چرا بسیاری از کودکان هیچ علاقه‌ای به کتاب و کتاب خواندن نشان نمی‌دهند؟ | رفیق شفیق فراموش‌شده

نفرت بعضی از کودکان از کتاب و کتاب‌خواندن دلایل مختلفی دارد. یکی از علت‌های بنیادین، شیوه نادرست آشنا کردن آن‌ها با کتاب است.

کد خبر: ۳۹۱۰۷۷

تاریخ : ۱۸ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۰:۱۲

نوشته

محبوبه عظیم‌زاده | شهرآرانیوز؛ نفرت بعضی از کودکان از کتاب و کتاب‌خواندن دلایل مختلفی دارد. یکی از علت‌های بنیادین، شیوه نادرست آشنا کردن آنها با کتاب است. وقتی کتاب‌خواندن به‌صورت اجبار، تکلیف یا ابزار نمره و امتحان معرفی می‌شود، فشار و اضطراب را همراه خود می‌کند. در چنین شرایطی، کتاب به‌جای دوست، به دشمن تبدیل می‌شود. اما راه‌حل چیست؟ با اینکه تا حدود سن دوازده‌سالگی جزو دوره کودکی محسوب می‌شود، اما شکل‌گیری بخشی از مهم‌ترین مراحل رشد شناختی تا سن پنج‌سالگی اتفاق می‌افتد.

طبق یکی از شاخص‌ترین نظریه‌های جامع مراحل رشد شناختی کودک (پیاژه)، مراحلی، چون درک جهان پیرامون با استفاده از حواس، جذب تجربه‌های تازه و انطباق و طراحی ساختار‌های جدید شناختی، یادگیری تکرار یک عمل، اولین تجارب حل مسئله و تلاش برای دستیابی به راه‌حل‌های نو، تقلید کردن از دیگران و آغاز مراحل فکر کردن به‌صورت پیش‌مفهومی و شهودی تا این سن طی می‌شود.

ما، در مطلب پیش‌رو، نگاهی به علل این پدیده داشته‌ایم. همچنین پیشهاد‌هایی را هم برای شما مطرح کرده‌ایم و ضمن آن، به علاقه‌مندی کودک به انواع کتاب و محتوای آن، در دوره رشد سنی خود، نگاهی انداخته‌ایم.

کتاب خواندن را دوست ندارم چون...

فرزندتان به کتاب خواندن علاقه‌ای نشان نمی‌دهد و از این کار بیزار است؟ قدم اول این است که دنبال چرایی این اتفاق و احساس بگردید. دلایل زیادی می‌تواند وجود داشته باشد.

سخت است

وقتی انجام کاری برای بچه سخت به نظر برسد قطعا از آن لذت نمی‌برد. پیش از هر چیز شما باید در جست‌وجوی دلیل دشواری این کار باشید. نقطه ضعفش چیست؟ آن را شناسایی و برطرف کنید. آیا با روان‌خوانی مشکل دارد؟ آیا مهارت واژگانی خوبی ندارد؟ آیا دچار اختلال دیسلکسیا (نارساخوانی) است؟ با رفع هرکدام از این چالش‌ها فرزند شما یک گام به دوستان خود نزدیک‌تر می‌شود.

کسل‌کننده است

برای برخی از کودکان کتاب خواندن سخت نیست، اما جذاب هم نیست. ممکن است هنوز کتاب یا موضوعی که آنها را علاقه‌مند کند پیدا نکرده‌اند. پس به علایق فرزندتان فکر کنید. به دایناسور‌ها علاقه دارد؟ به ورزش خاصی چطور؟ با پیدا کردن و پیشنهاد دادن کتاب‌های مورد علاقه‌اش می‌توانید به او انگیزه بیشتری برای کتاب خواندن بدهید. با این کار به آنها می‌آموزید که کتاب‌ها ابزاری هستند برای یاد گرفتن درباره چیز‌هایی که برایمان مهم است.

