تحلیل تاریخ در اندیشه رهبر شهید انقلاب مبتنی بر «سنن الهی»

در نشست هم‌اندیشی «رهبر شهید و کتاب؛ راه طی‌شده، راهی که باید رفت» به تبیین نگاه رهبر شهید انقلاب به کتاب، ادبیات و تحلیل‌های تاریخی ایشان پرداخته شد.

کد خبر: ۴۱۲۸۳۸

تاریخ : ۱۷ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۰۹:۲۰

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز، مسعود فرزانه، مدیرعامل انتشارات آستان قدس رضوی (به‌نشر)، در نشست هم‌اندیشی «رهبر شهید و کتاب؛ راه طی‌شده، راهی که باید رفت» که با حضور جمعی از دوستداران کتاب در سازمان علمی ـ فرهنگی آستان قدس رضوی برگزار شد، گفت: این نشست‌ها که به صورت مداوم در آینده برگزار خواهد شد در صدد شناخت سلوک و رفتار رهبر شهید در اهمیت کتاب و بازشناسی شخصیت ادبی رهبر شهید است.

وی با تاکید بر اینکه در زمانه پرآشوب فعلی و در وسط معرکه‌ جنگ تحمیلی سوم، توجه به سیره رفتاری رهبر شهید می‌تواند راه‌گشای جامعه باشد، افزود: توجه به سیره ایشان در حوزه فرهنگ و کتاب‌وکتابخوانی، نشان دهنده‌ی هویت سرشار ملت ایران و این مرز و بوم است که در مواجهه با دشمنان خونخوار و سفاک خود بر فرهنگ دینی و ملی خود می‌بالد و به آن اتکا و احترام می‌کند.

فرزانه با اشاره به اینکه در زندگی ما هیچ چیز جای کتاب را پر نمی‌کند و رهبر شهید انقلاب، یکی از بی‌نظیرترین شخصیت‌هایی بودند که کتاب را به ایران عرضه کردند ونقش به سزایی در انس جامعه ایرانی با کتاب داشتند، اظهار کرد: برای پاسداشت اقدامات فرهنگی رهبر شهید و این نهضت علمی و فرهنگی و دینی باید زمینه گفت‌و‌گو با اندیشمندانی که آشنایی کاملی با اندیشه رهبر شهید داشت را فراهم کرد که برگزاری این نشست درصدد رسیدن به این هدف مهم است.

وی اظهار امیدواری کرد: برگزاری این سلسله نشست‌ها به تقویت زیرساخت‌های فرهنگی در کشور منجر شود و زمینه شناخت بیشتر از این سلوک و تقویت زیرساخت‌های فرهنگی منجر شود.

اهمیت کتاب در اندیشه رهبر شهید

در این نشست نیز محسن مؤمنی شریف نویسنده و پژوهشگر و رئیس سابق حوزه هنری انقلاب اسلامی گفت: کتاب در اندیشه رهبر شهید انقلاب اسلامی صرفاً یک ابزار مطالعه نبود؛ بلکه بستری اساسی برای فهم عمیق‌تر تاریخ، شناخت جامعه و درک تحولات فکری و تمدنی به شمار می‌رفت که در شکل‌گیری نگاه راهبردی و افق‌گشای ایشان نقش تعیین‌کننده‌ای داشت.

محسن مؤمنی شریف، با تاکید بر اینکه در بررسی شخصیت علمی و فکری رهبر شهید انقلاب اسلامی، یکی از مهم‌ترین ابعادی که کمتر به آن پرداخته شده، نسبت ایشان با مفهوم «روشنفکری» و تعریف دقیق این جایگاه در اندیشه اسلامی است، افزود: واژه «روشنفکری» در روزگار ما دچار دگرگونی معنایی شده و آنچه امروز در فضای فکری کشور با این عنوان شناخته می‌شود، لزوماً با تلقی صحیح و مطلوب از این مفهوم همخوانی ندارد.

