استراتژی نظامی ایران از زمان جنگ ۱۲روزه تاکنون چه تغییری کرده است؟

تحلیلگران دفاعی می‌گویند ایران راهبرد نظامی خود در جنگ مقابل آمریکا و اسرائیل را بازنگری کرده و به رویکردی تهاجمی‌تر روی آورده است.

کد خبر: ۳۹۶۴۷۵

تاریخ : ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ - ۱۱:۴۰

نوشته

شهرآرانیوز؛ ایران پس از آغاز حمله مشترک آمریکا و اسرائیل در روز شنبه، مصمم به انتقام‌گیری برای شهادت رهبر انقلاب اسلامی، و دیگر مقام‌های ارشد ایرانی است. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC) در واکنش به شهادت آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای آنچه را «سنگین‌ترین عملیات تهاجمی در تاریخ نیرو‌های مسلح جمهوری اسلامی علیه اراضی اشغالی [اشاره به اسرائیل] و پایگاه‌های تروریست‌های آمریکایی» خواند، آغاز کرد.

این نخستین‌بار نیست که ایران در حملات تلافی‌جویانه، اراضی اشغالی و پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه خلیج فارس را هدف قرار می‌دهد. در ژوئن سال گذشته و در جریان جنگ ۱۲روزه ایران با رژیم صهیونیستی، تهران موجی از موشک‌های بالستیک را به سوی اسرائیل و پایگاه هوایی العدید در قطر _ که میزبان نیرو‌های آمریکایی است _ شلیک کرد.

تحلیلگران دفاعی می‌گویند ایران امسال راهبرد نظامی خود را بازنگری کرده و به رویکردی تهاجمی‌تر روی آورده است. الجزیره در گزارشی اختصاصی این راهبرد را بررسی کرده است.

راهبرد ایران در جنگ با آمریکا و اسرائیل چیست؟

جان فیلیپس، مشاور بریتانیایی حوزه ایمنی، امنیت و ریسک و مربی ارشد پیشین نظامی، به الجزیره گفته راهبرد فعلی ایران بر بقا در برابر فشار شدید اسرائیل و آمریکا، بازسازی توانمندی‌های اصلی و احیای بازدارندگی از طریق تشدید نامتقارنِ حساب‌شده با استفاده از موشک‌ها، پهپاد‌ها و نیرو‌های نیابتی متمرکز است.

او گفته این راهبرد در وهله نخست بر «تاب‌آوری نامتقارن» تکیه دارد؛ به این معنا که ایران با تقویت و استحکام «شهر‌های موشکی»، پراکنده‌سازی ساختار‌های فرماندهی و پذیرش خسارات اولیه، تلاش می‌کند توان ضربه دوم خود را حفظ کند، نه اینکه مانع همه حملات شود. شهر‌های موشکی تأسیسات دفاعی‌ای هستند که برای حفاظت از موشک‌های بالستیک و کروز ایران در برابر حملات هوایی ساخته شده‌اند.

فیلیپس توضیح داد که اشباع منطقه‌ای و جنگ نیابتی نیز بخشی از این راهبرد است؛ به این صورت که ایران با شلیک انبوهی از موشک‌های بالستیک و مهمات سرگردان، همراه با اقدامات حزب‌الله و دیگر گروه‌های هم‌پیمان در خاورمیانه، سامانه‌های دفاع موشکی اسرائیل و آمریکا را تحت فشار قرار می‌دهد و هزینه‌ها را در سراسر منطقه افزایش می‌دهد.

بامداد دوشنبه، حزب‌الله نیز در اقدامی برای انتقام از شهادت آیت‌الله خامنه‌ای، رگباری از راکت‌ها را به شمال اسرائیل شلیک کرد.

فیلیپس افزوده ایران همچنین تهدید کرده است تنگه هرمز را ببندد تا هزینه‌های اقتصادی جنگ را در سطح جهانی افزایش دهد و بر دولت‌های غربی و کشور‌های خلیج فارس فشار وارد کند.

حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد از عرضه جهانی نفت و گاز از طریق تنگه هرمز جابه‌جا می‌شود و بی‌ثباتی در این مسیر حیاتی دریایی می‌تواند ثبات اقتصادی جهان را متزلزل کند. تاکنون ایران به‌طور رسمی این تنگه را مسدود نکرده، اما داده‌های کشتیرانی روز یکشنبه نشان داد دست‌کم ۱۵۰ نفتکش، از جمله حاملان نفت خام و گاز طبیعی مایع، در آب‌های آزاد خلیج فارس و خارج از تنگه لنگر انداخته‌اند.

تفاوت راهبرد نظامی ایران با جنگ ۱۲ روزه چیست؟

در ژوئن سال گذشته، ایران و اسرائیل _ با حمایت آمریکا _ وارد جنگی ۱۲روزه شدند. این درگیری در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۵ با حملات هوایی اسرائیل به سایت‌های نظامی و هسته‌ای ایران آغاز شد که به شهادت دانشمندان هسته‌ای و فرماندهان نظامی کلیدی انجامید.

ایران در پاسخ صد‌ها موشک بالستیک به سوی شهر‌های اسرائیل شلیک کرد. در روز‌های بعد، دو طرف به تبادل موشکی ادامه دادند و تلفات در هر دو سو افزایش یافت.

آمریکا در ۲۲ ژوئن با حملات سنگرشکن به تأسیسات هسته‌ای نطنز، فردو و اصفهان وارد درگیری شد. پس از آن، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، مدعی شد توان هسته‌ای ایران خنثی شده است.

در نهایت، ۲۴ ژوئن و چند ساعت پس از آن‌که ایران موشک‌هایی به پایگاه هوایی العدید در قطر _ بزرگ‌ترین پایگاه میزبان نیرو‌های آمریکایی در خاورمیانه _ شلیک کرد، آتش‌بسی شکننده با میانجی‌گری آمریکا برقرار شد.

فیلیپس گفت از آن زمان، تهران دکترین نظامی خود را از «مهار دفاعی» عمدتاً متکی بر نیرو‌های نیابتی، به موضعی آشکارا تهاجمی و نامتقارن تغییر داده است.

او افزود: «در مقایسه با ژوئن ۲۰۲۵، ایران امروز از نظر دکترین، ساختاری تهاجمی‌تر دارد؛ یعنی استفاده زودهنگام‌تر و گسترده‌تر از موشک‌های منطقه‌ای، پهپادها، حملات سایبری و اهرم‌سازی انرژی را پذیرفته است، اما از نظر عملیاتی به دلیل خسارات جنگی، تحریم‌ها و بی‌ثباتی داخلی با محدودیت مواجه است.»

به گفته او، ایران درمقایسه‌با گذشته ریسک‌پذیرتر شده است اما کاهش توانمندی‌ها و نگرانی از آغاز کارزاری برای پایان‌دادن به نظام سیاسی، آن را به سمت موج‌های مقطعی و حساب‌شده از تهاجم سوق می‌دهد، نه جنگی دائمی و تمام‌عیار.

{$sepehr_key_193688}

آیا راهبرد فعلی ایران مؤثر است؟

تحلیلگران می‌گویند برای ارزیابی موفقیت این راهبرد هنوز زود است. یک کارشناس نظامی به الجزیره گفته: «ایران ارتش قدرتمندی دارد، اما اکنون نیروی زمینی در میدان حضور ندارد و جنگ عمدتاً هوایی است. ایران از نظر پدافند هوایی نسبت به آمریکا و اسرائیل در موقعیت ضعیف‌تری قرار دارد. تهران ذخایر موشکی خود را افزایش داده، اما تنها زمان نشان می‌دهد که آیا می‌تواند تاب بیاورد یا نه.»

فیلیپس گفته در چارچوب بازدارندگی محدود، این راهبرد تا حدی کارآمد بوده؛ زیرا ایران نشان داده پس از حملات ۲۰۲۵ همچنان قادر به اجرای حملات معنادار موشکی و پهپادی است و آمریکا و اسرائیل را وارد کارزاری پرهزینه و مستمر کرده است، نه یک عملیات خلع سلاح سریع و یک‌باره.