بیهوده است

برخی بر این باور هستند که کار بیهوده‌ای است. در جایگاه بزرگ‌تر، شاید، به‌جای اینکه برخلاف اغلب اوقات تلاش می‌کنید به او بیاموزید کتاب خواندن و غرق شدن در دنیای قصه‌ها لذت‌بخش است، بتوانید کتاب‌هایی را به او پیشنهاد بدهید که کمی فراتر از دنیای او باشد. شاید او درگیر جادوی چیز‌های دیگری است که در کتاب‌ها پیدایش نمی‌کند. کتاب‌هایی که برای او موضوعات و تجربه‌های تازه‌ای داشته باشد یا حتی کلمه‌ها و ترکیب‌های جدیدی، می‌تواند محرک خوبی باشد.

نکته: حواستان باشد از آن طرف بام نیفتید. چون کتاب‌های خارج از حد فهم سنی کودک نیز می‌تواند او را دل‌زده کند.

فقط برای یادآوری

کودکان پیش از اینکه عاشق خواندن شوند باید عاشق کتاب شوند.

برای کودکان خیلی مهم است که کتاب خواندن را به عنوان یک فعالیت شاد، مفرح و سرگرم‌کننده ببینند نه یک جبر از سوی بزرگ‌ترها.

مطالعه مسیر دارد. اجازه بدهید این مسیر در گذر زمان طی شود. شاید الان فقط وقت خواندن کتاب‌های کمیک است.

چند پیشنهاد دیگر

با انجام برخی از کار‌های جانبی می‌توانید رنگ‌ولعاب بیشتری به ماجرا ببخشید. کار‌هایی که هم موانع را کم‌رنگ می‌کند و هم تسهیل‌کننده‌های خوبی هستند. اما چه کارهایی؟

در منزل یک گوشه دنج فقط برای کتاب خواندن ایجاد کنید. یک فضای مخصوص برای غرق شدن در جادوی کتاب‌ها می‌تواند نقطه آغاز خوبی باشد.

تلفن‌های همراه یا کنسول‌های بازی دیجیتال قدرتمندانه تمرکز را از بین می‌برند. برای استفاده از این ابزار محدودیت زمانی قائل شوید. البته نکته مهم‌تر این است که به زمان‌بندی خود پایبند بمانید.

برای اینکه کتاب خواندن تبدیل به یک عادت شود باید جزئی از فعالیت‌های روزانه شما شود. قبل از خواب فرصت بسیار خوبی برای تداوم این کار است.

با صدای بلند برای هم کتاب بخوانید و در خلال آن سؤال بپرسید. مثلا: «فکر می‌کنی در صفحه بعد قرار است چه اتفاقی رخ بدهد؟» یا «به نظرت چرا شخصیت داستان دست به چنین اقدامی زد؟»

کتاب خواندن را به یک تجربه ملموس تبدیل کنید. مثلا اگر قصه از زبان یک حیوان در جنگل روایت می‌شود سعی کنید به آن لحن نمایشی بدهید. تن صدای خود را بالا و پایین ببرید و خودتان را به جای شخصیت‌ها بگذارید.

یک دفترچه را به فهرست کردن کتاب‌هایی که خوانده شده است اختصاص بدهید. تماشای روندی که طی شده است می‌تواند تشویق‌کننده باشد.

اگر مدت‌هاست از فضای کتاب و کتاب‌خوانی دور هستید، کتاب‌فروشی‌های محلی گزینه خوبی برای راهنمایی شما هستند. گروه هم‌سن‌وسالان نیز گزینه خوبی است. از آنها درباره کتاب‌های موردعلاقه و تجربه بعد از خواندن بپرسید.

دست فرزندتان را بگیرید و بروید با هم در کتابخانه محله‌تان عضو شوید. در صورت عضویت، بسیاری از کتابخانه‌ها امکان دسترسی دوره‌ای رایگان به مجموعه‌ای از کتاب‌ها را برای شما فراهم می‌کنند.

چه چیزی؟ چه زمانی؟

تولد تا ۱۸ماهگی

عبارت‌های ساده را متوجه می‌شود.

