نگاهی چند جانبه به افزایش مصرف دخانیات در کشور | تاوانِ گران برای سیگارهای ارزان

کیک، آب میوه، بیسکویت، آب معدنی، آدامس و هر خوراکی ریزودرشت دیگری در این دکه وجود دارد، اما بیشترین فروش دکه مربوط به سیگار است؛ چه به صورت نخی و چه به صورت بسته‌ای.

کد خبر: ۴۰۴۶۲۴

تاریخ : ۱۸ فروردين ۱۴۰۵ - ۰۹:۳۰

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز؛ کیک، آب میوه، بیسکویت، آب معدنی، آدامس و هر خوراکی ریزودرشت دیگری در این دکه وجود دارد، اما بیشترین فروش دکه مربوط به سیگار است؛ چه به صورت نخی و چه به صورت بسته‌ای. کنار حفره شیشه‌ای دکه که مشتری می‌تواند از آن قسمت با فروشنده صحبت کند، با ال‌ای دی، تصویر سیگار درون دایره‌ای کشیده شده و روی آن ضربدر زده است، پایین آن هم نوشته شده است: «منفی هجده سال»، اما این ظاهر امر است؛ کافی است ساعتی جلوی این دکه مکث کنید و نوجوانانی را ببینید که خیلی راحت سیگار می‌خرند و هنوز دو قدم از دکه دور نشده‌اند، آن را روشن می‌کنند.

از ۷۰ هزار تا ۸۰۰ هزار تومان

قیمت و برند‌های سیگار، متنوع و مختلف است. قیمت یک پاکت سیگار تقریبا از بسته‌ای حدود ۷۰ هزار تومان شروع می‌شود و تا ۸۰۰ هزار تومان (برند‌های خاص) ادامه دارد؛ تنوع قیمتی نشان می‌دهد که سیگار تقریبا برای هر قشری از جامعه قابل استفاده است و فرد می‌تواند بسته به معیشت خانواده، سیگار ارزان تری را دود کند.

حال اگر فرض کنیم یک فرد سیگاری به طور میانگین در دو روز یک پاکت سیگار ۸۰ هزار تومانی را که محتوای آن بیست نخ است و قیمت مناسبی نیز دارد مصرف کند، یعنی هفته‌ای ۲۸۰ هزار تومان، در ماه یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان و در سال حدود ۱۴ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان را فقط صرف هزینه تأمین سیگار خود می‌کند.

اما جدای از این آمار، اگر فقط بخواهیم به چشم هایمان اعتماد کنیم و نرخ مصرف سیگار را حدس بزنیم، قاعدتا به گفتن کلمه «خیلی خیلی زیاد» بسنده خواهیم کرد؛ چراکه در تردد‌های روزانه، افراد زیادی را در حال استعمال سیگار می‌بینیم. گاهی هم تعداد فیلتر‌های سیگار درون پیاده رو یا پارک‌ها از تعداد سیگار‌هایی که در آن نقطه دود شده است، خبر می‌دهد. ازطرفی سیگار‌ها به قدری ارزان است که حتی یک نوجوان با پول توجیبی خود می‌تواند چند بسته از آن تهیه کند.

اعداد و ارقام گفته شده، آمار درستی از تعداد مصرف کنندگان سیگار در کشورمان به ما ارائه نمی‌دهد، با این حال جست وجوی آماری در اینترنت، نشان می‌دهد که وزارت بهداشت تعداد افراد مصرف کننده سیگار را ۱۳ میلیون نفر و مرکز پژوهش‌های مجلس با اختلاف هفت میلیونی، تعداد آن‌ها را ۲۰ میلیون نفر تخمین می‌زند.

