حمله به ناوشکن دنا نقض آشکار قواعد حقوق بشردوستانه است

جمعیت هلال‌احمر و کمیته ملی حقوق بشردوستانه جمهوری اسلامی ایران حمله به ناوشکن دنا که بدون هشدار قبلی انجام شد ه بود را غیرقانونی، غیراخلاقی و ناجوانمردانه برشمردند و به شدت محکوم کرد.

کد خبر: ۴۰۰۶۲۰

تاریخ : ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ - ۲۰:۲۸

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز، جمعیت هلال‌احمر و کمیته ملی حقوق بشردوستانه جمهوری اسلامی ایران در بیانیه مشترک شماره ۵ خود بیان داشت: پس از آغاز جنگ تحمیلی از سوی آمریکا و رژیم اسرائیل در صبح‎گاه نهم اسفندماه ۱۴۰۴ که خود مصداق بارز و آشکار نادیده‌انگاری سازِکار‌های اندیشیده‎ شده در منشور ملل متحد به مثابه‎ میثاق مشترک جامعه‎ بین‌‎المللی و نقض اصول و قواعد بنیادین حاکم بر آن همچون حل‌‎وفصل مسالمت‎ آمیز/صلح ‎آمیز اختلاف‌‎ها، به عنوان قاعده آمره‎ حقوق بین‌‎الملل است و با نقض فاحش اصول و قواعد حقوق بین‎ المل بشردوستانه همچون اصل تفکیک میان نظامیان/اموال نظامی و غیرنظامیان/ اموال غیرنظامی، تناسب و درپیش‎گرفتن تدابیر و اقدام‎های احتیاطی و پیشگیرانه، از جمله جنایت ارتکاب‎ یافته در مدرسه‎ میناب که منجر به شهادت ۱۶۸ نفر از دانش‎ آموزان و آموزگاران تداوم یافت، بار دیگر و در روز پنجم جنگ، ناوشکن دنا متعلق به نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران از سوی زیردریایی آمریکا مورد هدف قرار گرفت.

{$sepehr_key_197901}

بنابر گزارش‎های دریافتی، ناوشکن دنا به همراه دو فروند ناوِ لاوان و بوشهر متعلق به نیروی دریایی ارتش، از دی‎ماه امسال و پیش از آغازِ جنگِ جاری برای شرکت در یک دوره‎ کارورزیِ دانشجویی عازم دریانوردی شد که این دوره مقارن با مأموریت صلح و دوستیِ بین ‎المللیِ میلان ۲۰۲۶ شد که هر دو سال یک بار به میزبانی یک کشور دریایی و این بار به دعوت و میزبانی کشور هند با شرکتِ نیرو‌های دریاییِ ۷۲ کشور از سراسرِ جهان برگزار شد.

این گردهمایی که پیش از آغازِ جنگ برگزار شد، دارای هدفی علمی و آموزشی و دربرگیرنده‎ محور‌هایی همچون عملیات جست‎ وجو و نجاتِ دریایی، مقابله با تروریسم دریایی، تأمین امنیتِ دریایی، مقابله با دزدی دریایی اعلام شده است.

در این گردهمایی علمی، آموزشی و پژوهشی، نشست‎های چندگانه‎ی علمی و پژوهشی در ساحل به منظورِ انجام هماهنگی‎ها، گفت ‎وگو و هم‎اندیشی میان نیرو‌های دریایی کشور‌ها برگزار شد.

پس از پایانِ گردهمایی، زمان بازگشتِ ناوگروه یادشده به سوی وطن همزمان شد با آغاز جنگ ایالات متحده آمریکا و رژِیم اسرائیل علیه جمهوری اسلامی ایران، و ناوشکنِ دنا از سوی آمریکا هدفِ حمله‌‎ای مسلحانه قرار گرفت و ۸۴ نفر از کارکنان و دانشجویان ناو شهید شدند، ۲۰ نفر مفقود و ۳۲ نفر نیز که زخمی‌شدند اکنون در سریلانکا در حال طی مراحل درمانی‎‌اند.

با توجه به توصیف بالا از این فاجعه‎ انسانی، به منظور نشان‎ دادنِ غیرقانونی ‎بودن حمله‎ صورت‎گرفته از نظرگاه قواعد و مقرره‌‎های حاکم بر مخاصمه‌‎های مسلحانه‎ بین‎ المللی در دریا، همچون کنوانسیون ۱۹۴۹ ژنو درباره‎ بهبود وضعیت زخمیان، بیماران و کشتی‌‎شکستگان، دستورالعمل سَن‎ رمو، کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریا‌ها و سایر قواعد و مقرره‌‎های معاهده‎ای و عرفی، چند نکته به شرح زیر می ‎آید:

۱. بیش و پیش از هر چیز بایستی این اصل کلی حاکم بر همه مخاصمه‎‌های مسلحانه طبق حقوق بین‎ الملل بشردوستانه را یادآوری کرد که: «حق طرف‎های مخاصمه در انتخاب روش‎های جنگ نامحدود نیست». بر بنیانِ این اصل کلی، طرف‎های مخاصمه نمی‎توانند هر مکان و تجهیزاتی را بدون رعایت اصول دیگری همچون ضرورت، تفکیک، تناسب و تدابیر احتیاطی و پیشگیرانه مورد حمله‎ مسلحانه قرار دهند.

