کم‌تحرکی؛ یکی از مهمترین چالش‌های سلامت و مرگ زودرس

کم‌تحرکی و کاهش فعالیت بدنی به یکی از مهمترین چالش‌های سلامت ایرانیان تبدیل شده است؛ مساله‌ای که علاوه بر تهدید سلامت جسمی و روانی جامعه، آثار اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی گسترده‌ای نیز به همراه دارد.

کد خبر: ۴۱۴۹۰۰

تاریخ : ۲۵ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۱۹:۱۷

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز، بررسی «گزارش جامع فعالیت بدنی مرتبط با سلامت در جمهوری اسلامی ایران» منتشر شده از سوی موسسه ملی تحقیقات سلامت نشان می‌دهد فعالیت بدنی ناکافی یکی از دلایل اصلی مرگ و میر زودرس از طریق افزایش بروز بیماری‌های غیرواگیر است. در این گزارش با اشاره به دیدگاه ابن سینا در کتاب قانون آمده است: «اساس سلامتی بر تغذیه، خواب و ورزش است که مهمترین آن ورزش است.»

این گزارش تأکید می‌کند بیماری‌های غیرواگیر سالانه منجر به مرگ حداقل ۳۸ میلیون نفر در جهان می‌شوند و بیش از ۷۶ درصد از کل بار بیماری‌ها در ایران به این دسته از بیماری‌ها اختصاص دارد. همچنین طی سال‌های ۱۳۶۹ تا ۱۳۹۶ درصد فعالیت بدنی پایین منتسب به مجموع سال‌های از دست رفته در نتیجه مرگ زودرس یا سپری شده با معلولیت و ناتوانی در سطح جهانی و ایران به ترتیب ۱.۵ و ۲ برابر افزایش یافته است.

{$sepehr_key_212871}

بر اساس این گزارش، هدف برنامه راهبردی جهانی فعالیت بدنی سازمان جهانی بهداشت کاهش ۱۵ درصدی شیوع جهانی کم تحرکی تا سال ۲۰۳۰ است و تحقق این هدف نیازمند تلاش‌ها و اقدامات ملی خواهد بود. در سال ۲۰۱۵ نیز همه کشور‌ها متعهد شدند با هدف افزایش فعالیت بدنی، در حوزه سلامت سرمایه گذاری کنند.

این گزارش همچنین به هزینه‌های سنگین کم تحرکی اشاره دارد؛ به طوری که بی تحرکی در جهان سالانه ۵۴ میلیارد دلار هزینه مستقیم برای نظام‌های سلامت ایجاد می‌کند و علاوه بر آن، ۱۴ میلیارد دلار هزینه ناشی از کاهش بهره وری را به همراه دارد. بر اساس آمار‌های ارائه شده، یک تا سه درصد هزینه‌های ملی مراقبت سلامت در کشور‌های با درآمد بالا، متوسط و پایین ناشی از عوارض بی تحرکی است.

در بخش دیگری از این گزارش، موانع انجام فعالیت بدنی در کشور شامل موانع اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، فردی و محیطی عنوان شده است.

همچنین «گزاره برگ وضعیت فعالیت فیزیکی کم در کشور در سال‌های ۱۳۹۵ و ۱۴۰۰» که توسط موسسه ملی تحقیقات سلامت تهیه شده، نشان می‌دهد در جمعیت ۱۸ سال و بالاتر کشور، نسبت افرادی که فعالیت فیزیکی کمتر از میزان توصیه شده سازمان جهانی بهداشت دارند در سال ۱۴۰۰ به ۵۱.۳ درصد رسیده است؛ این رقم در سال ۱۳۹۵ حدود ۵۶.۴ درصد بوده و این اگرچه کاهش یافته، اما همچنان نشان دهنده شیوع بالای کم تحرکی در کشور است.

بر اساس این گزارش، در هر دو سال مورد بررسی، میزان فعالیت فیزیکی کم در میان زنان بیشتر از مردان و در میان ساکنان شهر‌ها بیشتر از ساکنان روستا‌ها بوده است. همچنین با افزایش سن، نسبت افراد دارای فعالیت فیزیکی کم افزایش پیدا می‌کند؛ به گونه‌ای که بیشترین میزان کم تحرکی در گروه سنی ۷۵ سال و بالاتر و کمترین میزان در گروه سنی ۱۸ تا ۲۴ سال مشاهده شده است.

