قطع اینترنت و تبعات آن و نقش تصمیم‌گیران در گذار این روزها | ضرورت ایجاد بسته‌های حمایتی از کسب‌وکارهای اینترنتی

هرچند طی چند روز اخیر، موتور جست‌وجوی خارجی برای کاربران ایرانی باز شده، اما این اتصال قطره چکانی و ناقص، شاید بیشترین ضربه را به شرکت‌های بزرگ و کوچک و صفحات فروش مجازی زده است.

کد خبر: ۴۱۰۹۷۴

تاریخ : ۱۰ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۰۹:۲۹

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز؛ تقریبا دو ماه است که اینترنت بین الملل در کشورمان به دلیل جنگ و مسائل امنیتی مرتبط با آن مختل شده است؛ هرچند طی چند روز اخیر، موتور جست وجوی خارجی برای کاربران ایرانی باز شده، این اتصال قطره چکانی و ناقص، شاید بیشترین ضربه را به شرکت‌های بزرگ و کوچک و صفحات فروش مجازی زده است.

شرکت‌های زیادی نیز در این مدت، درآمدشان قطع، نیروهایشان تعدیل یا به طورکلی کسب وکارشان تعطیل شده است؛ البته ممکن است هنوز بعضی شرکت‌ها دم از تعطیلی نزده باشند، اما واضح می‌گویند که به مرحله «بقا» رسیده‌اند. جدای از این، قطعی اینترنت، دامن افرادی را که کسب وکاری در صفحات مجازی به راه انداخته بودند، نیز گرفت.

خیلی از آن‌ها به تازگی توانسته بودند به صفحه کسب وکار خود رونقی بدهند و بعد از سال‌ها تلاش، تعداد دنبال کنندگان و مشتریانشان به عدد قابل توجهی رسیده بود. به قول خودشان، هر سفارشی حتی کوچک، برایشان حس پیروزی بزرگی را داشت، تااینکه اینترنت بین الملل قطع و به تبع آن، زنجیره ارتباط بین مشتری و فروشنده مجازی نیز گسسته شد.

حال که هنوز هم در دوره بی اینترنتی به سر می‌بریم، اخیرا خبر‌ها نشان می‌دهد که دولت از طریق پارک علم وفناوری سعی کرده است دسترسی به اینترنت را برای برخی شرکت‌ها فراهم کند که حکم نوشدارو پس از مرگ سهراب را دارد.

طبق گفته دکتر سعید ملک الساداتی، استاد اقتصاد دانشگاه فردوسی مشهد و فعال حوزه استارتاپ، «این اقدام دولت، خیلی دیر شروع شده است و هنوز هم گسترده نیست.» او هرچند، ملاحظات سیاست گذار در حوزه حکمرانی فضای مجازی را قابل قبول می‌داند، معتقد است که سیاست گذار باید با توجه به شرایط موجود، سیاست‌های خود را خیلی سریع تعدیل کند.

در چنین شرایطی، بازار فروش فیلترشکن‌ها نیز دوباره داغ شده و ممکن است این روز‌ها تلاش برخی مردم را برای دسترسی به اینترنت که حق طبیعی شان است، از طریق خرید فیلترشکن‌های گران، دیده باشید؛ روایت‌ها از قیمت، متفاوت است و به قول برخی ها، وابسته به انصاف فروشنده نیز هست، با این حال قیمت‌ها از گیگی ۳۰۰ هزار تومان تا ۴ میلیون تومان شناور است و این مبالغ، نشان دهنده اهمیت حیاتی اتصال به اینترنت برای افراد است.

تعدیل و تعطیلی شرکت درپی قطع اینترنت

«از ابتدای جنگ، کار ما نیز به طورکلی تعطیل شده است.» این خلاصه آسیب‌های قطعی اینترنت به یک شرکت دانش بنیان است که ماهیت و کار اصلی آن، به اینترنت وابسته است. مدیر شرکت که نخواست نامش در گزارش منتشر شود، می‌گوید: متأسفانه تعدیل نیرو هم داشتیم. جدای از آن، برخی قرارداد‌هایی که به توافق رسیده بودیم، لغو شده و بعضی قرارداد‌هایی که از قبل داشتیم، به دلیل شرایط کارفرما، دچار مشکل شده است.

روشن است که عدم کسب درآمد، ساده‌ترین نتیجه این وضعیت است؛ در این شرایط نه تنها بحث توسعه مطرح نیست، بلکه شرکت‌ها به مرحله بقا رسیده‌اند. طبق گفته مدیر شرکت، به دلیل اینکه نیرو‌های به کارگرفته شده در این کسب وکار، تخصصی هستند، اگر یک ماه حقوق دریافت نکنند، به فکر کار جایگزین می‌افتند. اکنون دو نفر از نیرو‌های کلیدی و چهار کارشناس خود را از دست داده‌ایم. اگر چند ماه دیگر این وضعیت ادامه داشته باشد، شاید به فکر تغییر کسب وکار بیفتیم.

