جنگ تحمیلی چگونه نبض گردشگری مشهد را کند کرد؟ | شهری امن برای مردم، اما کم‌رونق برای گردشگری

شهر مشهد به عنوان قطب اصلی گردشگری مذهبی و یکی از مهم‌ترین مقاصد گردشگری ایران، همواره نقشی محوری در رونق اقتصادی، اشتغال‌زایی و تبادل فرهنگی ایفا کرده است.

کد خبر: ۴۱۴۸۴۹

تاریخ : ۲۵ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۱۱:۴۵

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز، صنعت گردشگری در کلان‌شهر مشهد نه تنها بستری برای توسعه پایدار محسوب می‌شود، بلکه به دلیل وابستگی ذاتی به امنیت و ثبات، نسبت به تحولات کلان سیاسی و نظامی بسیار حساس است.

وقوع جنگ یا تنش‌های نظامی به عنوان یکی از مخرب‌ترین عوامل بیرونی، همواره پیامد‌های مستقیم و غیرمستقیمی بر زیرساخت‌های گردشگری، جریان ورود زائران و مسافران و ثبات اقتصادی فعالان این بخش بر جای گذاشته است.

مشهد در روز‌های پرالتهاب جنگ روایتی دوگانه از خود به نمایش گذاشت؛ شهری که اگرچه کماکان پناهگاه امن زائران داخلی بود، اما نبض اقتصادی‌اش به شدت کند شد. غیبت محسوس زائران خارجی به‌ویژه از کشور‌های حاشیه خلیج فارس و تغییر الگوی سفر هموطنان به سمت اقامت‌های غیررسمی و کم‌هزینه، ضربه‌ای مهلک بر پیکره صنعت هتلداری و خدمات وابسته وارد کرد.

رکود صنعت گردشگری در غیاب زائران داخلی و بین‌المللی

در این خصوص محمد رکنی، معاون گردشگری اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان رضوی در گفت‌و‌گو با خبرنگار ما اظهار کرد: در شرایط جنگی شهر مشهد به واسطه جایگاه ویژه خود در حوزه زیارت و گردشگری مذهبی، به طور طبیعی وابستگی قابل توجهی به حضور زائران و مسافران داخلی و به ویژه بین‌المللی دارد.

وی افزود: در این میان عدم حضور یا کاهش محسوس زائران و مسافران خارجی، به‌خصوص از کشور‌های حاشیه خلیج فارس، تأثیر بسیار قابل توجهی بر وضعیت گردشگری و زیارت در شهر مشهد گذاشته است. این موضوع هم در کاهش درصد اشغال واحد‌های اقامتی و هم در افت فعالیت خدمات جانبی و اقتصاد‌های وابسته به حوزه گردشگری و زیارت کاملاً مشهود بوده و کاهش رونق در این بخش، چشمگیر و ملموس است.

معاون گردشگری اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان رضوی بیان کرد: شهروندان مشهدی و هم‌وطنانی که در شرایط جنگی به مشهد آمده بودند هم نتوانستند جای خالی زائران و مسافران اصلی را پر کنند، زیرا در دوران جنگ، عمدتاً مردم ترجیح می‌دادند به شهر‌های نزدیک‌تر به محل سکونت خود مراجعه کنند و به همین دلیل، حضور هم‌وطنان در مشهد به شکلی که بتواند اثر اقتصادی گسترده و تعیین‌کننده‌ای بر بازار گردشگری داشته باشد، چندان چشمگیر نبود.

رکنی ادامه داد: در مواردی هم که افرادی به دلیل شرایط جنگی وارد مشهد می‌شدند، به علت ملاحظات اقتصادی و شرایط خاص آن دوره، غالباً در هتل‌ها و مراکز اقامتی رسمی اسکان نداشتند و بیشتر از ظرفیت‌های غیررسمی، اقامت نزد بستگان یا سایر شیوه‌های کم‌هزینه استفاده می‌کردند؛ بنابراین این جابه‌جایی جمعیتی لزوماً به معنای رونق صنعت گردشگری نبود و ما در مشهد نیز همانند بسیاری از شهر‌های دیگر با کاهش شدید ضریب اشغال در واحد‌های اقامتی مواجه بودیم که آسیب‌های قابل توجهی به این حوزه وارد کرد.

وی خاطرنشان کرد: مشهد در چنین شرایطی، به دلیل جایگاه مذهبی، فرهنگی و هویتی خود، همواره یکی از مقاصد مهم برای مردم کشور بوده و در دوران بحران نیز به عنوان شهری برخوردار از ظرفیت‌های قابل اتکا، نقش آرامش‌بخش و پشتیبان برای بخشی از مردم ایفا کرده است.

معاون گردشگری اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان رضوی اضافه کرد: این موضوع از منظر اجتماعی و انسانی، بسیار ارزشمند و حائز اهمیت است، اما از منظر تخصصی و اقتصادی حوزه گردشگری باید بین «حضور جمعیت» و «رونق گردشگری» تفاوت قائل شد. صرف ورود افراد به یک شهر، مادامی که منجر به استفاده موثر از خدمات گردشگری، اقامتی، پذیرایی، حمل‌ونقل و سایر زنجیره‌های وابسته نشود، الزاماً به معنای رونق این صنعت نخواهد بود.

