هارولد پینتر؛ نویسنده‌ای که از ساده‌ترین دیالوگ‌ها، تنش و معنا خلق می‌کرد

هارولد پینتر با کمینه‌گرایی دراماتیکش، با صحنه‌های ساده و دیالوگ‌های کوتاه، جهانی پیچیده می‌سازد؛ جهانی مبهم، آمیخته با سکوت‌ها و ناگفته‌ها، جایی که گذشته شخصیت‌ها و انگیزه‌هایشان اغلب روشن نیست و همین ابهام، تنش آثار او را دوچندان می‌کند.

کد خبر: ۴۰۶۶۱۴

تاریخ : ۲۵ فروردين ۱۴۰۵ - ۱۰:۱۳

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز؛ هارولد پینتر از تأثیرگذارترین چهره‌های تئاتر معاصر و از آن دسته نمایشنامه‌نویسانی است که با شیوه‌ای منحصر‌به‌فرد در استفاده از زبان و سکوت، بر تئاتر معاصر بسیار موثر بود. او با خلق زبانی موجز و سرشار از مکث‌ها، سکوت‌ها و تنش‌های پنهان، شیوه‌ای تازه در درام‌پردازی پدید آورد که بعد‌ها با عنوان «کمدی تهدید» یا «واقع‌گرایی پینتری» شناخته شد. نمایشنامه‌های پینتر اغلب بر روابط انسانی، قدرت، سلطه، بی‌عدالتی و شکنندگی هویت فردی تمرکز دارند؛ اما آنچه آثار او را متمایز می‌کند نه روایت‌های پیچیده، بلکه زیرمتن‌های قدرتمند و فضای مبهم و ناآرامی است که بر صحنه جریان دارد.

امضای شخصی این کارگردان و شاعر بریتانیایی، بیش از هر چیز در شیوه ویژه او در استفاده از زبان و سکوت آشکار می‌شود. او قادر بود از ساده‌ترین دیالوگ‌های روزمره، تنش و معنا خلق کند و با حذف هر آنچه توضیح‌دهنده یا زائد بود، مخاطب را وارد فضایی کند که بخش بزرگی از آن در زیرمتن جریان دارد. سکوت در آثار پینتر نه صرفاً یک مکث، بلکه عنصری دراماتیک است؛ سکوتی که تهدید، اضطراب، قدرت‌طلبی یا ترس پنهان شخصیت‌ها را برملا می‌کند و گاه از خود کلمات بسیار گویاتر است.

کمدی تهدید در آثار پینتر

نمایشنامه‌های او معمولاً در مرز میان طنز و ترس حرکت می‌کنند؛ لحظاتی که در یک چشم‌برهم‌زدن از خنده‌آور به ناآرام‌کننده تبدیل می‌شوند و جهانی می‌سازند که در آن همه چیز در ظاهر عادی است، اما زیر پوست موقعیت، تهدیدی خاموش جریان دارد. این ویژگی بعد‌ها به «کمدی تهدید» مشهور شد. در کنار این، نگاه پینتر در قدرت و سلطه نیز منحصر‌به‌فرد است. او برخلاف بسیاری از نویسندگان، به جای طرح مستقیم پیام یا قضاوت، نشان می‌دهد که چگونه روابط ساده و روزمره میان آدم‌ها از ساختار‌های نامرئی قدرت تأثیر می‌گیرد؛ اینکه چه کسی کنترل را در دست دارد و چه کسی تنها ظاهراً آزاد است.

پینتر با کمینه‌گرایی دراماتیکش، با صحنه‌های ساده و دیالوگ‌های کوتاه، جهانی پیچیده می‌سازد؛ جهانی مبهم، آمیخته با سکوت‌ها و ناگفته‌ها، جایی که گذشته شخصیت‌ها و انگیزه‌هایشان اغلب روشن نیست و همین ابهام، تنش آثار او را دوچندان می‌کند. ترکیب این عناصر باعث شده سبک پینتر در تئاتر یکی از شاخص‌ترین و تأثیرگذارترین سبک‌ها در تئاتر معاصر باشد و او را از بسیاری از نمایشنامه‌نویسان دیگر متمایز کند.

{$sepehr_key_203978}

«ناکجاآباد»؛ اوج پختگی و ابهام

نمایشنامه «ناکجاآباد» از آثار مهم و پخته هارولد پینتر است که در سال ۱۹۷۵ نوشته شد و از برجسته‌ترین نمونه‌های «واقع‌گرایی پینتری» به شمار می‌رود.

این نمایشنامه در کنار آثار دیگر پینتر مانند «بازگشت به خانه» و «خیانت» از پیچیده ترین، چندلایه‌ترین و در عین حال شخصی‌ترین آثار اوست. آثاری که هر یک به‌نوعی ویژگی‌های منحصر‌به‌فرد سبک پینتری را آشکار می‌کنند. «ناکجاآباد» نمونه‌ای برجسته از دوره بلوغ هنری پینتر است؛ نمایشی که با اتکا به سکوت‌ها، مکث‌ها، ابهام و تنش‌های پنهان، جهانی می‌سازد سرشار از نااطمینانی و بازی میان واقعیت و خیال.

