مدیر انجمن سینمای جوان مشهد از اهمیت سینما، هویت ملی و رسالت روایتگری در زمانه جنگ می‌گوید

مدیر انجمن سینمای جوان مشهد می‌گوید که جنگ پیش روی ما، نه تنها یک جنگ سیاسی، بلکه یک جنگ فرهنگی عمیق است؛ جنگ با سبک‌های زندگی متفاوت و فیلم‌هایی که قادرند این تنش‌های فرهنگی را به تصویر بکشند، خود موجب بالندگی فرهنگ می‌شوند.

کد خبر: ۴۰۲۴۰۲

تاریخ : ۰۷ فروردين ۱۴۰۵ - ۱۶:۵۲

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز؛ در شرایط کنونی که کشور عزیزمان، ایران، با تهاجم دشمن صهیونی- آمریکایی روبه‌رو است، ضرورت تولید آثار هنری ملی و میهنی بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود؛ آثاری که، ستون‌های دفاع از هویت و سرمایه‌های فرهنگی ما در برابر امواج تهاجم خارجی هستند. اکران فیلم سینمایی «نیم شب» به کارگردانی محمدحسین مهدویان بهانه‌ای شد تا در گفتگویی با دکتر محمد مداح حسینی، مدرس هنرهای نمایشی در دانشگاه‌ها، منتقد سینما و مدیر انجمن سینمای جوانان مشهد به اهمیت تولید آثاری با محوریت هویت فرهنگی، ملی و میهنی و رسالت خطیر هنرمندان در روایتگری وقایع دوران جنگ تحمیلی کنونی بپردازیم.

«زیر نور ماه»؛ الگویی برای هویت دینی و فرهنگی

مدیر انجمن سینمای جوانان مشهد در این گفتگو، فیلم «زیر نور ماه» به کارگردانی رضا میرکریمی را به عنوان نمونه‌ای از آثاری که پتانسیل پرداختن به ابعاد عمیق هویت ملی و میهنی را دارند، مورد بررسی قرار می‌دهد. داستان این فیلم درباره طلبه‌ای ترک‌زبان است که با چالش زیر سوال رفتن توانایی‌اش برای طلبگی مواجه می‌شود.

مداح حسینی می‌گوید: این فیلم از سه منظر اهمیت دارد و می‌تواند الگویی برای ساخت آثاری باشد که در مواجهه با هجمه‌های فرهنگی، پیام‌های اصیل و انسانی را منتقل کنند. اول اینکه در بازنمایی روحانیت، با جسارت عمل کرده است، حوزه‌ای که مواجهه با آن در سینما دشوار به نظر می‌رسد. دوم اینکه برخلاف بسیاری از آثار دینی، «زیر نور ماه» از دام شعارزدگی گریخته و به واقعیت نزدیک شده است و سوم موفقیت آن در خلق شخصیت‌های خاکستری است؛ شخصیت‌هایی با نقاط قوت و ضعف، که آن‌ها را ملموس‌تر و انسانی‌تر جلوه می‌دهد.

عناصر کلیدی در موفقیت فیلم‌های فرهنگی

این منتقد ریشه جذابیت سینما را در «گفتگو» می‌داند و معتقد است امکان طرح نگاه‌های جدید و قابل انتقال زمانی فراهم می‌شود که فیلم بتواند میان نیروهای متقابل، که امروز می‌توانند، نماینده دیدگاه‌های مختلف فرهنگی و حتی ایدئولوژیک باشند، گفتگوی برابر برقرار کند. این گفتگو، کنش‌های متقابل شخصیت‌ها را آشکار ساخته و «دیالکتیک ذهنی» را شکل می‌دهد.

مداح حسینی می‌گوید: جذابیت درام در کشف و فهم چیزها توسط مخاطب است. فیلم‌های شعاری‌زده، این مرحله کشف را از مخاطب سلب کرده و به جای بیان هنرمندانه، به بیانیه‌های یک‌طرفه تبدیل می‌شوند. این در حالی است که آثار فرهنگی ماندگار، آثاری هستند که می‌توانند میان عناصر متضاد فرهنگی، گفتگوی سازنده و عمیق ایجاد کنند؛ گفتگویی که به تقویت هویت ملی و درک متقابل یاری می‌رساند.

جنگ امروز، یک جنگ فرهنگی عمیق است

این استاد دانشگاه در تحلیل عمیق خود از فرهنگ ایرانی، بر ماهیت متکثر و تاریخی این فرهنگ تأکید می‌کند و می‌گوید: وقتی از فرهنگ ایرانی صحبت می‌کنیم، نباید صرفاً به نمادهای سطحی چون آبگوشت یا حافظ بسنده کنیم. فرهنگ ایرانی، جغرافیایی بی‌زمان است که توانسته عناصر متضاد دینی، سیاسی و سبک زندگی را در خود جای دهد و بیش از ۲۵۰۰ سال دوام آورده است.

