آغاز فصل تازه دیپلماسی | اسلام‌آباد در انتظار گفت‌وگوی تهران–واشنگتن پس از آتش بس موقت

در حالی که تقویم سیاسی منطقه به شنبه ۲۲ فروردین گره خورده، بار دیگر نام مذاکرات ایران و آمریکا بر سر زبان‌ها افتاده است.

کد خبر: ۴۰۵۶۸۹

تاریخ : ۲۱ فروردين ۱۴۰۵ - ۱۹:۳۶

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز؛ این‌بار در اسلام‌آباد، پایتخت اسلام‌آباد. نشستی برگزار خواهد شد که در صورت تحقق، می‌تواند نخستین مواجهه جدی دو طرف پس از تحولات پرتنش ماه‌های اخیر باشد.

بازگشت به ۱۴۰۴؛ سالی پر از گفت‌و‌گو‌های نیمه‌تمام

سال ۱۴۰۴ را باید یکی از پیچیده‌ترین مقاطع در روند مذاکرات تهران–واشنگتن دانست؛ دوره‌ای که با تلاش‌های پراکنده برای احیای مسیر دیپلماسی آغاز شد، اما در عمل با بی‌اعتمادی عمیق و اختلاف بر سر چارچوب توافق، به بن‌بست‌های مقطعی رسید.

در آن مقطع، مذاکرات – عمدتاً با واسطه‌هایی، چون عمان و قطر – به‌صورت غیرمستقیم دنبال می‌شد و هرچند گاه به پیشرفت‌های محدود می‌رسید، اما هیچ‌گاه به یک توافق جامع و پایدار ختم نشد. فضای حاکم، بیشتر «مدیریت بحران» بود تا «حل‌وفصل اختلاف».

پس از جنگ ۴۰ روزه؛ دیپلماسی در سایه بازدارندگی

تحولات میدانی اخیر و آنچه از آن به‌عنوان «جنگ ۴۰ روزه» یاد می‌شود، معادلات را به شکل محسوسی تغییر داده است.

ایران در این دوره، با تکیه بر توان بازدارندگی و شبکه متحدان منطقه‌ای، نشان داد که در صورت ورود به تقابل مستقیم، هزینه‌های قابل توجهی به طرف مقابل تحمیل خواهد کرد. در مقابل، آمریکا نیز با وجود برتری نظامی کلاسیک، درگیر محدودیت‌های راهبردی و ملاحظات داخلی شد؛ از جمله نگرانی از گسترش درگیری به سطح منطقه‌ای و تأثیر آن بر بازار انرژی و امنیت متحدانش.

برآیند این وضعیت، شکل‌گیری نوعی «توازن پرتنش» است؛ توازنی که نه به معنای صلح پایدار، بلکه نشانه‌ای از تمایل طرفین برای مهار بحران از مسیر دیپلماسی است. نشست احتمالی اسلام‌آباد، در چنین بستری معنا پیدا می‌کند: نه از موضع اعتماد، بلکه از سر ضرورت.

{$sepehr_key_202992}

مستقیم یا غیرمستقیم؟ گره اصلی در شیوه گفت‌و‌گو

یکی از مهم‌ترین ابهامات درباره نشست پیش‌رو، شکل مذاکرات است. تجربه سال‌های اخیر نشان می‌دهد که گفت‌و‌گو‌های ایران و آمریکا غالباً به‌صورت غیرمستقیم و از طریق واسطه‌ها انجام شده است؛ مدلی که اگرچه از نظر سیاسی برای طرفین قابل‌قبول‌تر بوده، اما از نظر کارایی، با کندی و پیچیدگی همراه است.

در شرایط فعلی نیز، نشانه‌ها حاکی از آن است که احتمالاً مذاکرات در اسلام‌آباد در همان قالب «غیرمستقیم» آغاز شود؛ به این معنا که هیئت‌ها در فضا‌های جداگانه مستقر شده و پیام‌ها از طریق میزبان یا میانجی‌ها منتقل شود.

با این حال، برخی تحلیلگران معتقدند اگر فضای اولیه مثبت باشد، امکان حرکت تدریجی به سمت تماس‌های مستقیم – حتی در سطح محدود – وجود دارد؛ تغییری که می‌تواند سرعت و اثربخشی مذاکرات را افزایش دهد.