این نمایشنامه با حضور دو مرد میانسال آغاز می‌شود: هِرست، شاعری ثروتمند و منزوی، و اسپونِر، مردی تنها و ظاهرا شاعر که در یک مهمانی با هرست آشنا شده و اکنون شب را در خانه او می‌گذراند. گفت‌و‌گو‌های این دو، که در ظاهر دوستانه‌اند، به‌تدریج به مجموعه‌ای از خاطره‌های مبهم، ضدونقیض و گاه ساختگی بدل می‌شوند؛ به‌گونه‌ای که تشخیص واقعیت از خیال دشوار می‌شود. پینتر از خلال همین سخنان و سکوت‌ها دنیایی می‌سازد که در آن گذشته، هویت و حقیقت مدام در حال لغزش و تغییرند.

ورود دو مرد دیگر، بریگز و فاستر، که نقشی میان خدمتکار، مراقب و حتی نگهبان دارند، فضای نمایش را تهدیدآمیزتر می‌کند. هرچند رفتارشان مؤدبانه است، اما حضورشان نوعی رابطه قدرت پنهان را آشکار می‌سازد و نشان می‌دهد هرست در خانه خود نیز تحت نوعی کنترل قرار دارد. اسپونِر نیز با وجود تلاشش برای نزدیکی، همچنان غریبه‌ای باقی می‌ماند که اجازه ورود کامل به این جهان بسته را نمی‌یابد.

«ناکجاآباد» بیش از آنکه داستانی خطی روایت کند، تجربه‌ای از گم‌گشتگی، سکون و گرفتارشدن در میان‌هستی است؛ جایی میان گذشته و اکنون، میان حقیقت و خیال. فضای خانه اشرافی هرست، با سکون، سرما و بی‌زمانی‌اش، همان ناکجاآبادی است که شخصیت‌ها در آن اسیر شده‌اند. پینتر در این نمایش نشان می‌دهد چگونه زبان، سکوت، خاطره و قدرت می‌توانند به ابزار‌های سلطه و جدال تبدیل شوند و چگونه روابط انسانی در پشت ظاهری آرام، از تنش، ترس و انزوا آکنده‌اند.

این نمایشنامه به دلیل ترکیب پیچیده‌ای از طنز سرد، تهدید پنهان، مبهم‌بودن هویت‌ها و قدرت سکوت‌ها، یکی از شاعرانه‌ترین و در عین حال هراس‌آورترین آثار پینتر به شمار می‌آید و جایگاه او را به عنوان یکی از تأثیرگذارترین نمایشنامه‌نویسان قرن بیستم تثبیت می‌کند.

پینتر و دو اقتباس سینمایی

پینتر در سال ۲۰۰۵ جایزه نوبل ادبیات را برای مجموعه آثار و دستاورد‌های ادبی‌اش دریافت کرد که در متن بیانیه آکادمی نوبل آمده است که این جایزه به دلیل: «آشکارسازی ژرفای ساختار‌های قدرت و افشای شکنندگی حقیقت در روابط انسانی» به پینتر اهدا می‌شود. آثار او همچنان در جهان اجرا می‌شوند و به‌واسطه ترکیب کمینه‌گرایی زبانی با تنش‌های روان‌شناختی، جایگاهش به‌عنوان یکی از مهم‌ترین چهره‌های تاریخ تئاتر مدرن تثبیت شده است.

در عرصه سینما نیز فیلمنامه آثاری همچون «زن ستوان فرانسوی» و «پرتره یک بانو» از شناخته‌شده‌ترین آثار هارولد پینتر هستند. نکته جالب فیلمنامه «زن ستوان فرانسوی» این است که پینتر برای بازآفرینی ساختار پیچیده رمان، دو روایت موازی خلق کرد: یکی داستان عاشقانه قرن نوزدهم و دیگری داستان دو بازیگر معاصر که همان نقش‌ها را در فیلم بازی می‌کنند. این ساختار دوگانه باعث شد فیلم لایه‌ای متفکرانه درباره عشق، نقش‌ها و فاصله میان زندگی و هنر پیدا کند. بازی مریل استریپ و جرمی آیرونز نیز بسیار مورد توجه قرار گرفت و فیلم نامزد چند جایزه اسکار شد.

فیلم «پرتره یک بانو» نیز در سال ۱۹۹۶ به کارگردانی جین کمپیون ساخته شد و فیلمنامه آن اقتباسی از رمان معروف هنری جیمز است که پینتر آن را نوشته است. در این فیلمنامه نیز می‌توان ویژگی‌های سبک پینتر اعم از دیالوگ‌های موجز، تنش‌های پنهان در روابط و توجه به قدرت و کنترل در مناسبات انسانی را به وضوح دید.

کتاب نمایشنامه «ناکجاآباد» نوشته هارولد پینتر و ترجمه البرز محرر خوانساری از مجموعه نمایشنامه‌های انگلیسی زبان نشر قطره در ۷۵ صفحه است که با بهای ۱۱۰ هزار تومان منتشر شده است.

منبع: ایبنا