تأثیر قطعی اینترنت بر رتبه شرکت‌ها

زینب حیدری، مدیر مرکز نوآوری گردشگری ایران اقامت ۲۴، هم با اشاره به اینکه اصل کار آن‌ها با اینترنت است و جدای از آن، نبود امنیتی که بر اثر جنگ پیش آمده، گردشگری را تحت تأثیر قرار داده است، می‌گوید: متأسفانه قطعی اینترنت بر رتبه شرکت‌ها نیز تأثیر گذاشته است؛ این شرکت‌ها سال‌ها تلاش کرده‌اند تا اولین گزینه در موتور‌های جست وجوی اینترنتی باشند. اکنون هزینه‌هایی که کرده‌اند، بیهوده شده است.

او بیان می‌کند: به دلیل تجربه‌ای که در جنگ دوازده روزه داشتیم، تعدیل نیرو نکردیم، بلکه برخی نیرو‌هایی که کارشان به طور مستقیم با اینترنت بود، را تعلیق کردیم تا زمانی که شرایط کاری شان فراهم شود. همکاران تیم فنی و نیرو‌هایی که با هتل‌ها در ارتباط هستند، هنوز مشغول کارند.

حیدری اظهار می‌کند: تجربه کرونا و جنگ قبلی، به ما نشان داد که معمولا مردم بعد از اتمام چنین اتفاقاتی، عطش خاصی برای مسافرت دارند، بنابراین امیدوار هستیم که شرایط بهتر شود.

او می‌گوید: کسب وکار‌هایی که در اکوسیستم فناوری فعالیت می‌کنند، ایده‌ای تحت عنوان منطقه آزاد مجازی مطرح کردند که متأسفانه جدی گرفته نشد. درست مانند منطقه آزاد تجاری که در کشور داریم، می‌توانیم منطقه آزاد مجازی نیز داشته باشیم. ازآنجایی که کشور هم درحال دست وپنجه نرم کردن با برخی مسائل است، باید راهکاری در این زمینه اندیشیده شود؛ چراکه نمی‌شود بعد از هر اتفاق، اینترنت قطع شود و کسب وکار‌ها لطمه ببینند. سال گذشته طوری بود که بعد از اینکه اینترنت وصل می‌شد تا زمانی که کسب وکار‌ها خود را بازسازی می‌کردند، دوباره دچار قطعی اینترنت می‌شدند.

حیدری ادامه می‌دهد: کسب وکار ما پانزده ساله است، اما من کسب وکار‌های پنج تا ده ساله‌ای را‌ می‌بینم که جمع کرده‌اند؛ به همین دلیل، باید دولت راهکاری در این زمینه بیندیشد و دست کم برای کسب وکار‌های اینترنتی، بستری را فراهم کند.

{$sepehr_key_208650}

عدم دسترسی به منابع علمی دنیا

اعضای شرکت دانش بنیان دیگری که خواستند نامشان در گزارش چاپ نشود، با وجود اینکه صفر تا صد کارشان با اینترنت نیست، بازهم دچار مشکل شده‌اند. یکی از مشکلات آن‌ها در حوزه تحقیقات است که دسترسی شان به منابع علمی دنیا قطع شده است. کار این شرکت، مرتبط با قطعات الکترونیکی است، بنابراین نیاز به خرید برخی تجهیزات از خارج کشور و پیش از آن، مقایسه این تجهیزات را دارند که این امکان در نبود اینترنت، برایشان میسر نیست.

مدیر شرکت می‌گوید: خوشبختانه تعدیل نیرو نداشته‌ایم، اما به هرحال کارهایمان خیلی به تعویق افتاده است؛ به طور نمونه می‌خواستیم قرارداد ببندیم و به دلیل قطع اینترنت، امکانش فراهم نشد.

۲ فرصت فروش را از دست دادم

باقری به صورت مجازی، محصولاتی را از سایت‌های خارجی در حراج‌های فصل، خریداری می‌کند و در داخل کشور به فروش می‌رساند و این به این معناست که قطع اینترنت علاوه بر فروش، درگاه خرید محصول را هم برایش مسدود کرده است. به گفته خودش، دو سال ونیم است که در شبکه‌های مجازی صفحه دارد و تمام این مدت را تلاش کرده است صفحه اش دیده شود.

او می‌گوید: یک سال ونیم طول کشید تا دایره مشتریانم از دوستان و آشنایان، گسترده‌تر شود و تازه یک سال بود که داشتم نتیجه کارم را‌ می‌دیدم، اما قطعی اینترنت، کارم را مختل کرد. عمده فروش من در اوایل و اواخر فصل تخفیفات، به خصوص زمستان است که در مدت جنگ، به دلیل قطع اینترنت هر دوی این فرصت‌ها را از دست دادم.