مصرف سیگار در سنین کودکی

درحالی که محمدرضا مسجدی، دبیرکل جمعیت مبارزه با استعمال دخانیات، سال ۱۳۹۲ اعلام کرده بود که سن مصرف سیگار کاهش پیدا کرده و به دوازده سال رسیده است، وی در سال گذشته دوباره بیان کرد که این سن، بازهم کاهش پیدا کرده و به نُه سالگی رسیده است. مصرف سیگار در نُه سالگی یا دوازده سالگی، نشان می‌دهد که مصرف دخانیات به سنین کودکی میانه رسیده است. جدای از این، کارشناسان معتقدند که هرچه سن استعمال پایین‌تر بیاید، ترک آن نیز سخت‌تر خواهد بود.

کندوکاو روانی در ماجرای مصرف سیگار در میان نوجوانان، نشان می‌دهد که موضوعاتی مانند کنجکاوی، هیجان طلبی، افزایش ترشح هورمون‌های بلوغ، کسب اعتمادبه نفس بیشتر، مخالفت با خانواده و تقلید از رفتار بزرگ ترها، جزو عواملی است که ممکن است نوجوان را به سمت تجربه مصرف سیگار سوق بدهد.

فوت ۵۰ هزار ایرانی در سال، بر اثر مصرف دخانیات یا قرارگرفتن در معرض آن

«۸ میلیون جان» هرساله بر اثر دخانیات در جهان از دست می‌روند. این آمار را سازمان جهانی بهداشت دو سال گذشته اعلام کرد و البته بخشی از این جان باختگان، سهم افراد غیرسیگاری است که فقط در معرض دود سیگار قرار گرفته‌اند. «۱۴ درصد از مرگ‌های کشور، ناشی از مصرف دخانیات است و به این ترتیب، سالانه حدود ۵۰ هزار نفر در کشور به دلیل مصرف دخانیات، جان خود را از دست می‌دهند.» این آمار را خرداد امسال نیز بهزاد ولی زاده، رئیس دبیرخانه ستاد کشوری کنترل و مبارزه با دخانیات وزارت بهداشت، اعلام کرده بود.

اثرات جبران ناپذیر بر سلامتی

اما اگر بخواهیم قدری جزئی‌تر به عمق فاجعه نگاه کنیم، باید درصد بروز بیماری‌هایی را مرور کنیم که «سیگار» عاملی تکراری در همه آن هاست. این استوانه شیمیایی کاغذی، می‌تواند موجب بروز ۹۰ درصد سرطان‌های ریه، ۵۰ درصد بیماری‌های قلبی و عروقی، ۷۵ درصد بیماری‌های تنفسی، ۱۲ درصد کل مرگ‌ها و ۳۰ درصد مرگ‌های بین سی تا پنجاه سالگی شود. همچنین برایند تحقیقات، نشان می‌دهد که دود سیگار حاوی بیش از ۴ هزار ماده شیمیایی مضر ازجمله نیکوتین، مونواکسیدکربن و فلزات سنگین مانند سرب و کادمیوم است که هرکدام می‌توانند بخشی از سلامتی فرد را مختل کنند.

کاهش ۸ تا ۱۰ ساله عمر سیگار‌ی ها

غلامرضا حیدری، رئیس مرکز تحقیقات کنترل دخانیات دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، سال ۱۴۰۱ اعلام کرده بود که سیگار بزرگ‌ترین علت مرگ افراد بالغ در کشور‌های پیشرفته است. او همچنین گفته بود که: «میزان متوسط کاهش عمر سیگاری‌ها هشت سال است.» البته برخی منابع این کاهش عمر را تا ۱۰ سال نیز بیان کرده‌اند؛ یعنی هر نخ سیگار، سه دقیقه از عمر فرد سیگاری می‌کاهد.

تحمیل هزینه ۴۰ هزار میلیاردی به نظام سلامت

عوارض مصرف دخانیات و سیگار باید جایی خودش را نشان بدهد و ملموس‌ترین نقطه، بخش بهداشت و درمان است. به گفته سیدمرتضی خاتمی، نایب رئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی، «براساس برخی گزارش ها، مصرف دخانیات سالانه حدود ۳۰ تا ۴۰ هزار میلیارد تومان هزینه به نظام سلامت تحمیل می‌کند.»