{$sepehr_key_212790}

افزایش قابل توجه هزینه‌های جاری؛ مهم‌ترین چالش پیش روی فعالان حوزه گردشگری

رکنی با بیان اینکه در حال حاضر یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی تأسیسات و فعالان حوزه گردشگری، افزایش قابل توجه هزینه‌های جاری از یک سو و کاهش شدید ضریب اشغال و درآمد از سوی دیگر است، عنوان کرد: این شرایط بسیاری از واحد‌های گردشگری و اقامتی را با بحران اقتصادی مواجه و استمرار فعالیت برای بخشی از این مجموعه‌ها را دشوار کرده است.

وی افزود: در کنار این مسئله، کاهش نقدینگی، دشواری در تأمین هزینه‌های نگهداری و بهره‌برداری، مشکلات مربوط به حفظ منابع انسانی، تعدیل یا بیکاری نیروی کار و فشار‌های ناشی از افت تقاضا از جمله چالش‌های جدی این بخش به شمار می‌رود.

معاون گردشگری اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان رضوی گفت: ما در اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خراسان رضوی با درک دقیق شرایط موجود، تلاش می‌کنیم با بهره‌گیری از ظرفیت‌های حمایتی و برنامه‌ریزی‌های لازم، تاب‌آوری واحد‌های گردشگری را افزایش دهیم و از فعالان این حوزه پشتیبانی کنیم.

رکنی ادامه داد: ما معتقدیم صنعت گردشگری مشهد، علی‌رغم آسیب‌هایی که در این مقطع متحمل شده، از ظرفیت‌های ریشه‌دار و مزیت‌های ممتازی برخوردار است و با بازگشت ثبات و بهبود شرایط، امکان احیای مجدد رونق در این بخش وجود دارد. بی‌تردید حفظ زیرساخت‌ها، حمایت از سرمایه‌گذاران و فعالان بخش خصوصی و صیانت از نیروی انسانی متخصص از الزامات عبور از این شرایط و رسیدن به دوره‌ای باثبات‌تر و امیدوارکننده‌تر خواهد بود.

رها شدن فنر فشرده شده تقاضای زیارت و گردشگری پس از پایان جنگ

مصطفی شریف، مدیرعامل شرکت توسعه گردشگری شهرداری مشهد نیز در این خصوص اظهار کرد: یکی از صنایعی که به شدت از جنگ و ناامنی آسیب می‌بیند، صنعت گردشگری است و طبیعتاً مردم در زمان جنگ از میزان سفر‌های خود کم می‌کنند و ترجیح می‌دهند که در شهر‌های خود و در محل‌های اقامت بومی خود بمانند.

وی افزود: در این ایام میزان ورود گردشگر خارجی و داخلی و زائران به مشهد کاهش پیدا کرد، اما میزان گردش خود مردم مشهد تغییر چندانی پیدا نکرد و در ایام نوروز مردمی که به دلیل جنگ امکان سفر به خارج از مشهد را نداشتند، داخل شهر از اماکن گردشگری بازدید کردند.

شریف ادامه داد: به طور کلی با آغاز جنگ رمضان، رونق صنعت گردشگری با کاهش جدی مواجه شده و طبیعی هم هست، اما تجربه نشان داده به محض پایان جنگ فنر فشرده شده تقاضای زیارت و گردشگری رها خواهد شد و ما با موجی از زائران و گردشگران در مشهد و اماکن گردشگری مواجه خواهیم بود.

مدیرعامل شرکت توسعه گردشگری شهرداری مشهد بیان کرد: با توجه به اینکه مشهد نسبت به برخی دیگر از شهر‌های کشور مورد تهاجم جدی قرار نگرفت و همچنین با توجه به آرامش معنوی که زیارت علی بن موسی الرضا (ع) به مردم می‌دهد، بسیاری از مردم که به دلیل شرایط جنگی شهر خود را ترک کرده بودند، مشهد را برای اقامت انتخاب کردند و ما هم در پارک غدیر و هفت حوض به طور کامل آماده پذیرش زائران بودیم.

وی اضافه کرد: با وجود این شرایط براساس آمار، حضور زائران در پارک غدیر نسبت به سال‌های گذشته بالغ بر ۷۰ درصد کاهش و حضور مردم مشهد افزایش داشته است. یعنی حضور مردمی که به دلیل جنگ به مشهد آمده بودند، تاثیر معنادار و بسزایی در حوزه گردشگری نداشته است.

شریف در خصوص چالش‌های پیش روی مراکز گردشگری عنوان کرد: گردشگری به شدت از موضوع جنگ تاثیر می‌پذیرد و مردم در شرایط جنگی یا ناامنی از سفر صرف نظر می‌کنند. در حال حاضر سرمایه‌گذاران و فعالان صنعت گردشگری ما در مشهد رونقی که انتظار داشتند از سرمایه‌گذاری‌ها و فعالیت‌های اقتصادی خود کسب کنند را به دست نیاوردند.