به کتاب‌ها نگاه می‌کند و تلاش می‌کند صفحات را ورق بزند.

آوا‌های نامفهومی را به زبان می‌آورد.

در حدود یک سالگی می‌تواند یک یا چند کلمه را به زبان بیاورد.

۱۸ماهگی تا سه‌سالگی

در حدود دوسالگی می‌تواند ۲۵۰ تا ۳۵۰ کلمه و در حدود ۳سالگی می‌تواند ۸۰۰ تا ۱۰۰۰کلمه را بیان کند.

از گوش دادن به کتاب‌های تکراری و آشنا لذت می‌برد.

یک عبارت را به‌صورت تکرارشونده از کتاب دلخواهش بیان می‌کند.

صدای صحبت بزرگ‌تر‌ها را تقلید می‌کند.

تقاضا می‌کند برایش کتاب بخوانید.

۳ تا ۵ سالگی

حروف آشنا را تشخیص می‌دهد و سعی می‌کند آنها را بنویسد.

کتاب را به‌خوبی نگاه می‌دارد و ورق می‌زند.

کلمات قافیه‌دار را تشخیص می‌دهد.

به‌راحتی از جملات استفاده می‌کند.

از کتاب‌هایی که با صدای بلند خوانده می‌شود می‌آموزد.

{$sepehr_key_187408}

چه کتابی؟ چه سنی؟

اما در هر کدام از دوره‌های سنی کودک چه کتابی برای او مناسب است؟ یا بهتر است این‌گونه بپرسیم که کودک در دوره‌های سنی مختلف به چه نوع تصاویر و کتاب‌هایی واکنش نشان می‌دهد. زمان‌بندی زیر را مدنظر داشته باشید. این برنامه زمانی را وبسایت www.avuk.org که منحصرا در حوزه کودکان کار می‌کند -و باز منحصرا بر زیست کودکان ناشنوا- منتشر کرده است.

۰ تا ۶ ماهگی

رنگ‌ها و اشکال هندسی

کتاب‌هایی با تصاویر ساده و روشن

کتاب‌هایی با کاغذ و مقوای ضخیم که بتواند عمودی بایستد

کتاب‌هایی با تصاویری از موضوعات آشنا

کتاب‌های پارچه‌ای

۶ تا ۱۲ماهگی

کتاب‌هایی که حاوی تصاویر چهره کودکان باشد

کتاب‌هایی که بخشی از آن لمس‌کردنی باشد

تصاویر واضح، بزرگ و واقعی از موضوعات تا بتواند با انگشت به آنها اشاره کند

کتاب‌هایی درباره اتفاق‌های روزمره مثل خوردن و خوابیدن

کتاب‌هایی با بازی‌های کودکانه

۱۲ تا ۱۸ماهگی

تصاویری از کودکانی که کار‌های آشنایی انجام می‌دهند

کتاب‌هایی با محتوای قابل‌پیش‌بینی و تکراری

کتاب‌هایی با داستان‌های ساده شامل طرح مشکل و راه‌حلی برای آن

کتاب‌های مصور تعاملی که محتوای آن قابل پیدا و پنهان شدن است

۲ تا ۳سال

کتاب‌هایی که شامل چند شخصیت هستند و ساختار و داستان تکراری دارند

داستان‌های پریان

کتاب‌های شعر و قافیه‌دار

نکته: زمانی که کودکان داستان و روند آن را به خوبی فهمیدند، شروع کنید به صحبت درباره اینکه شخصیت‌ها ممکن است چه احساسی داشته باشند.

۴ تا ۵سال

کتاب‌ها با فصل بندی متعدد را می‌توان از حدود پنج‌سالگی معرفی کرد. کتاب‌هایی که سطح زبان آنها بالاتر از سطح کودک باشد، موجب تحریک رشد زبان و توانایی او در گفت‌و‌گو درباره مفاهیم انتزاعی می‌شوند.

نکته: هرچند زمان‌بندی‌های مطرح‌شده یک قاعده کلی است، با این حال، فراموش نکنید هر کودک با کودک دیگر تفاوت دارد.