او پیش‌تر اعلام کرده بود که برای درمان بیماری‌های ناشی از مصرف دخانیات، هیچ اعتباری پیش بینی نشده است و ناگزیریم از سایر بخش‌های نظام سلامت در این حوزه هزینه کنیم، این درحالی است که او معتقد است در سایر کشورها، هزینه‌های درمان بیماری‌های ریوی ناشی از مصرف دخانیات، از محل عوارض کالا‌های آسیب رسان به سلامت و دخانیات تأمین می‌شود.

{$sepehr_key_201925}

هر روز بیشتر از دیروز

سال هاست که چشم مان به مصرف سیگار در فیلم و سریال‌های ایرانی عادت کرده است؛ مخصوصا اگر موضوع فیلم درام باشد، از پیش آمادگی داریم که سکانس‌هایی غلیظ از استعمال سیگار توسط بازیگران محبوبمان را مشاهده کنیم.

جالب است بدانید که نمایش محصولات دخانی، بنا بر قانون جامع کنترل و مبارزه ملی با دخانیات، مشمول جریمه نیز می‌شود، با این حال چرا هر روز بیشتر از قبل شاهد نمایش مصرف دخانیات هستیم، حتی در فیلم و سریال‌هایی که از تلویزیون پخش می‌شود؟ پاسخ این چرایی را بهزاد ولی زاده، رئیس دبیرخانه ستاد کشوری کنترل دخانیات وزارت بهداشت، در مبالغ بسیار ناچیز جریمه ممنوعیت تبلیغات برای فیلم و سریال‌های نمایش خانگی می‌داند که بازدارنده نیست.

ولی زاده همچنین بیان کرده است که جدای از اینکه معمولا شخصیت‌های منفی در فیلم‌ها سیگار مصرف می‌کنند، رفتار و عملکرد بازیگران به خصوص آن‌هایی که محبوب هستند، می‌تواند میزان مصرف محصولات دخانی را تا ۳۰ درصد افزایش بدهد.

افزایش ۱۳۵ درصدی مصرف دخانیات درمیان دختران

یکی از راهکار‌ها برای کاهش مصرف سیگار، افزایش مالیات آن است؛ زیرا طبق گفته کارشناسان امر، سیگار در کشور ما نسبت به بسیاری از کشور‌های دیگر ارزان‌تر است؛ علاوه بر این، تحقیقات نیز ثابت کرده است که یکی از انگیزه‌های افزایش مصرف سیگار، قیمت ناچیز آن است. این موضوع زمانی اهمیت پیدا می‌کند که بدانیم مرکز اطلاعات سازمان ملل متحد، سال ۱۳۹۳ اعلام کرد که «با ادامه روند فعلی مصرف دخانیات، کشور‌های مصر، ایران و پاکستان طی چهل سال آینده در صدر کشور‌های مصرف کننده دخانیات جهان قرار می‌گیرند» و اکنون تا رسیدن به این صدر فهرست که هیچ افتخاری هم در آن نیست، ۲۹ سال دیگر باقی مانده است.

جالب است بدانیم که میزان تولید سیگار از میزان مصرف آن بیشتر است. امید عبداللهی، معاون اجتماعی ستاد فرهنگی اجتماعی شورای عالی انقلاب فرهنگی، در این باره گفته است: «سالانه حدود ۶۵ تا ۷۰میلیارد نخ سیگار در کشور تولید می‌شود که بیش از ۸۰درصد آن دراختیار شرکت‌های خارجی است، اما برآورد‌ها نشان می‌دهد که حدود ۷۰ تا ۸۰درصد این تولیدات در داخل کشور مصرف می‌شود و این خود به تنهایی زنگ خطری جدی است.»