۲-گرچه در زمان حمله به ناوشکن دنا یک مخاصمه مسلحانه بین‌المللی میان جمهوری اسلامی ایران و آمریکا در جریان بوده است، ولی توجه به این نکته ضروری است که حمله‎ صورت‎گرفته به ناوشکن دِنا هزاران مایل دورتر از قلمرو نبرد میان طرف‎های مخاصمه و در نزدیکی آب‌های سرزمینی کشور سریلانکا، به عنوان یک کشور بی‎طرف، صورت گرفته است؛ بنابراین اقدام صورت‎ گرفته خارج از دامنه‌ی جغرافیایی کاربست حقوق بین‌الملل بشردوستانه رخ داده است.

۳-اعزام ناوگروه یادشده در بالا، پیش از آغاز جنگ و با هدفِ کارورزی و آموزشی برای دانشجویان دانشگاه نیروی دریایی و پس از آن برای شرکت در یک گردهمایی آموزشی و صلح‌‎آمیز به کشور هند بوده است و نوعِ مأموریتِ غیرنظامی آن بر کشور حمله‎ کننده آشکار بوده است و این حقیقت از نظر کشور‌های شرکت‎ کننده در گردهمایی دور نخواهد ماند.

۴. اذعانِ رئیس جمهور آمریکا مبنی بر این که حمله به ناو یادشده به جای «تصرف و استفاده از آن»، از نظر او و دیگران، اقدامی «سرگرم‎ کننده ‎تر» بوده است، نقض آشکارِ «اصل حسن نیت» به شمار می‍. ‎رود که حاکم بر نظام حقوقی حاکم بر معاهده‎های بین‎المللی که از جمله در ماده‎ی ۲۶ کنوانسیون وین ۱۹۶۹ حقوق معاهدات آمده است و در رابطه با پیمان‎های چهارگانه‎ ۱۹۴۹ ژنو، پیمان‎های لاهه نیز کاربرد می‎ یابد.

-وقتی اذعان می‎ شود به این که حمله به ناوشکن دنا تنها یک سرگرمی‌بوده است، این را نشان می ‎دهد که خود مقام یادشده و فرماندهان آن حمله را ضرورتی نظامی تلقی نکرده ‎اند؛ به این معنا که حمله به کشتی هیچ‎گونه مزیت و نفع نظامی که منجر به برتری نظامی در مخاصمه شود را تأمین نمی‎ کرده است و این خود اماره‎ای بر نقض صریح حقوق حاکم بر مخاصمه‎‌های مسلحانه در دریا به طور کلی و حقوق بشردوستانه به شمار می‎ رود. به سخنی دیگر، این بیانِ آشکار از سوی یک مقام رسمی نشان می ‎دهد که اقدام به حمله به ناوشکنی که مأموریتی پیش از جنگ داشته و هدفِ آن از حضورش در آن نقطه از دریا و در نزدیکیِ آب‎های سرزمینی کشوری دیگر، نه یک ضرورت نظامی‌که بتواند به پیشبرد هدف نظامی‌به طور قانونی و مشروع کمک کند، بلکه تنها اقدامی برای سرگرمی بوده است، ضمن آن که پیشاپیش ادعا‌هایی همچون «تصادفی»، «جانبی»، «اشتباه»، و یا «نقص فنی» در جنگ‎ افزار را منتفی می‎ سازد. بنابراین، نه تنها اظهارنظر یادشده که خود اعترافی مهم است، بلکه ماهیت مأموریت و مکانِ قرارگیری ناوشکن نیز ضرورت نظامی و مزیت موردانتظار برای هدف مشروع قلمداد کردن آن را منتفی می ‎سازد.

۶. حمله به ناوی با مأموریت علمی، آموزشی و صلح‎آمیزِ از پیش اعلام ‎شده، فرسنگ‎ها دورتر از میدانِ اصلی نبرد صورت گرفته است که می‎ توان آن را اقدامی در راستای «گسترش مفهومی تهدید» و «گسترش مفهومِ هدفِ نظامی مشروع و قانونی» و در نتیجه، گسترش میدان جنگ ارزیابی کرد؛ اقدامی‌که پیش از آن (از جمله مدرسه‎ میناب و ...) و در روز‌های پس از آن نیز خود را به عنوان یک الگوی خطرناکِ رفتاری پرتکرار نشان داد و پیامد‌های بشردوستانه‎ فاجعه‎ باری را برای غیرنظامیان و اموال و اماکن غیرنظامی (از جمله مکان‎های تاریخی و فرهنگی، بیمارستان‎ها و ...) رقم زد.