وی می‌افزاید: امروز، جنگ پیش روی ما، نه تنها یک جنگ سیاسی، بلکه یک جنگ فرهنگی عمیق است؛ جنگ با سبک‌های زندگی متفاوت که شکاف‌هایی را ایجاد کرده و این عناصر فرهنگی را در معرضِ غیرقابل گفت‌وگو و همزیستی قرار داده است. در حالی که تاریخِ این فرهنگ، گواهِ زیستِ مسالمت‌آمیز همین عناصر ناهمساز بوده است.

مداح‌حسینی هنر سینما را بستری مهم برای بازنمایی این پیچیدگی‌ها می‌داند و اضافه می‌کند: فیلم‌هایی که قادرند این تنش‌های فرهنگی را به تصویر بکشند، خود موجب بالندگی فرهنگ می‌شوند. سختی‌ها همواره موتور محرک رشد و تعالی بوده‌اند. آثار ماندگاری چون «زیر نور ماه» و «خیلی دور، خیلی نزدیک» از رضا کریمی، «خواب سفید» حمید جبلی، «آژانس شیشه‌ای» ابراهیم حاتمی‌کیا و «چهارشنبه‌سوری» اصغر فرهادی، نمونه‌هایی موفق در نمایش این دیگِ درهم‌جوشانِ فرهنگی هستند. این آثار، به جای صدور بیانیه، گفت‌وگو را ترویج می‌کنند و به مخاطب امکان یادگیری و آشنایی با نگاه‌های نو را می‌دهند.

در مقابل، وی به آثاری اشاره می‌کند که رویکرد تک‌صدایی دارند و فاقد امکان گفت‌وگو هستند: این فیلم‌ها که معمولاً صدای غالب و قدرتمندی دارند، نه تنها به غنای فرهنگی نمی‌افزایند، بلکه از جنبه سرگرمی نیز بهره چندانی ندارند و اغلب مورد پسند مدیران و مسئولان قرار می‌گیرند.

سینما و بازتابِ رخدادهای امروز: نگاهی به آینده

مدیر انجمن سینمای جوانان مشهد در پاسخ به این پرسش که آیا شرایط امروز که کشورمان با هجمه دشمن صهیونی آمریکایی مواجه است، امکان خلق آثاری با اهداف فرهنگی عمیق فراهم است، می‌گوید: هنر، خصوصاً سینما، برای بازتابِ کاملِ وقایع، نیازمند گذر زمان و رسوبِ اتفاقات است. تاریخ نشان داده که شاهکارهای سینمایی، چه در حوزه دفاع مقدس و چه در بازنمایی جنگ‌های بزرگ جهانی، معمولاً سال‌ها پس از وقوعِ خودِ رویدادها خلق شده‌اند.

وی ادامه می‌دهد: در خودِ برهه وقوع جنگ‌ها، بیشتر شاهدِ مستندهای گزارشی هستیم. سینما، برخلاف شعر یا موسیقی که قابلیت واکنش سریع دارند، نیازمندِ زمان برای تحلیل و چیدمانِ معمارانه است. بنابراین، طبیعتاً نمی‌توان از سینمای داستانی بلند انتظار داشت که فوراً به رخدادهای کنونی واکنش نشان دهد. با این حال، تأثیرات رخدادهای کنونی، تا دهه‌ها بر سینمای ایران باقی خواهد ماند و الهام‌بخش آثار متعدد ملی و میهنی خواهد بود.

{$sepehr_key_199688}

وظیفه هنرمندان در روایتگری امروز؛ خط مقدم دفاع فرهنگی

مداح حسینی بر رسالت خطیر روایتگری هنرمندان در دوره کنونی جنگ تحمیلی تأکید می‌کند و می‌گوید: همه ما مسئولیت و رسالت روایت کردن داریم. روایت دفاع، روایت وطن، روایت حماسه، روایت ایستادگی، روایت پایداری و روایت فرهنگ غنی ایران. همه مسئولیت داریم که روایت کنیم، در هر سطحی که بلدیم؛ از یک پست در فضای مجازی گرفته تا تولید یک اثر مفصل‌تر.»

او می‌افزاید: نکته مهم این است که چون روایت به شدت وابسته به زاویه دید است، و در مورد هر موضوعی، روایت‌های گوناگون و متکثری وجود دارد، وظیفه ما این است که چطور روایت کنیم؛ چطور امید را ترویج کنیم، چطور حس تاریخی و اقتدار ایران را در کلام، نوشتار و تصاویرمان منعکس کنیم و به نسل‌های آینده منتقل نماییم.

او با تاکید بر اهمیت همبستگی و همراهی بیشتر هنرمندان می‌گوید: ان‌شاءالله این روزها بتوانیم بیشتر با هم باشیم، چون هر چه بیشتر با هم باشیم، به قدرتمان در این مسیر دشوار اما پرافتخار، بیشتر ایمان پیدا می‌کنیم.