ایران در جنگ با آمریکا و اسرائیل تا چه مدت می‌تواند دوام بیاورد؟

حتی پیش از حملات اخیر، مقام‌های ایرانی هشدار داده بودند هرگونه حمله از سوی واشنگتن یا تل‌آویو به منزله آغاز جنگی گسترده تلقی خواهد شد، نه عملیاتی محدود.

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، در سخنرانی تلویزیونی خطاب به آمریکا و اسرائیل گفت: «از خط قرمز ما عبور کرده‌اید و باید هزینه آن را بپردازید. چنان ضربات ویرانگری وارد خواهیم کرد که خودتان به التماس بیفتید.»

فیلیپس معتقد است ایران از نظر نظامی می‌تواند سال‌ها «عملیات‌ متناوب موشکی، پهپادی، نیابتی و سایبری» را ادامه دهد، زیرا این سامانه‌ها نسبتاً ارزان‌اند و حتی تحت تحریم نیز می‌توان آن‌ها را در تأسیسات پراکنده و مستحکم تولید و به‌کار گرفت.

اما از نظر سیاسی و اقتصادی، درگیری طولانی و پرشدت که حملات مکرر آمریکا و اسرائیل را به‌دنبال داشته باشد، می‌تواند به رکود شدید اقتصادی، ناآرامی داخلی و کاهش مشروعیت بینجامد. بنابراین، تهران انگیزه قوی دارد که میان تشدید تنش و وقفه‌های ضمنی نوسان کند، نه اینکه جنگی تمام‌عیار و مستمر را دنبال کند.

آمریکا و اسرائیل تا چه مدت می‌توانند جنگ با ایران را ادامه دهند؟

دونالد ترامپ بار‌ها ایران را از تلافی برحذر داشته و تهدید کرده در صورت ادامه حملات، آمریکا «با نیرویی بی‌سابقه» پاسخ خواهد داد. با این حال، پیام‌های او درباره مدت جنگ متناقض بوده است.

از اوایل فوریه، آمریکا آرایش گسترده‌ای از تجهیزات نظامی را به خاورمیانه اعزام کرده است؛ بزرگ‌ترین افزایش توان هوایی آمریکا در منطقه از زمان جنگ عراق در سال ۲۰۰۳.

طبق گزارش‌ها بیش از ۱۲۰ فروند هواپیما، از جمله هواپیما‌های هشدار زودهنگام E-۳، جنگنده‌های رادارگریز F-۳۵ و F-۲۲ و نیز F-۱۵ و F-۱۶ به منطقه اعزام شده‌اند؛ همراه با هواپیما‌های باری و سوخت‌رسان که نشان‌دهنده برنامه‌ریزی عملیاتی پایدار است.

کریستوفر فدرستون، استاد مدعو سیاست در دانشگاه یورک، گفت برای آمریکا و اسرائیل، محکومیت بین‌المللی و مخالفت داخلی می‌تواند عامل محدودکننده باشد.

فیلیپس نیز گفت اسرائیل از برتری کیفی نظامی، شبکه فعال دفاع موشکی و حمایت امنیتی قوی آمریکا برخوردار است و از نظر نظامی می‌تواند سال‌ها کارزاری فرسایشی را ادامه دهد؛ اما تاب‌آوری داخلی، خستگی ناشی از بسیج نیرو‌های ذخیره و هزینه‌های دیپلماتیک و اقتصادی فشار فزاینده‌ای برای تثبیت اوضاع ایجاد خواهد کرد.

او افزود آمریکا از نظر منابع مادی می‌تواند بسیار طولانی‌تر از بازیگران منطقه‌ای این سطح از عملیات را حفظ کند، اما عامل تعیین‌کننده، اراده سیاسی داخلی و اولویت‌بندی راهبردی خواهد بود.

به گفته فیلیپس، صحنه ایران و اسرائیل آزمونی برای توان واشنگتن در همسو کردن راهبرد دفاع ملی با تمایل محدود افکار عمومی به ورود به یک جنگ طولانی دیگر در خاورمیانه است؛ بنابراین احتمالاً آمریکا به‌دنبال کارزاری مهار‌شده و مبتنی بر بازدارندگی خواهد بود، نه جنگی نامحدود و پرشدت.

{$sepehr_key_193689}