تجربه اش از جنگ و اتفاقاتی که طی سال‌های اخیر در کشور رخ داد، نظیر افزایش قیمت دلار، کرونا، جنگ دوازده روزه و... این است که هر بار بعد از اینکه به مردم شوک این چنینی وارد و بعد تمام می‌شود، توقف فروش چندروزه تا چندهفته‌ای رخ می‌دهد، بنابراین به زعم او، اگر اکنون اینترنت وصل شود، شاید تا تابستان، فروش خاصی نداشته باشد.

او طبق سابقه‌ای که از خریدوفروش کالا‌ها در عید نوروز سال گذشته داشت، امسال هم محصولات زیادی را خریداری کرد که قطعی اینترنت مجالی برای فروش آن‌ها نداد. ادامه می‌دهد: درنهایت چند شب مانده به عید، در پیام رسان «بله»، کانالی راه انداختم و در حد دوست و آشنا چند نمونه از محصولاتم را فروختم، اما بازهم یک بیستم مشتری‌های قبلم را ندارم. در این مدت که عملا بیکار شده‌ام، به این فکر کردم که باید شغل ثابتی داشته باشم و درکنار آن، فروش مجازی را هم دنبال کنم.

۹۰ درصد سرمایه‌ام را از دست دادم

خانم دیگری که فروشنده لباس در فضای مجازی بوده، به گفته خودش حالا منبع درآمدش را از دست داده و علاوه بر آن، چک هایش درحال برگشت خوردن است. او‌ می‌گوید: در این مدت که جنگ شده، ۹۰ درصد سرمایه‌ام از بین رفته است و این روز‌ها علاوه بر فشار اقتصادی، درگیر فشار روانی نیز شده‌ام.

برخی کسب وکار‌ها از قطع اینترنت آسیبی ندیدند

البته قطعی اینترنت شاید به برخی کسب وکار‌ها خدشه‌ای وارد نکرده باشد؛ چراکه به هر شکلی امکان فعالیت در پیام رسان‌های داخلی را داشتند و در طول این مدت نیز اینترنت ملی برقرار بوده است؛ نمونه آن کسب وکار مجازی خانمی است که به همراه همسرش، گل وگیاه پرورش می‌دهند.

آن‌ها در یکی از پلتفرم‌های خارجی، صفحه‌ای برای فروش داشته‌اند، اما خیلی قبل‌تر از شروع جنگ، تصمیم می‌گیرند صفحه فروش شان را به یکی از پیام رسان‌های داخلی منتقل کنند؛ به دلیل اینکه نیاز به فیلترشکن نداشته و تعرفه اش نیز خیلی کمتر است. او‌ می‌گوید: اوایل که آدرس می‌گذاشتیم تا مشتریان به کانال ما در پیام رسان داخلی بپیوندند، خیلی استقبال نمی‌شد، اما به مرور مشتری‌ها زیاد شدند.

باید به امنیت سایبری بپردازیم

محسن کاهانی، مدیر مرکز آپا دانشگاه فردوسی مشهد، معتقد است اینترنت، گستره جهانی پیدا کرده است و مانند هر فناوری دیگری چالش‌ها و مسائل خاص خودش را دارد که باید به آن پرداخته شود و این تنها راه استفاده بهینه از آن است. او‌ می‌گوید: امنیت سایبری، محصول نیست که آن را خریداری کنیم و ماجرا تمام شود، بلکه امنیت درواقع یک فرایند است که باید از ابتدای تشکیل هر بخشی، به آن دقت و مرتب رصد شود.

نکته‌ای که او به آن اشاره می‌کند، قطع نشدن اینترنت در کشور‌هایی است که در جنگ و دشمنی با ما هستند و اتفاقا در زمینه‌های فناوری و امنیت نیز خیلی پیشرفت کرده‌اند، بنابراین کشور ما باید در این زمینه دقت بیشتری کند.

او بیان می‌کند: برای این کار به زیرساخت‌های قوی سخت افزاری مانند مسیریاب و سوییچ ها، دانش فنی نرم افزاری مانند رمزنگاری و امنیت شبکه، همچنین مراکز خاص و افراد قوی در این حوزه نیاز داریم. اگر به این مسائل نپردازیم، استفاده از اینترنت، برایمان محدود خواهد شد.

«متأسفانه طی سال‌های اخیر، فرض بر این بوده است که اگر اینترنت بین الملل را به طورکلی قطع یا سرور‌ها را به سطح اینترنت ملی محدود کنیم، امنیت داریم، اما در دوره جنگ اخیر متوجه شدیم که لزوما این گونه نیست.»

