تأملی در ویژگی های اهل‌بیت(ع) در زیارت جامعه کبیره | ریشه نیکی‌ها و تکیه‌گاه نیکوکاران

هر شیعه حداقل یک‌بار در زندگی، زیارت جامعه‌کبیره را خوانده یا شنیده است. اما چند نفر از ما به معنای دقیقِ اوصافی که در این زیارت برای امامان به‌کار رفته است، فکر کرده‌ایم؟

کد خبر: ۴۱۲۲۹۴

تاریخ : ۱۵ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۱۱:۱۴

نوشته

سمانه رضوانی | شهرآرانیوز؛ هر شیعه حداقل یک‌بار در زندگی، زیارت جامعه‌کبیره را خوانده یا شنیده است. اما چند نفر از ما به معنای دقیقِ اوصافی که در این زیارت برای امامان به‌کار رفته است، فکر کرده‌ایم؟ صفت‌هایی که آنها را در مرتبه‌ای فراتر از یک انسان معمولی نشان می‌دهد. درمیان متون مذهبی شیعه، زیارت «جامعه‌کبیره» جایگاهی خاص دارد. این زیارت که از امام‌هادی (ع) نقل شده، نه‌فقط یک متن زیارتی، بلکه بیانیه‌ای بلند از جایگاه اهل‌بیت (ع) است.

دَعائِمَ الْأَخْیارِ
ستون‌های نیکوکاران

«دعائم» جمع «دعامه» است و دعامه یعنی ستون و تکیه‌گاه که چیزی را از سقوط و افتادن نگه می‌دارد. «اخیار» جمع «خیر» است و خیر هم به معنای نیکوکار است. امامان (ع) ستون‌هایی هستند که انسان‌های خوب و پارسا بر آنها استوارند. اگر وجود مبارک ایشان نبود، نیکوکاران نیز دوام نمی‌آوردند و از مسیر حق خارج می‌شدند، پس کسانی که کار نیک انجام می‌دهند، در همان خیر بودنشان، ستون و تکیه‌گاهشان امام (ع) است. این صفت، نقش پشتیبانی و استحکام‌بخشی امامان (ع) را در جامعه دینی نشان می‌دهد؛ همچنان‌که ستون‌ها سقف را نگه می‌دارند، امامان (ع) نیز ایمان و عمل صالح مؤمنان را حفظ می‌کنند.

عَناصِرَ الْأَبْرار
ستون‌های خوبی و خوبان در دنیا

واژه «عناصر» به معنای ریشه‌ها و ارکان اصلی است. ابرار کسانی هستند که صفات خوب و فضیلت‌ها در وجودشان رسوخ پیدا کرده و به حد ملکه شدن رسیده و جزئی از باطن آنها را تشکیل داده است؛ چنان‌که خداوند در قرآن می‌فرماید: «. کل یعمل علی شاکلته...: هرکسی بر پایه و اساس شاکله‌اش کار می‌کند.» (سوره اسرا/ ۸۴) اینکه امامان به‌عنوان «عناصرالابرار» معرفی شده‌اند، یعنی ایشان ریشه‌های بنیادین نیکی در جهان هستند.

به‌عبارت دیگر، هر خیر و صلاحی که در زمین ازسوی انسان‌های نیک انجام می‌گیرد، از برکت وجود امامان (ع) است. بدون آنها، خوبی در عالم، ریشه و دوامی نخواهد داشت. این تعبیر نشان می‌دهد که جایگاه امامان (ع)، فراتر از هدایتگری ساده است؛ آنها پایه‌های استوار خوبی در نظام آفرینش‌اند.

ساسَه الْعِبادِ
مدیرانی از جنس عدالت

«ساسه» جمع «سائس» است و سائس یعنی مدیر و عهده‌دار سرپرستی امت. «ساسه‌العباد» یعنی مدیران و سرپرستان بندگان خدا در تمام شئون زندگی، به‌طوری‌که حقوق همه طبقات و اصناف جامعه، تعدیل شود و حق احدی ضایع نشود و سعادت دنیوی و اخروی مردم تأمین شود و این جز امام معصوم (ع) ازعهده کسی برنمی‌آید. حضرت امیرالمؤمنین علی (ع) می‌فرمایند: «خداوند به‌وسیله ما [زندگی سعادتمند را]افتتاح و هم به‌وسیله ما ختم می‌کند و به‌وسیله ما دشواری‌های زمانه را برطرف می‌سازد.» این وصف، امامان را به‌عنوان رهبران و مدبران امور جامعه انسانی معرفی می‌کند. برخلاف تصور رایج که امامت را فقط امری معنوی و فردی می‌داند، این عنوان بر مسئولیت سیاسی و اجتماعی امامان تأکید دارد. آنها کسانی هستند که می‌دانند چگونه جامعه را اداره کنند، عدالت را برپا دارند و مردم را به‌سوی سعادت، هدایت کنند.

{$sepehr_key_210041}

أَرْکانَ الْبِلادِ
پایه‌های سرزمین‌ها

«ارکان» به معنای پایه‌ها و ستون‌های اساسی است. اینکه امامان (ع) «ارکان بلاد» نامیده شده‌اند، یعنی شهر‌ها و سرزمین‌ها به‌واسطه وجود ایشان برپا و پایدار است. این تعبیر، نقش محوری امامان (ع) را در نظام هستی نشان می‌دهد. امام‌باقر (ع) می‌فرمایند: «اگر لحظه‌ای امام از زمین برداشته شود، زمین بسان دریای مواج متلاطم به تلاطم می‌افتد و اهلش را در خود فرو می‌برد.» پس اگر وجود مبارک ایشان نبود، امنیت و آرامش از زمین رخت برمی‌بست و جوامع بشری دچار فروپاشی می‌شدند. این وصف، یکی از عمیق‌ترین نگاه‌ها به جایگاه امامت در نظام آفرینش است.

أَبْوابَ الْإِیمانِ
در‌هایی که به خدا باز می‌شوند

«ابواب» جمع باب به معنای در و راه ورودی است. امامان به‌عنوان در‌هایی معرفی شده‌اند که از طریق آنها می‌توان به حقیقت ایمان دست یافت. هیچ‌کس بدون عبور از این درها، به شناخت کامل خدا و ایمان حقیقی نمی‌رسد. این صفت، بر ضرورت توسل و تبعیت از امامان برای نیل به خداشناسی حقیقی، تأکید می‌کند. آنها راهنما‌هایی هستند که راه رسیدن به خدا را نشان می‌دهند و خود، در‌های ورود به آن حقیقت بی‌نهایت‌اند.