«رشد ۱۳۵درصدی مصرف دخانیات در دختران هجده تا بیست وپنج ساله» نیز هرچند آمار جدیدی نیست و مربوط به پایش دو سال گذشته است، با این حال عبداللهی گفته است: در شرایطی که در حوزه‌هایی مانند دارو با تحریم روبه رو هستیم، شرکت‌های بزرگ به صورت رسمی در کشور شعبه‌ می‌زنند و اقدام به تولید سیگار می‌کنند.

تصویب بسته فرهنگی برای ایجاد محدودیت در دسترسی به دخانیات

جدیدترین خبر در این حوزه را عبداللهی، معاون اجتماعی شورای عالی انقلاب فرهنگی، اعلام کرده و گفته است: برای سامان دهی این مسئله، جلسات متعددی با ساترا برگزار شده است. ضمن اینکه بسته جامعی در شورای عالی فرهنگی تصویب شده است که در آن، وظایف مشخصی برای دستگاه‌های اجرایی، به ویژه نهاد‌های فرهنگی و آموزشی مشخص شده است.

آن طور که عبداللهی از جزئیات این بسته گفته، قرار است دسترسی نوجوانان و جوانان به دخانیات، محدود شود و علاوه بر آن، مالیات بر مصرف نیز افزایش پیدا کند. نکته دیگر اینکه فروش سیگار به افراد زیر هجده سال ممنوع است و به همین دلیل، باید در شعاع صدمتری مراکز آموزشی، پژوهشی و فرهنگی، فروش، مصرف و تبلیغ دخانیات ممنوع شود.

بیستم بهمن بود که مسعود پزشکیان، رئیس جمهور و رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی، نیز مصوبه «مسائل، راهبردها، اقدامات ملی و تقسیم کار دستگاهی در زمینه پیشگیری فرهنگی و اجتماعی از مصرف دخانیات در کشور» را برای اجرا ابلاغ کرد.

ضرورت سیاست گذاری‌های عمیق

هرچند که این نوع مصوبات درظاهر برای صیانت از سلامت نوجوانان و جوانان است، در عمل فقط صورت مسئله را پاک می‌کند؛ زیرا معضل اصلی دسترسی فیزیکی به دخانیات نیست، بلکه باور و فکری است که نوجوانان و دیگر اقشار مصرف کننده را به این سمت متمایل می‌کند، بنابراین مصرف دخانیات در خلأ کمبود مهارت‌های زندگی، آشنایی کامل با مضرات سیگار و... اتفاق می‌افتد. به نظر می‌رسد برای حل این مشکل، نیاز به سیاست گذاری‌های عمیق تری در حوزه‌های فرهنگی، اجتماعی و حتی اقتصادی داریم.

شدت مصرف سیگار در دختران، بیشتر از پسران

عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به اینکه آسیب، یک فرایند است، بنابراین کاهش آن نیز زمان بر است، می‌گوید: استعمال سیگار در کل دنیا وجود دارد و مرگ ومیر بر اثر سیگار در برخی کشورها، حتی بیشتر از تصادفات و سایر حوادث است. این مسئله در کشور ما نیز سال هاست که رو به تشدید است.

غلامرضا حسنی درمیان اظهار می‌کند: معمولا افراد زیر هجده سال، برای اولین بار به منظور رفع کنجکاوی از سیگار استفاده می‌کنند و بعد به تدریج، آن نگاه کنجکاوانه تبدیل به اعتیاد به سیگار می‌شود؛ البته استعمال سیگار درمیان نوجوانان، به نوعی خودنمایی نیز هست که به نظر می‌رسد آن‌ها می‌خواهند خود را بزرگ سال جلوه دهند. آن‌ها استقلال خود را در کنش رفتاری بروز می‌دهند و متأسفانه آن را به صورت مخرب نشان می‌دهند.

او با بیان اینکه گاهی نیز نوجوانان به علت مسائل زندگی دچار حس پوچی می‌شوند و به مصرف دخانیات روی می‌آورند، بیان می‌کند: اکنون شدت مصرف سیگار در دختران، بیشتر از پسران است و این موضوع، می‌تواند بر سلامت نسلی جمعیت تأثیر بگذارد؛ زیرا این دختران، مادران آینده جامعه هستند.

