درباره میراث جهانی ایران که اسرائیل تهدید به تخریب کرد

پل ورسک، بخشی از راه آهن سراسری ایران که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است.

کد خبر: ۴۰۴۸۷۹

تاریخ : ۱۸ فروردين ۱۴۰۵ - ۱۹:۲۷

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز؛ «راه آهن سراسری ایران» با حدود یکصد سال قدمت، بیست‌وپنجمین میراث جهانی ایران است که در یونسکو ثبت شده و اینک از سوی اسرائیل هدف تهدید و حمله قرار گرفته است.

{$sepehr_key_202169}

راه آهن ایران، شخصیت ویژه‌ای دارد؛ وجهی فراتر از حمل بار و مسافر، با مشخصه‌های تاریخی، اجتماعی، فنی، اقلیمی و مسیری متنوع. این میراث صنعتی ایران مرداد ۱۴۰۰ در چهل و چهارمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو به عنوان بیست و پنجمین اثر میراث فرهنگی ملموس ایران ثبت جهانی شد؛ میراثی که اینک در تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران، صراحتا هدف تهدید و حمله قرار گرفته است. از همین رو، وزیر میراث فرهنگی در نامه‌ای فوری به مدیرکل یونسکو، این اقدام را تعرضی آشکار به میراث مشترک بشریت اعلام کرد و و در هشداری، خواستار موضع‌گیری صریح، فوری و بازدارنده این نهاد بین‌المللی شد.

براساس مستندنگاری‌ها و پژوهش‌های محمد محسنیان، پژوهشگر تاریخ راه‌آهن ایران، که در تدوین پرونده ثبت جهانی راه آهن سراسری یونسکو نقش داشته است، راه آهن با مطالبه جامعه نخبگان به ایران رسید، چون این قشر می‌خواست ایران پیشرفته را ببیند.

کلنگ احداث راه آهن سراسری ایران در ۲۶ مهرماه سال ۱۳۰۶ به زمین زده شد، اما مستندات تاریخی دیگری وجود دارد که به گفته محسنیان، نشان می‌دهد مبدأ تاریخی راه آهن در ایران، ۹ خرداد ماه ۱۳۰۴ بوده است.

ظهور راه‌آهن در کشور‌های صنعتی در ابتدای قرن نوزدهم میلادی، روشی جدید برای حمل و نقل زمینی و در اصل جابه‌جایی بار و مسافر بود، اما در کشور‌های جهان سوم همچون ایران که از قافله صنعت جدید عقب مانده بودند، نقشی به مراتب مهمتر داشت و می‌توان به نوعی آن را موتور محرک صنعتی شدن در این کشور‌ها به حساب آورد.

اولین راه‌آهن در ایران در سال ۱۲۶۷ خورشیدی (معادل ۱۸۸۸ میلادی) با مسیر تهران شاه عبدالعظیم در ری ساخته شده است، اما این راه‌آهن با طول ۸۷۰۰ متر بیشتر جنبه نمادین و محلی داشت، نه کشوری و حتی منطقه‌ای.

پیش از سال ۱۳۰۴، در ایران حدود ۷۰۰ کیلومتر راه‌آهن ساخته شد که از جمله آنها می‌توان به مسیر‌هایی مانند تبریز-جلفا، زاهدان- میرجاوه، رشت - پیربازار، بوشهر- برازجان و درخزینه مسجد سلیمان اشاره کرد، اما باید توجه داشت که این مسیر‌ها کوتاه و عملکردی محلی داشته و نقش کشوری نداشتند، و سرمایه‌گذاری همه آنها توسط خارجی‌ها انجام شده بود.

بر اساس مستندات تاریخی، پروژه ساخت راه‌آهن سراسری که در ۲۳ مهر ۱۳۰۶ (۱۵ اکتبر ۱۹۲۷ میلادی) کلنگ‌زنی شد، با هدف اتصال مرکز کشور به دریای آزاد و ایجاد شبکه حمل‌ونقل ملی، بود.

با این حال، محسنیان، پژوهشگر تاریخ راه‌آهن ایران داوری دیگری درباره ساخت راه آهن دارد. او بنابر برخی مستندات که دقیق می‌داند نقطه عطف آغاز پروژه ساخت راه آهن ایران را باید به تاریخ تصویب مصوبه مجلس در ۹ خرداد ۱۳۰۴ مربوط دانست؛ زمانی که مجلس تصویب کرد مالیاتی ویژه بر قند، شکر و چای برای ساخت راه‌آهن وضع شود. این نشان می‌دهد که برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری‌های اولیه برای راه‌آهن در ایران از سال ۱۳۰۴ آغاز شده است.

در سال‌های پیش از ۱۳۰۶ نیز اقدامات اولیه مانند نقشه‌برداری زمینی و عمق‌سنجی دریایی در خلیج فارس و دریای کاسپین انجام شده بود.

محسنیان، پژوهشگر تاریخ راه‌آهن ایران معتقد است «پرپژه راه آهن سراسری تصمیمی نبود که رضاشاه یک‌شبه برای احداث آن تصمیم گرفته باشد، پیشینه صد ساله دارد، تقاضا و مطالبه ملی پشت آن بود و این اندیشه مطرح بود که احداث راه آهن سراسری، شرط لازم برای پیشرفت کشور است.»

در نهایت، کلنگ احداث راه آهن سراسری ایران، ۲۶ مهر ۱۳۰۶ همزمان در سه ایستگاه بندرگز، تهران و در جنوب به زمین زده شد. درحالیکه تا پیش از آن، حدود پنج هزار کیلومتر مربع نقشه‌برداری شده و در دریای جنوب و شمال عمق‌سنجی شده بود.

ساخت راه آهن سراسری با وجود مخالفت‌های بسیار، تا ۱۳۱۷ در دوره رضاخان پهلوی ادامه داشت، و در نتیجۀ آن، بندر ترکمن (بندر شاه سابق) به بندر امام خمینی (بندر شاهپور سابق) با خطی ۱۳۹۴ کیلومتری متصل شد. این شاهکار صنعتی با عبور از کوه‌های البرز و زاگرس، دارای ۲۳۰ تونل و ۴۱۰۰ پل بوده است.

زمانی که پرونده راه آهن سراسری ایران سال ۱۴۰۰ در یونسکو ثبت جهانی شد، نمایندگان کشور‌های نروژ، استرالیا، اتیوپی، عمان، برزیل، روسیه، اسپانیا، آفریقای جنوبی، اوگاندا، تایلند و مجارستان، خط راه‌آهن ایران را «شگفتی مهندسی» توصیف کردند و بر اهمیت تاریخی این خط آهن در تبادل اقتصادی و بین‌المللی و پیوند میان دریای خزر و خلیج فارس تاکید و از ثبت آن در فهرست میراث جهانی یونسکو حمایت کردند.

منبع: ایسنا

{$sepehr_key_202168}