نقش عقل و دین در تحلیل‌های سیاسی

در شرایط حساس و سرنوشت‌سازی که کشور با آن روبه‌روست، تحلیل‌های سیاسی نه یک تفریح فکری، بلکه بخشی جدایی‌ناپذیر از زیست اجتماعی مردم است.

کد خبر: ۴۱۱۷۳۵

تاریخ : ۱۳ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۱۱:۴۲

نوشته

در شرایط حساس و سرنوشت‌سازی که کشور با آن روبه‌روست، تحلیل‌های سیاسی نه یک تفریح فکری، بلکه بخشی جدایی‌ناپذیر از زیست اجتماعی مردم است. اما این تحلیل‌ها باید در چارچوب آداب حضور و با رعایت اصول اخلاقی باشد؛ همان‌گونه که در قسمت‌های قبل بر اخلاق فردی و آداب تجمعات تأکید شد، در این قسمت به بررسی اخلاق تحلیلگری و سبک بیان سیاسی می‌پردازیم. تحلیل سیاسی بدون متانت، مانند تیری بی‌هدف است که ممکن است به‌جای دشمن، بر دل جامعه و امید مردم فرود آید.

صداقت در کلام، وقار در بیان

تحلیل سیاسی نیازمند تعهد به حقیقت و پرهیز از شایعه‌پراکنی است. این خصلت‌ها صرفا به دانستن اطلاعات جدید خلاصه نمی‌شود، بلکه چگونگی انتقال آن اطلاعات و تأثیر آن بر روان جامعه را دربر می‌گیرد. اخلاق در تحلیل به دو شاخه اصلی صحت‌سنجی و لحن متین تقسیم می‌شود.

به‌عنوان نمونه، صبر و بررسی پیش از انتشار خبر، نماد بارز اخلاق فردی یک ناظر یا تحلیلگر است. درمقابل، پرهیز از القای ناامیدی در مواجهه با اخبار جنگ و بحران، تجلی‌گاه اخلاق اجتماعی است. اگر شخصی در هیجان تحلیل‌های خود، بدون سند و منبع، از شکست یا سقوط سخن بگوید، زنجیره‌ای از رذیلت اجتماعی را فعال کرده است که اعتماد عمومی را ذره‌ذره نابود می‌سازد.

فضایل و رذایل؛ دو روی سکه تحلیل سیاسی

منابع غنی فرهنگی و سیاسی انقلاب اسلامی، تصویری روشن از این دوگانه ارائه می‌دهند. در یک سوی میدان، فضایلی، چون صداقت در نقل قول، امانت‌داری در منبع‌دهی، تواضع در بیان نظر، شجاعت در نقد سازنده و امیدواری واقع‌بینانه قرار دارند.

در سوی دیگر، رذایلی مانند شایعه‌سازی، بدبینی مطلق، تحقیر دیگران با برچسب‌های ناعادلانه، تبلیغات منفی و بی‌توجهی به پیامد‌های روانی کلام، صف کشیده‌اند که ویروس‌وار به پیکره انسجام ملی آسیب می‌زنند. انتشار شایعه‌ای درباره انفجار یک پایگاه یا کمبود منابع، تنها یک تحلیل غلط نیست؛ این یک تخلف اخلاقی بزرگ است که روحیه مقاومت مردم را ذره‌ذره تخریب می‌کند.

چسب امید در تحلیل‌های سیاسی

تأثیر آداب در تحلیل‌های سیاسی به‌مثابه چسبی نامرئی است که انسجام اجتماعی را در طوفان بحران حفظ می‌کند. اگر تحلیلگران و مردم نسبت به یکدیگر در بیان دیدگاه‌ها، امین، واقع‌بین و خوش‌قول باشند، سرمایه‌ای گران‌بها به نام اعتماد به آینده تولید می‌شود.

خانواده‌ها در سایه تحلیل‌های امیدبخش و منطقی، از بحران‌های اضطراب و نگرانی عبور می‌کنند و فضای شهری با رعایت انصاف در گفتار، به فضایی آرام و الهام‌بخش بدل می‌شود. وقتی یک تحلیلگر درمیان انبوه جمعیت یا در فضای مجازی، با منطق و متانت خود به‌جای ایجاد ترس، روشن‌فکری و امید تزریق کند، پیام «ما از پس چالش‌ها برمی‌آییم» بسیار رساتر از هزاران شعار تبلیغاتی، فریاد زده می‌شود.

عقل و دین چه می‌گوید؟

در این میان، پرسشی همواره مطرح است که آیا در شرایط جنگ و بحران، هر تحلیلی مجاز است یا خیر؟ حقیقت آن است که عقل سلیم می‌داند که شایعه و ناامیدی، دشمنِ هدف اصلی مقاومت است. اما دین، نقشی تکمیل‌کننده و حیاتی ایفا می‌کند؛ دین هم دستورالعمل‌هایی دقیق‌تر برای حفظ حرمت جان و روان دیگران ارائه می‌دهد و هم به انگیزه انسان، عمق معنوی می‌بخشد تا بداند که خداوند ناظر بر کوچک‌ترین کلام اوست.

عقل می‌گوید شایعه، امنیت را از بین می‌برد و دین می‌گوید خداوند، دروغگو و بدگمان را دوست ندارد. عقل و دین در این مسیر، مکمل یکدیگرند؛ عقل می‌گوید تحلیل باید براساس سند باشد و دین می‌گوید گفتار نیکو و امیدآفرینی، عبادت است.

{$sepehr_key_209441}

آداب از نگاه اهل‌بیت (ع) در میدان رسانه و خیابان

آموزه‌های اهل‌بیت (ع) سرشار از مصادیق عالی اخلاقی حتی در شرایط سخت و پرتنش سیاسی است. امام‌صادق (ع) می‌فرمایند: «بدترین مردم کسی است که مردم از بدی زبانش و دستش در امان نباشند». همچنین تأکید شده است که پرهیز از حدس و گمان‌های بی‌اساس و همچنین پرهیز از گواهی دادن بر چیزی که نمی‌دانیم، شروط اصلی کسب منزلت در نزد خدا و مردم است.

این آموزه‌ها به ما یادآوری می‌کنند که برای دفاع از ارزش‌ها، نیازی به تخریب شخصیت‌ها یا ایجاد هرج‌ومرج فکری نیست، بلکه اوج قدرت، در تحلیلی مبتنی بر حقیقت و بیانی عاری از توهین و توطئه است. بیایید ثابت کنیم که در عرصه تحلیل‌های سیاسی نیز، الگوی ما، الگوی متین، امیدبخش و حقیقت‌جویانه انقلاب اسلامی است.