وی با بیان اینکه تعریف روشنفکری نیازمند بازنگری است، ادامه داد: در نگاه اصیل، روشنفکر کسی است که از یک‌سو شناختی عمیق از تاریخ جهان و سرزمین خود داشته باشد و از سوی دیگر، جایگاه کنونی جامعه خویش را در نسبت با تحولات جهانی به درستی درک کند و بر پایه این دو، توان ترسیم آینده و افق‌گشایی را داشته باشد. بر این اساس، روشنفکری صرفاً به آشنایی با برخی مظاهر فرهنگی یا هنری تقلیل نمی‌یابد، بلکه امری عمیق، راهبردی و تمدنی است.

این نویسنده و پژوهشگر ادبیات مقاومت ادامه داد: رهبر شهید انقلاب اسلامی، واجد هر سه این ویژگی‌ها بودند. ایشان به‌ویژه تسلط قابل توجهی بر تاریخ اسلام تاریخ جهان داشتند. بخشی از این شناخت، حتی از مسیرهایی، چون مطالعه رمان‌ها حاصل شده بود، ایشان از خلال ادبیات داستانی به دریافت‌های نوینی درباره جوامع دست می‌یافتند و این آثار را، به‌ویژه در حوزه جامعه‌شناسی و شناخت تحولات اجتماعی، بسیار مؤثر می‌دانستند. از همین رو، بخش مهمی از توصیه‌های ایشان معطوف به رمان، خصوصاً رمان‌های تاریخی بود.

مؤمنی شریف افزود: هم چنین رهبر شهید، شناخت عمیق و دقیقی از تاریخ ایران نیز داشتند؛ هم تاریخ اسطوره‌ای و پهلوانی که ریشه‌های هویتی این سرزمین را شکل می‌دهد و هم تاریخ واقعی و عینی ایران با این حال، نکته مهم آن است که نگاه ایشان به تاریخ، صرفاً یک نگاه توصیفی یا روایی نبود؛ بلکه به‌عنوان یک متفکر اسلامی، تاریخ را از منظری عمیق‌تر و مبتنی بر «سنن الهی» تحلیل می‌کردند.

وی ادامه داد: سنن الهی، قواعد ثابتی هستند که خداوند بر اساس آنها جهان را تدبیر می‌کند؛ قوانینی تغییرناپذیر که فهم آنها نقش اساسی در درک درست تحولات تاریخی دارد.تسلط ایشان بر منابع، به‌گونه‌ای بود که در جلسات مختلف، به سرعت به کتاب مورد نظر دسترسی پیدا می‌کردند و از آن بهره می‌بردند. البته در کنار تخصص در علوم انسانی، مطالعات عمومی ایشان در حوزه‌های دیگر نیز قابل توجه بود.

دلیل توجه رهبر شهید انقلاب به ادبیات دفاع مقدس

مؤمنی شریف با تبیین دلیل توجه ایشان به ادبیات دفاع مقدس اظهار کرد: توجه ویژه ایشان به ادبیات دفاع مقدس، ریشه در همان شناخت عمیق از «ملت ایران» داشت. ایشان معتقد بودند که حقیقت و روح جامعه ایرانی، در دوران دفاع مقدس به نحو برجسته‌ای تجلی یافته است. این دوره، فرصتی بی‌نظیر برای شناخت ویژگی‌های فرهنگی، فکری و معنوی ایرانیان فراهم کرده است. از این رو، مطالعه و تولید آثار ادبی در این حوزه، به معنای شناخت عمیق‌تر از هویت ایرانی است. البته این به آن معنا نیست که سایر حوزه‌های ادبی مورد توجه ایشان نبوده است. هر اثری که بتواند به‌درستی «انسان ایرانی» و «جهان ایرانی» را بازنمایی کند، طبعاً در دایره توجه ایشان قرار می‌گیرد. مسئله اصلی، ضعف نسبی ادبیات ما در بازنمایی این حقیقت است؛ ضعفی که تا حدی ناشی از تأثیرپذیری از الگو‌های غیرایرانی و عدم شناخت عمیق از پیشینه فرهنگی خودمان است.

وی تصریح کرد: بر همین اساس، می‌توان گفت که نگاه رهبر شهید به کتاب و ادبیات، نگاهی راهبردی و تمدنی بود؛ نگاهی که کتاب را نه صرفاً به‌عنوان یک ابزار فرهنگی، بلکه به‌مثابه وسیله‌ای برای شناخت انسان، جامعه و حرکت در مسیر تحقق تمدن نوین اسلامی می‌نگریست.