نقد و‌بررسی قسمت اول تا پنجم سریال «بیگانگان» | تصویری از «داعشی‌های زمانه» در قالب گذشته

سریال «بیگانگان» که در فروردین ۱۴۰۵ و هم‌زمان با نوروز از شبکه سه روی آنتن رفت، کوششی است برای بازنمایی بخشی از واقعیت‌های جنگ‌های منطقه‌ای و نقش گروه‌های مدافع حرم؛ تلاشی قابل احترام اما نه‌چندان بی‌نقص.

کد خبر: ۴۰۲۰۷۹

تاریخ : ۰۵ فروردين ۱۴۰۵ - ۲۲:۳۶

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز، سریال «بیگانگان» از همان ابتدا تلاش کرد وارد قلمرو مهم و کمتر پرداخته‌شده‌ای در تلویزیون ایران شود؛ حوزه‌ای که سال‌ها جای خالی آن احساس می‌شد: روایت معاصر از جنگ‌های منطقه، مدافعان حرم و نقش نیرو‌هایی همچون فاطمیون. سریال در سطح موضوعی واجد اهمیت است، چراکه بخشی از تاریخ معاصر را هدف گرفته که برای جامعه ایرانی آشنا، اما در مدیوم تلویزیون مهجور است. با این حال، ورود به چنین میدان حساسی نیازمند ساختار روایت‌پردازی دقیق، چینش حساب‌شدهٔ سکانس‌ها، و پرهیز از شتاب‌زدگی است؛ مسائلی که «بیگانگان» فقط بخشی از آن را به‌خوبی انجام می‌دهد و در بخش دیگر، گرفتار کاستی‌های قابل توجهی می‌شود.

خلاصه داستان سریال «بیگانگان»

بیگانگان، روایتگر داستان الهام و محمد است که در ماموریت‌های انسانی خود در عراق با خطرات جدی و اسارت توسط نیرو‌های داعش مواجه می‌شوند. این زوج جوان با هدف کمک‌های انسان‌دوستانه راهی عراق می‌شوند، اما بعد، جدایی بین آنها می‌افتد و به تدریج اتفاقاتی رخ می‌دهد و اسیر داعش می‌شوند.

بازیگران سریال «بیگانگان»

در این مجموعه تلویزیونی، بازیگرانی، چون محمد نادری، امیر حسین صدیق، ارسلان قاسمی، هلن نقی‌لو، مریم کاویانی، محمدرضا هلال زاده، فرید قبادی و مهران رجبی ایفای نقش می‌کنند.

شروعی کم‌اثر و ضرباهنگی که دیر پیدا شد

قسمت ابتدایی سریال نتوانست شروعی محکم و تأثیرگذار رقم بزند. میزانسن‌های سنگین و تلاش برای پرکردن آنتن بیش از حد بخش‌های آغازین، باعث شد دو قسمت اول از جذابیت لازم برای درگیر نگه‌داشتن مخاطب برخوردار نباشد. کارگردان در این اپیزود‌ها آن‌قدر بر ساخت فضای احساسی اصرار داشت که حتی صحنه‌های عاشقانه نیز به مرز تصنع نزدیک شد. استفادهٔ فراوان از موسیقی روی تصویر آن هم در لحظه‌هایی که مخاطب هنوز با شخصیت‌ها ارتباط لازم را برقرار نکرده باعث شد سهم موسیقی از داستان بیشتر به‌نظر برسد تا ابزاری برای همراهی با آن.

در عین حال، معرفی شخصیت‌ها در همین قسمت‌های ابتدایی خوب و سریع صورت گرفت؛ نکته‌ای که می‌توان آن را از نقاط قوت سریال دانست. اما این سرعت در پیشبرد داستان به‌قدری زیاد بود که گاه فرصت شکل‌گیری تدریجی روابط و گسترش طبیعی روایت از بین می‌رفت. علاوه بر این، برخی اشاره‌های مستقیم و پیام‌محور کارگردان، با زبانی بسیار مستقیم بیان شد؛ درحالی‌که می‌شد مفاهیم را با جزئیات باورپذیرتر و زبانی غیرمستقیم‌تر منتقل کرد؛ چیزی که مخاطب امروزی تلویزیون به‌وضوح به آن حساس است.

