عباس کاتوزیان؛ نقاشی که تصویر مردم را به کارت‌پستال‌های ماندگار تبدیل کرد

عباس کاتوزیان از چهره‌های شناخته‌شده نقاشی معاصر ایران است؛ هنرمندی که با وفاداری به واقع‌گرایی و سنت نقاشی مکتب کمال‌الملک، بخش مهمی از زندگی هنری خود را به تصویر کردن چهره انسان، زندگی مردم و موضوعات اجتماعی اختصاص داد. آثار او آن‌قدر در میان مخاطبان محبوب شد که بسیاری از آنها در طول سال‌ها در قالب پوستر و کارت‌پستال بازتولید شدند.

کد خبر: ۳۹۷۸۲۰

تاریخ : ۲۰ مرداد ۱۴۰۵ - ۰۹:۱۹

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز، سالروز تولد عباس کاتوزیان بهانه‌ای است برای مرور زندگی و مسیر هنری نقاشی که بیش از پنج دهه در عرصه هنر ایران فعالیت کرد و یکی از شناخته‌شده‌ترین چهره‌های نسل دوم مکتب کمال‌الملک به شمار می‌رود.

کاتوزیان در سال ۱۳۰۲ در تهران متولد شد و از نوجوانی به نقاشی علاقه‌مند بود. او تحصیلات هنری خود را در هنرستان کمال‌الملک دنبال کرد و نزد استادانی همچون حسین شیخ و محمود اولیا آموزش دید. بعد‌ها نیز در همین مجموعه به فعالیت مدیریتی پرداخت و مدتی نایب‌رئیس هنرستان بود.

عباس کاتوزیان و وفاداری به نقاشی واقع‌گرا

کاتوزیان در بخش مهمی از فعالیت حرفه‌ای خود به اصول نقاشی کلاسیک و واقع‌گرایی وفادار ماند. او به‌ویژه به دلیل چهره‌پردازی‌های دقیق و توانایی‌اش در ثبت جزئیات، شناخته شد؛ پرتره‌هایی که در آنها چهره انسان تنها یک موضوع نقاشی نبود، بلکه بهانه‌ای برای نمایش بخشی از زندگی و فرهنگ جامعه به شمار می‌رفت.

برخی پژوهش‌ها و نوشته‌های هنری، آثار کاتوزیان را در محدوده رئالیسم بررسی کرده‌اند؛ هرچند او در دوره‌های مختلف فعالیتش تجربه‌هایی در زمینه‌های دیگر نیز داشت و خود را به یک سبک مشخص محدود نمی‌کرد.

موضوعات آثار او نیز متنوع بود؛ از پرتره و چهره‌های مردم عادی گرفته تا شخصیت‌هایی مانند زرتشت و شهریار و همچنین موضوعاتی اجتماعی همچون اعتیاد و جنگ ایران و عراق.

نمایشگاه مشترک با کمال‌الملک؛ نقطه‌ای مهم در کارنامه کاتوزیان

یکی از مهم‌ترین اتفاق‌های کارنامه هنری عباس کاتوزیان، برگزاری نمایشگاهی مشترک از آثار او و کمال‌الملک در سال ۱۳۵۲ بود؛ رویدادی که جایگاه او را به‌عنوان یکی از هنرمندان وفادار به سنت این مکتب بیش از پیش تثبیت کرد.

کاتوزیان در طول فعالیت حرفه‌ای خود نمایشگاه‌های متعددی در ایران و خارج از کشور برگزار کرد. آثار او در نمایشگاه‌هایی در آمریکا، فرانسه و لندن نیز به نمایش درآمد و نقاشی‌هایش در نشریات مختلف در خارج از ایران بازتاب پیدا کرد.

«دختر کرد»؛ تصویری که ماندگار شد

در میان آثار عباس کاتوزیان، «دختر کرد» یکی از شناخته‌شده‌ترین نقاشی‌های اوست؛ اثری که بیش از بسیاری از تابلو‌های دیگر با نام این نقاش گره خورده است. چهره‌پردازی و توجه کاتوزیان به ویژگی‌های ظاهری و هویتی شخصیت‌هایش، از ویژگی‌هایی است که در این اثر نیز به چشم می‌آید. منابع مختلف «دختر کرد» را از مشهورترین و بازتولیدشده‌ترین آثار او معرفی کرده‌اند.

وقتی نقاشی‌های کاتوزیان به کارت‌پستال رسیدند

یکی از وجوه جالب درباره میزان استقبال عمومی از آثار عباس کاتوزیان، بازنشر گسترده نقاشی‌های او در قالب پوستر و کارت‌پستال است.
این اتفاق فقط یک موضوع تجاری نبود؛ تبدیل شدن یک اثر نقاشی به کارت‌پستال به معنای خروج آن از فضای محدود نمایشگاه‌ها و ورودش به زندگی روزمره مردم بود. تصویری که زمانی روی بوم قرار داشت، می‌توانست در ابعادی کوچک‌تر دست‌به‌دست شود، به‌عنوان یادگاری نگهداری شود یا به دست دیگری برسد.

به همین دلیل، کارت‌پستال‌های برگرفته از آثار کاتوزیان را می‌توان بخشی از مسیر عمومی‌شدن هنر او دانست؛ مسیری که باعث شد نقاشی‌هایش تنها در گالری‌ها و مجموعه‌های خصوصی دیده نشوند و به میان مخاطبان گسترده‌تری راه پیدا کنند. درباره آثار او گزارش شده است که چاپ‌های فراوانی از نقاشی‌هایش طی چند دهه در قالب پوستر و کارت‌پستال منتشر شده است.

{$sepehr_key_238496}

نقاشی که مخاطب عام را فراموش نکرد

شاید یکی از دلایل ماندگاری عباس کاتوزیان، ارتباط مستقیم آثارش با مخاطب عمومی باشد. او برخلاف جریان‌هایی که بخش‌هایی از هنر مدرن را به فضایی تخصصی و گاه دور از دسترس مخاطب عام می‌بردند، همچنان بر تصویر، چهره، روایت و واقعیت قابل لمس زندگی تأکید داشت.

عباس کاتوزیان در فروردین ۱۳۸۷ در تهران از دنیا رفت؛ در حالی که نمایشگاهی از آثارش برای مرور حدود پنج دهه فعالیت هنری او در جریان بود. او در طول زندگی هنری خود تلاش کرد به زبان تصویری مورد علاقه‌اش وفادار بماند؛ زبانی مبتنی بر مشاهده، طراحی دقیق و توجه به انسان و زندگی اجتماعی.

میراث عباس کاتوزیان را می‌توان در مجموعه‌ای از پرتره‌ها، نقاشی‌های اجتماعی و آثار واقع‌گرایانه‌ای دید که بخشی از تاریخ نقاشی معاصر ایران را ثبت کرده‌اند؛ اما شاید یکی از جذاب‌ترین نشانه‌های محبوبیت او این باشد که بسیاری از آن تصاویر، از قاب بوم عبور کردند و در قالب پوستر و کارت‌پستال به دست مردم رسیدند؛ تصویر‌هایی کوچک از نقاشی‌هایی که زمانی روی بوم‌های بزرگ زندگی می‌کردند.