کاهانی این جملات را‌ می‌گوید و به تبعات قطع اینترنت بین الملل و تعطیلی کسب وکار‌های مختلف اشاره می‌کند: «اکنون برخی شرکت‌های معروف کامپیوتری، تعدیل‌های سنگینی انجام داده‌اند، تعداد زیادی از افراد از راه دور با خارج از کشور کار می‌کنند و شاهد تعطیل شدن کسب وکار‌های مختلف هستیم. باید برای این مشکل فکری می‌کردیم یا دست کم باید اکنون فکری کنیم تا دیگر در برهه‌های مختلف، اینترنت را قطع نکنیم یا درنهایت دسترسی به اینترنت را محدود کنیم، نه اینکه آن را کامل قطع کنیم.»

مدیر مرکز آپا دانشگاه فردوسی مشهد معتقد است که به بهانه‌های مختلف مانند اینکه ممکن است این مراکز امن نباشند، کار اصلی امنیت به آن‌ها سپرده نشده است. او در توضیح بیشتر اضافه می‌کند: به ازای آن، این کار را به صورت بسیار محدود به شرکت‌هایی سپردند که توانایی جذب دانش فنی سنگین برای تأمین امنیت را نداشتند، ضمن اینکه مدل کسب وکاری آن‌ها نیز سودآور نبوده است.

کاهانی حاصل این کار را چنین خلاصه می‌کند: «کشورمان در بسیاری از زمینه‌ها مانند شهر رم، بی دفاع و ناچار شده است دروازه‌های اصلی را ببندد، غافل از اینکه اسب‎های تروآ می‌توانند در داخل حمله کنند و مشکلاتی به وجود بیاورند.»

{$sepehr_key_208649}

به امنیت سایبری، لوکس نگاه نکنیم

به گفته او، باید به طور جدی به امنیت سایبری پرداخته شود که هزینه هایش کم هم نیست، اما نباید به آن، به شکل لوکس یا موردی جانبی -که اگر باشد، خوب است- نگاه کنیم؛ به خصوص در زمینه بانکی، آسیب آن را دیده‌ایم و در صورت نبود این امنیت، حتی ممکن است نظام اداری و مالی کشور سقوط کند.

پاسخ او به این پرسش که اکنون چه باید بکنیم، واضح و با استناد به تجربه زیسته سایر کشورهاست: «باید مراکز دانشگاهی امنیتی و آپا، احیا و به آن‌ها رسیدگی شود، ضمن اینکه باید دامنه اختیارات آن‌ها نیز مشخص شود. فضای مجازی، محیطی است که‌ می‌توانیم درآمد خیلی خوبی از آن داشته باشیم؛ مانند کشور‌های هند و مالزی که درآمد‌های چندصدمیلیارد دلاری سالانه از فناوری اطلاعات و هوش مصنوعی دارند که این میزان، چندین برابر درآمد نفتی ماست.»

اظهارنظر کاهانی درباره کسب وکار‌هایی که شاید دیگر هیچ وقت نتوانند سرپا شوند، این است: کسب وکار‌هایی که نیرو از دست می‌دهند، معمولا قابل احیا نیستند؛ زیرا در اینجا تجهیزات سخت افزاری، حرف اول را‌ نمی‌زند و نیروی انسانی مهم است که اگر این نیرو جذب شرکت دیگری شود یا به سایر کشور‌ها مهاجرت کند، دیگر بازگشت پذیر نیست، ضمن اینکه از سرویس دهی نکردن بسیاری از این شرکت‌ها آسیب می‌بینیم.

مدیر مرکز آپا دانشگاه فردوسی مشهد، به عنوان یک متخصص در این حوزه، معتقد است که طی ۲۰ سال اخیر به امنیت سایبری پرداخته نشده و فقط از پدافند غیرعامل مرتبط با پدافند سایبری، حرف زده شده است.

لزوم طراحی بسته حمایتی

نکته مهم در این زمینه پیام‌رسان‌های داخلی و لزوم ارتقای آنهاست؛ پیام‌رسان‌هایی مانند بله، ایتا، روبیکار و ... زمانی از سوی مردم با اقبال مواجه می‌شود که نیاز‌های حداقلی مردم را پاسخ دهند. اگر اجماع مسئولان اعم از دولت، مجلس و ... استفاده مردم از نرم‌افزار‌های داخلی است، باید از آنها در راستای برطرف کردن کاستی‌ها حمایت شود.

همچنین نکته مهم دیگر، طراحی بسته‌های حمایتی از کسب و کار‌های فضای مجازی است. یعنی همان‌طور که دولت از مشاغل و اقشاری همچون کارگران بسته‌های حمایتی طراحی و به اجرا می‌گذارد، می‌بایست برای جمعیتی که کم هم نیستند و محل درآمدشان از فضای مجازی بوده است، برنامه و اقدام داشته باشد.