خود به چالش دولتی بودن صنعت فضایی اشاره کرد و گفت: اکنون ۸۵ درصد بخش فضایی ما دولتی است و با این وضعیت اگر بخواهیم در دنیا حرفی برای گفتن داشته باشیم، راه به جایی نمی‌بریم، باید به‌سمت شرکت‌های دانش‌بنیان و خصوصی برویم.

وی افزود: دنیا، حتی ناسا و کشور‌های اروپایی به این نتیجه رسیده‌اند که راهی جز میدان دادن به بخش خصوصی ندارند؛ چون هم ارزان‌تر تمام می‌کنند، هم چابک‌ترند و درگیر بروکراسی نیستند.

این مقام مسئول هشدار داد: اگر در این زمینه غفلت کنیم، فردا شاهد تکرار «الگوی تلخ فضای مجازی و پلت‌فرم‌های خارجی» خواهیم بود. الآن فضا به‌سمت هوشمندسازی و منظومه‌های ماهواره‌ای می‌رود. حاکمیت فضا در اختیار کیست؟ در اختیار شرکت‌های خصوصی مثل آمازون و اسپیس‌ایکس. اگر ما غفلت کنیم و فضا را به بخش خصوصی نسپاریم، در آینده صرفاً مصرف‌کننده خواهیم بود.

منبع: تسنیم

{$sepehr_key_186715}