آزمونی تازه برای دیپلماسی در منطقه‌ای ناآرام

نشست احتمالی اسلام‌آباد را باید بیش از آنکه یک «نقطه عطف» قطعی دانست، یک «آزمون سنجش» برای طرفین تلقی کرد؛ آزمونی که نشان می‌دهد آیا تهران و واشنگتن پس از عبور از یک دوره تنش نظامی، آمادگی ورود به مسیر مدیریت‌شده‌تری از رقابت را دارند یا خیر.

در نهایت، موفقیت یا ناکامی این گفت‌وگوها، نه‌تنها بر روابط دو کشور، بلکه بر معادلات امنیتی کل منطقه تأثیرگذار خواهد بود؛ منطقه‌ای که همچنان میان سایه جنگ و امید به دیپلماسی در نوسان است.

ترکیب تیم‌های مذاکره؛ ارتقای سطح گفت‌و‌گو به بازیگران عالی‌رتبه

برخلاف الگو‌های پیشین که عمدتاً بر محور دیپلمات‌های فنی و نمایندگان ویژه شکل می‌گرفت، نشست اسلام‌آباد با حضور چهره‌هایی در سطح عالی سیاسی و حتی امنیتی برگزار خواهد شد؛ موضوعی که خود نشان‌دهنده اهمیت و حساسیت این دور از گفت‌وگوهاست.

ایران

هیئت ایرانی با ترکیبی کم‌سابقه وارد مذاکرات می‌شود. حضور محمدباقر قالیباف به‌عنوان نماینده عالی نظام جمهوری اسلامی، نشان‌دهنده وزن راهبردی این گفت‌وگوهاست. در کنار او، سیدعباس عراقچی وزیر امور خارجه، که تجربه طولانی در مذاکرات هسته‌ای دارد، هدایت دیپلماتیک تیم را بر عهده خواهد داشت. همچنین مجید تخت‌روانچی معاون سیاسی وزارت خارجه، به‌عنوان یکی از چهره‌های کلیدی در تنظیم جزئیات مذاکرات حضور دارد.

ایالات متحده

در سوی مقابل، ترکیب هیئت آمریکایی نیز بیانگر نگاه ویژه واشنگتن به این نشست است. حضور جی. دی. ونس معاون اول رئیس‌جمهور آمریکا، سطح مذاکرات را به بالاترین سطوح سیاسی ارتقا داده است. در کنار او، استیو ویتکاف به‌عنوان نماینده ویژه رئیس‌جمهور، نقش محوری در پیشبرد دستورکار مذاکرات خواهد داشت. همچنین جرد کوشنر مشاور و داماد رئیس‌جمهور، به‌عنوان یکی از طراحان سیاست‌های خاورمیانه‌ای واشنگتن، در این نشست حضور خواهد داشت. از بعد امنیتی نیز، احتمال حضور ژنرال مایکل کوپر فرمانده سنتکام، نشان‌دهنده پیوند مستقیم مسائل میدانی با میز مذاکره است.

پاکستان

نقش پاکستان در این نشست، صرفاً میزبانی تشریفاتی نیست، بلکه اسلام‌آباد تلاش دارد به‌عنوان یک تسهیل‌گر فعال ظاهر شود. حضور شهباز شریف نخست‌وزیر، در کنار محمد اسحاق دار وزیر امور خارجه، نشان‌دهنده اهمیت این رویداد برای سیاست خارجی پاکستان است. همچنین عاصم منیر فرمانده کل ارتش پاکستان، با توجه به نقش ارتش در ساختار قدرت این کشور، می‌تواند در مدیریت ابعاد امنیتی و راهبردی مذاکرات نقش‌آفرین باشد.

این ترکیب، یک پیام روشن دارد: مذاکرات اسلام‌آباد صرفاً یک گفت‌وگوی دیپلماتیک معمولی نیست، بلکه تلاشی در سطح تصمیم‌سازان اصلی برای مدیریت یک بحران پیچیده و چندلایه است؛ جایی که سیاست، امنیت و حتی ملاحظات میدانی به‌صورت همزمان روی میز قرار گرفته‌اند.