فاطمیون، افغانستان و تلاش برای آشنایی‌زایی

یکی از مهم‌ترین تلاش‌های کارگردان، ارائه تصویری نزدیک و انسانی از فاطمیون است؛ گروهی که سال‌ها حضور پررنگی در جنگ‌های منطقه داشته، اما در مدیوم تلویزیون ایران کمتر به آن پرداخته شده است. «بیگانگان» تلاش می‌کند بخشی از این کمبود را جبران کند و مخاطب را با هویتی آشنا کند که رسانه رسمی پیش‌تر کمتر به سراغش رفته بود. همچنین سریال می‌کوشد زاویه‌ای مثبت و واقع‌بینانه از مردم افغانستان و نقش آنان در این جغرافیای روایی ارائه دهد که اقدامی قابل توجه و ضروری است.

با این حال، فاصله گرفتن جامعه از فضای جنگ داعش در عراق و فروکش کردن تب و تاب آن، باعث شده بخشی از ظرفیت‌های احساسی و تاریخی این روایت به‌طور کامل به مخاطب منتقل نشود. اگر «بیگانگان» یک دهه زودتر پخش می‌شد، احتمالاً شدت اثرگذاری‌اش بیشتر بود؛ زیرا ذهنیت جمعی هنوز داغ و آمادهٔ پذیرش چنین روایتی بود.

روایت مستقیم، ضعف نمادپردازی و دیالوگ‌های ماندگار

اگرچه سریال می‌خواهد ابعاد دیگری از جنگ را از منظر معاصر و قابل لمس نشان دهد، اما این هدف بیش از آن‌که در تصویر محقق شود، در دیالوگ‌ها بیان می‌شود. زبان بیش از حد مستقیم و توضیح‌محور، جذابیت‌های روایی را کاهش می‌دهد. مخاطب امروز انتظار دارد معنا را کشف کند، نه آن‌که آن را در قالب جملات صریح تحویل بگیرد. استفاده از نشانه، نماد و کنش غیرمستقیم می‌توانست «بیگانگان» را چند لایه‌تر و حرفه‌ای‌تر کند.

با این حال، نمی‌توان از برخی صحنه‌های درخشان چشم پوشید. در قسمت سوم، گفت‌و‌گو‌های عمیق میان «آقا سید» و دو شخصیت مقابلش، پرسشی مهم و اساسی را مطرح می‌کند: چرا ایران باید به دفاع از سوریه برود و هزینه کند؟ این بحث، اگرچه صریح است، اما دراماتیک و درست پردازش شده و از بهترین لحظه‌های سریال محسوب می‌شود.

در قسمت چهارم نیز اشارهٔ بسیار به‌جایی به حادثه حمله داعش به مجلس دیده می‌شود؛ ارجاعی تاریخی که دقیق انتخاب شده، اما اجرای بصری آن به قوت ایده‌اش نیست و صحنه‌پردازی نمی‌تواند سنگینی واقعه را منتقل کند.

کلیشه‌ها، ضعف‌های تکنیکی و امید به ادامه راه

«بیگانگان» در مجموع با مشکل کلیشه‌زدگی دست‌وپنجه نرم می‌کند. قاب‌بندی‌ها در برخی لحظه‌ها ضعیف است، گریم‌ها و طراحی لباس‌ها با واقع‌نمایی مورد انتظار چنین موضوع حساسی فاصله دارد و بخشی از تولید به استاندارد‌های ژانر نزدیک نمی‌شود. با این حال، زمان‌بندی پخش و موضوع سریال در شرایط کنونی، فرصت مناسبی برای بازشناسی «داعشی‌های زمانه» و اهمیت مواجهه با جریان‌های افراطی فراهم کرده است؛ فرصتی که اگرچه به‌طور کامل از آن استفاده نشده، اما جهت‌گیری درستی دارد.

هرچند «بیگانگان» هنوز با سریالی قدرتمند فاصله دارد، اما ظرفیت دارد که در قسمت‌های بعدی با روایت‌پردازی دقیق‌تر، ضرباهنگ بهتر و پرهیز از توضیح‌گویی مستقیم، به اثری جذاب و تاثیرگذار تبدیل شود.

این سریال هرشب ساعت ۲۰:۳۰، به کارگردانی «راما قویدل» روی آنتن شبکه سه سیما می‌رود.