۷-ناوشکنِ دِنا در قلمرو آب‎های سرزمینی سریلانکا، به عنوان یک کشور بی‎طرف، مورد حمله قرار گرفته است که این نیز خود نقض آشکار حقوق بی‎طرفی در زمان جنگ و مخاصمه‎ مسلحانه به شمار می‎رود، و نیز چنان‎که در بند پیشین گفته شد اقدامی خطرناک در راستای گسترش هدف و نیز توسعه‎ی میدانِ درگیری قلمداد می ‎شود.

۸-حمله‎ صورت‎ گرفته به ناو دِنا، بدون دریافتِ هیچ‎گونه اخطار و هشدار قبلی، و بی آن که خدمه و سرنشینان آن، ابتدا تخلیه و سپس اقدام به غرق کردن ناو کنند، بنا بر اصول کلی (همچون ضرورت و تناسب و ...) و روح حاکم بر اسناد حقوق بشردوستانه، غیرقانونی، غیراخلاقی و به گونه‎ای ناجوانمردانه انجام شده است. بنابراین، در پیش نگرفتن اقدام‎ها و تدابیر احتیاطی از قبل توسط آمریکا به منظور تضمین حفظ جان خدمه‌ی ناوشکن‌ِ دنا که «تحت هر شرایطی» می‌بایست از حمایت ماده‎ی ۱۲ کنوانسیون دوم ژنو ۱۹۴۹ برخوردار می‌شدند، نقض فاحش حقوق بین‌الملل بشردوستانه تلقی می‌گردد.

۹-خودداری طرفِ مخاصمه از عمل به شماری از تعهد‌های بین ‎المللی خود بر طبقِ کنوانسیون دوم ۱۹۴۹ ژنو درباره‎ بهبود شرایط بیماران، زخمیان و کشتی‎ شکستگان مبنی بر نجات کارکنانِ کشتی‎های در حال غرق و صورت ‎دادن یک حمله‎ دیگر پس از حمله‎ نخست، در حالی که شماری از کارکنان ناو پس از حمله در تلاش برای نجات خود بودند نیز در کنار موارد یادشده در بالا شایسته‎ توجه است؛ الگویی که در روز نخست جنگ تحمیلی و پس از حمله‎ موشکیِ نخست به مدرسه‎ میناب تکرار شد و پس از نخستین حمله، با فاصله زیاد دوباره مورد حمله قرار گرفت.

۱۰-با توجه به موارد یادشده در بالا، به طور کلی، حمله‎ مسلحانه به ناوشکنِ دِنا را می‎ توان نقض آشکارِ قواعد و اصول ضرورت نظامی، تناسب، حمایت از بیماران، زخمیان و کشتی‎ شکستگان و مصونیت‎های پیش‎بینی‎ شده در حقوق بشردوستانه‎ معاهده‎ای و عرفی، و نقض اصول بی‎طرفی به خاطر توسعه‎ قلمرو درگیری به قلمرو دیگر کشور‌ها و ایمنی دریانوردی قلمداد می ‎شود.

کمیته‎ ملی حقوق بشردوستانه جمهوری اسلامی ایران در راستای عمل به وظایف و اختیاراتِ آیین‎ نامه ‎ای خود مبنی بر «پیگیری امور حمایت از کلیه‎ اشخاص مشمول مقررات حقوقی بشردوستانه‎ بین ‎المللی» (ماده ۳)، حمله به ناوشکن دِنا را که آشکارا نقض اصول و قواعد حاکم بر مخاصمه‎ مسلحانه در دریا به شمار می ‎رود به شدت محکوم می‎کند.

کمیته‎ ملی از سازمان ملل متحد، شورای حقوق بشر، دیوان کیفری بین‎ المللی، کمیته‎ بین‎ المللی صلیب سرخ، کمیته ‎های ملی حقوق بشردوستانه، جمعیت‎های ملی هلال احمر و صلیب سرخ، سازمان‎های بشردوستانه‎ مردم‎ نهاد، کنشگران جامعه‎ مدنی، و جامعه‎ بین‎ المللی در کل، می‎خواهد تا نسبت به فاجعه‎ انسانی ناوشکن دِنا و سایر نقض‎های ارتکاب ‎یافته در جریان این جنگ تحمیلی و غیرقانونی که نتیجه‎ مستقیمِ تفسیر یک جانبه ‎گرایانه از منشور و حقوق بین‎ الملل، بکارگیری الگوی خطرناک یادشده در بالاست، واکنشی بایسته و شایسته را برای پایان‎ دادن به فرهنگِ بی ‎کیفرمانی و پیگرد عاملان جنایت‎های پرشماری همچون مدرسه‎ میناب و فاجعه‎ ناوشکن دنا را در دستور کار خود قرار دهند؛ چراکه تکرار چنین جنایت‎هایی می‎ تواند تهدیدی جدی علیه اصول و ارزش‎های مشترک بشری در زمان مخاصمه ‎های مسلحانه شود.

دکترپیرحسین کولیوند

رئیس جمعیت هلال احمر و رئیس کمیته‎ ملی حقوق بشردوستانه جمهوری اسلامی ایران»

منبع: فارس

{$sepehr_key_197900}