مدیرعامل شرکت توسعه گردشگری شهرداری مشهد خاطرنشان کرد: تاکنون سال جاری برای اقتصاد گردشگری و زیارت سال خوبی نبوده، رونقی نداشته و انتظارات سرمایه‌گذاران و فعالان اقتصادی این عرصه برآورده نشده، در نتیجه پیمانکاران، بهره‌برداران و سرمایه‌گذاران با مسئله اقتصادی و کاهش درآمد جدی و به تبع آن عدم تحقق درآمد‌های پیش‌بینی‌شده خود مواجه هستند و این مهم‌ترین چالش پیش روی مراکز گردشگری در کشور ما است.

وی با اشاره به اینکه با پیروزی کشور و پایان جنگ، فنر فشرده شده تقاضای زیارت و سفر آزاد می‌شود و بازار و اقتصاد گردشگری عقب‌ماندگی خود را جبران می‌کند، تصریح کرد: این موضوع مستلزم این است که ما در دوران جنگ توجه ویژه‌ای به فعالان این صنعت داشته باشیم، تخفیف‌هایی را برای آنها قائل شویم و بخشودگی‌هایی در مالیات‌ها، جرایم، اجاره‌ها و سایر موارد برای آنها در نظر بگیریم تا کمک کنیم هزینه‌های تمام شده فعالان این صنعت کاهش پیدا کند و آنها نیز در این شرایط اقتصادی کشور دست به تعدیل نیرو نزنند. قطعا بعد از این رونق نسبی نسبت به این ایام خواهیم داشت.

شریف گفت: با تثبیت جایگاه کشور ما در دنیای آینده و تحقق سهم کشور از اقتصاد آینده، صنعت گردشگری در کل کشور با جهش جدی مواجه خواهد شد. پیش‌بینی‌های فعالان صنعت گردشگری نیز این موضوع را بیان می‌کند که ما پس از جنگ رمضان با موجی از تقاضای سفر به ایران از خارج از کشور و تقاضای سفر درون کشور از سمت مردم مواجه خواهیم شد.

{$sepehr_key_212791}

عدم ارتباط؛ آفت مجموعه‌‎های گردشگری

محمد رجب‎زاده مقدم، مدیرعامل شرکت گردشگری نمونه چالیدره نیز در گفت‌و‌گو با شهرآرانیوز، اظهار کرد: جمعیت ورودی ما به شهرستان طرقبه-شاندیز جمعیت خوبی بود، اما جمعیت گردشگر به خصوص افرادی که از کشور‌های عربی در مشهد حضور پیدا می‌کردند صفر شد و در این ایام ورودی به چالیده به نصف یا یک‌سوم رسید. حضور مردم خوب بود، اما به دلیل اینکه هزینه زیادی در مجموعه‌های گردشگری نکردند، باعث رونق حوزه اقتصادی نشد.

وی در خصوص چالش‌های پیش روی مراکز گردشگری عنوان کرد: یک آفت و آسیب برای مجموعه‌های گردشگری این است که ارتباط زیادی با هم ندارند، ما مجموعه‌های گردشگری باید در قالب انجمن‌ها، ان‌جی‌او‌ها و یا با سازماندهی میراث فرهنگی، شناخت بیشتری نسبت به هم پیدا و از ظرفیت‌های هم استفاده کنیم. لزوماً اینگونه نیست که همه مجموعه‌ها با هم رقابت دارند، گاهی باید در ارائه خدمات و همکاری مکمل هم باشیم، این موضوع بسیار مهم است.

رجب‌زاده مقدم افزود: بحث دیگر ما این است که نوع و مدل تعریف فضای گردشگری نیاز به انعطاف بیشتری دارد، باید همراه با ذائقه روز مردم باشد تا گردشگر بتواند از این فضا استفاده کند. باید به نوسازی و نگهداری مجموعه‌ها نیز توجه شود تا گردشگر رغبت کند از این فضا استفاده نماید.

صنعت گردشگری مشهد در آزمون سخت تاب‌آوری در بحران قرار دارد. اگرچه جایگاه معنوی و فرهنگی این کلان‌شهر، آن را به پناهگاهی امن برای زائران داخلی تبدیل کرده، اما اقتصاد گردشگری به دلیل وابستگی به ثبات و امنیت، آسیب‌پذیری قابل‌توجهی در برابر تنش‌های منطقه‌ای دارد.

عبور از این طوفان، نیازمند حمایت‌های هدفمند دولت و نهاد‌های محلی از طریق تخفیف‌های مالیاتی، تسهیل در پرداخت اجاره‌بها و حفظ نیروی انسانی متخصص و از سوی دیگر، تقویت هم‌افزایی میان فعالان این صنعت، نوسازی فضا‌های گردشگری و انعطاف در مدل‌های خدمات‌دهی است.