بیرون کشیدن اقتصاد از چنگِ فرمول‌های ریاضی | نگاهی به کتاب «اصول اقتصاد» نوشته سیف‌الدین عموص

کتاب «اصول اقتصاد» روایتی متفاوت از اقتصاد ارائه می‌دهد؛ روایتی که به ما کمک می‌کند عینک پُر رمز و راز ریاضیات را برداریم و با چشمانی کنش‌شناسانه به اقتصاد بنگریم.

کد خبر: ۳۹۳۳۶۵

تاریخ : ۲۸ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۵:۱۶

نوشته

امیررضا زاتی | شهرآرانیوز، اقتصاد در ذهن بسیاری از مردم با معادلات پیچیده، نمودار‌ها و محاسباتِ دشوار گره خورده. البته با توجه به شیوه‌ای که امروزه اقتصاد در دانشگاه‌های سرتاسر جهان تدریس می‌شود، این برداشت چندان هم دور از واقعیت نیست. یکی از دلایلی که مردم معمولاً از اقتصاددانان انتظار معجزه دارند، در همین نکته نهفته است. به گمان آنها، چون اقتصاددانان به فرمول‌های پیچیده‌ی ریاضی مسلط هستند، می‌توانند قیمت طلا و دیگر کالا‌ها را پیش‌بینی کنند. اما واقعیت این‌گونه نیست.

کتاب «اصول اقتصاد» اثر سیف‌الدین عموص نشان می‌دهد که هیچ معجزه و جادویی که اقتصاد را غیرقابل‌فهم کند در کار نیست. او روایتی متفاوت از اقتصاد ارائه می‌دهد؛ روایتی که به ما کمک می‌کند عینک پُر رمز و راز ریاضیات را برداریم و با چشمانی کنش‌شناسانه به اقتصاد بنگریم.

این اقتصاددان فلسطینی-لبنانی پس از سال‌ها تدریس در دانشگاه، مراوده با دانشجویانش و سروکله‌زدن با بسیاری از کتاب‌های دانشگاهی اقتصاد متوجه شد که این کتاب‌ها ماهیت این علم را به‌خوبی درک نکرده‌اند. این کتاب‌ها در تلاش برای توضیح اقتصاد از طریق علم ریاضیات هستند، در حالی که اقتصاد شاخه‌ای از علوم انسانی و مبنای آن کنش انسان و انتخاب‌های او در شرایط کمیابی است. همان‌طور که در کتاب می‌گوید: «موضوع علم اقتصاد، چیز‌ها و اشیای مادی و ملموس نیست. اقتصاد به انسان، معنا و کنش او می‌پردازد. مفاهیمی مانند کالا و جنس و ثروت به طبیعت ربطی ندارد؛ بلکه از معناسازی و کنش‌گری بشر برمی‌آید. کسی که می‌خواهد چنین مفاهیمی را دریابد، نباید به جهان خارج چشم بدوزد؛ بلکه باید در معناسازی انسان‌های کنش‌ورز غور و جست‌و‌جو کند.» عموص جای خالی چنین محتوایی را در دانشگاه حس کرد، بنابراین تصمیم به نگارش این اثر گرفت. اثری که اقتصاد را از چنگ فرمول‌های ریاضی رها کرده و آن را با زبانی ساده و انسانی به میان مردم آورده است.

برخلاف اکثر کتاب‌های دانشگاهی، این کتاب بسیار روان، ساده و قابل‌فهم برای علاقه‌مندان به اقتصاد، سیاست و دیگر علوم اجتماعی است. در این کتاب، مفاهیم بنیادین اقتصاد به‌گونه‌ای توضیح داده می‌شوند که خواننده بدون نیاز به پیش‌زمینهٔ تخصصی بتواند منطق کلی آنها را درک کند. «اصول اقتصاد» حول محور کنش انسانی، اقتصاد را توضیح می‌دهد؛ به همین علت، خواندن این کتاب باعث فهم بهتر ما از کنش‌هایمان و به دنبال آن تصمیم‌گیری‌های بهتر می‌شود. نویسنده سعی می‌کند با جملات ساده مفاهیم کلان را شرح بدهد.

به‌طور مثال او تفاوت میان تفریح و زحمت را این‌گونه شرح می‌دهد: «تفاوت میان تفریح و زحمت درواقع تفاوت میان کار‌هایی است که می‌خواهید انجام دهید و کار‌هایی که باید انجام دهید. به بیان دیگر، تفاوت میان کار‌هایی است که محض خاطر خودشان انجام می‌دهیم و کار‌هایی که به‌خاطر پیامدهایشان انجام می‌دهیم.»

کتاب «اصول اقتصاد» را می‌توان فراوردهٔ اندیشمندان مکتب اتریش دانست، مکتبی که خشت اولش آزادی اقتصادی در جامعه است و باقی ارزش‌ها را بر آن سوار می‌کند. عموص می‌گوید پس از دو دهه تحصیل و یادگیری اقتصاد در سطح دانشگاهی این کتاب نمایانگر دانشی از اقتصاد است که آرزو داشته است در هفده سالگی در اختیارش می‌بود.

{$sepehr_key_190052}

کتاب «اصول اقتصاد» در پنج بخش و هجده فصل تنظیم شده و هر فصل موضوعی نسبتاً مستقل و در عین حال جذاب را بررسی می‌کند. نام برخی فصول را اینجا نام می‌بریم: زمان، تجارت، پول، خشونت، دفاع و تمدن. خواننده می‌تواند فصل‌ها را بدون ترتیب و جداگانه بخواند؛ با این حال، همچنان پیوستگی مطالب را از دست ندهد. ساختار مرحله‌به‌مرحلهٔ اثر باعث می‌شود مفاهیم به‌تدریج بر یکدیگر بنا شوند و در پایان تصویری منسجم از اقتصاد به‌عنوان علمی انسانی شکل گیرد.

ترجمه‌ٔ عالمانهٔ دکتر امیرحسین خالقی و تسلط ایشان بر مفاهیم، کتاب را به تجربه‌ای خواندنی و جذاب تبدیل کرده است.
«اصول اقتصاد» در ۵۷۶ صفحه با قیمت ۷۵۵ هزارتومان از سوی نشر کتاب پارسه امسال منتشر شده است.