دانشیار گروه آموزشی علوم اجتماعی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد بیان می‌کند: سیگار کشیدن از نظر فقهی، حرام نیست و از نظر اجتماعی نیز جرم محسوب نمی‌شود، بنابراین بازدارندگی قانونی ندارد، اما در برخی کشور‌ها فروش سیگار به نوجوانان و جوانان، ممنوعیت دارد. در کشور ما نیز به ظاهر این ممنوعیت وجود دارد، اما کنترلی بر آن نیست و به همین دلیل اجرایی نیز نمی‌شود.

{$sepehr_key_201924}

جرم، آموختنی است

حسنی با اشاره به اینکه رفتار و تربیت والدین در این زمینه بسیار اثرگذار است، ادامه می‌دهد: گاهی اوقات پدر و مادر به جای اینکه شیوه برخورد تعاملی داشته باشند، طوری رفتار می‌کنند که منجر به تحقیر نوجوانان می‌شود و همین موضوع، ممکن است نوجوان را در تقابل با خانواده قرار دهد، ضمن اینکه برخی مواقع نوجوانان به تقلید از رفتار والدین، به استعمال دخانیات روی می‌آورند؛ زیرا حتی جرم نیز آموختنی است.

او می‌گوید: نوجوانی و جوانی دوره طلایی هم برای رشد و هم برای خطر است و اگر خانواده‌ها آگاهی لازم را نداشته باشند و درنتیجه آن را به بچه‌های خود منتقل نکنند، احتمال گیر افتادن آن‌ها در گرداب مصرف دخانیات وجود دارد.

حسنی با بیان اینکه در آموزش وپرورش فعالیت کمتری در حوزه تقویت اعتمادبه نفس و خوداتکایی بچه‌ها انجام می‌شود، اضافه می‌کند: شاید برای آموزش وپرورش، تست زدن برای موفقیت در کنکور، مهم‌تر از این موضوعات باشد و آموزش‌های آن نیز کمتر معطوف به زندگی روزمره و آسیب‌های اجتماعی می‌شود، در حالی که مدارس باید سلامت اجتماعی و معنوی بچه‌ها را تضمین کنند.

عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد اضافه می‌کند: باید بازدارندگی از درون رخ دهد و مراقبت بیرونی کافی نیست، بنابراین هرقدر والدین بتوانند سطح آگاهی بچه‌ها را افزایش دهند و با آن‌ها رفیق‌تر باشند، نتایج بهتری هم در رفتار مشاهده می‌کنند.

اول واقعه، بعد اقدام

او در پاسخ به اینکه چرا کشور ما در خیلی از مسائل نسبت به کشور‌های خارجی دیرتر عمل می‌کند، به طور نمونه اکنون که آن‌ها به کاهش مصرف سیگار روی آورده‌اند، افراد در کشور ما روی دور افزایش مصرف قرار گرفته‌اند، بیان می‌کند: متأسفانه در کشور ما، پژوهش‌ها جدی گرفته نمی‌شود و منتظر واقعه می‌مانیم تا بعد از آن اقدام کنیم، بنابراین این تأخیر سیستمی است.

حسنی می‌گوید: راهکار کاهش استعمال دخانیات، این است که در سه سطح ساختاری، نهادی و فردی فعالیت کنیم. سطح ساختاری این است که قوانینی وضع شود که زمینه تبلیغ را محدود کند. سطح نهادی این است که نهاد‌های مختلف، جلسات آموزشی برای دانش آموزان در مدارس برگزار کنند و درنهایت سطح فردی مربوط به ارتقای آگاهی است. هرچند با انجام این اقدامات، مصرف سیگار به صفر نمی‌رسد، ولی میزان استعمال کمتر می‌شود.