در این گزارش، میزان فعالیت فیزیکی مناسب از نظر سازمان جهانی بهداشت شامل حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت با شدت متوسط در هفته، یا حداقل ۷۵ دقیقه فعالیت شدید در هفته، یا ترکیبی از فعالیت متوسط و شدید معادل این دو تعریف شده است. نتایج این مطالعات نشان می‌دهد تقریبا نیمی از جمعیت بالای ۱۸ سال کشور فعالیت فیزیکی کمتر از میزان توصیه شده دارند.

از سوی دیگر، «گزارش نظارتی بررسی وضعیت فعالیت بدنی و ورزش در سبد فراغتی خانوار‌های ایرانی» منتشر شده از سوی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی نیز ابعاد اجتماعی و فرهنگی کم تحرکی در کشور را مورد بررسی قرار داده است.

این گزارش با استناد به آمار‌های سازمان جهانی بهداشت اعلام می‌کند بیش از یک چهارم جمعیت جهان دچار کمبود فعالیت بدنی هستند و بیش از ۱.۴ میلیارد نفر از جمعیت بزرگسال جهان در معرض خطر ابتلا یا تشدید بیماری‌های مرتبط با کم تحرکی قرار دارند. همچنین به رغم اقدامات تقنینی و اجرایی دستگاه‌های متولی ورزش کشور، روند ناکافی بودن فعالیت بدنی در ایران نیز مشابه روند جهانی در حال افزایش است؛ به طوری که سالانه حدود ۳۲۰ هزار نفر در کشور بر اثر عوارض ناشی از کم تحرکی جان خود را از دست می‌دهند.

بررسی میزان ساعات گذران اوقات فراغت مردم در سال ۱۳۹۴ نشان می‌دهد حدود ۸۰ درصد جامعه بیش از پنج ساعت از زمان خود را به اوقات فراغت اختصاص می‌دهند، اما تنها حدود ۴۰ دقیقه از این زمان صرف ورزش می‌شود. همچنین طبق آمار‌های سال ۱۳۹۹، نزدیک به ۷۰ درصد فعالیت‌های ورزشی به صورت انفرادی انجام می‌شود.

این گزارش همچنین نشان می‌دهد با افزایش سن و تأهل، سهم ورزش در اوقات فراغت کاهش پیدا می‌کند. میزان اوقات فراغت ورزشی مردان نسبت به بانوان بیشتر است و با افزایش سطح تحصیلات، سهم ورزش در زندگی افراد نیز بیشتر می‌شود.

بر اساس این گزارش، بخش قابل توجهی از فعالیت بدنی و ورزش خانوار‌ها در محل سکونت آنها انجام می‌شود. همچنین بیش از ۹۰ درصد سرانه‌های ورزشی در دسترس خانوار‌های شهری قرار دارد؛ در حالی که ۲۶ درصد جمعیت کشور در روستا‌ها زندگی می‌کنند و همین مسئله موجب کاهش فرصت دسترسی به فعالیت بدنی و ورزش برای ساکنان مناطق غیرمرکزی و روستایی شده است.

در بخش دیگری از این گزارش آمده است که روند هزینه کرد خانوار‌ها در حوزه تفریحات، سرگرمی و خدمات فرهنگی طی سال‌های ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۱ کاهش یافته و این کاهش در خانوار‌های ساکن مناطق روستایی و محروم بیش از ۵۰ درصد بوده است. همچنین میزان هزینه کرد پایین‌ترین دهک اقتصادی نسبت به بالاترین دهک، حدود چهار برابر کمتر گزارش شده است.

این گزارش تأکید می‌کند سبک زندگی جامعه به سمتی حرکت کرده که ورزش در حال حذف شدن از سبد فراغتی خانوار‌ها و جایگزینی با فعالیت‌های غیرفعال است. به عنوان نمونه، در سال ۱۴۰۱ هزینه کرد خانوار‌های شهر تهران در غذاخوری‌ها و سلف سرویس‌های شهری حدود ۲۲ درصد بیشتر از هزینه‌های ورزشی بوده است.

در مجموع، یافته‌های این گزارش‌ها نشان می‌دهد گرایش به کم تحرکی و کاهش فعالیت بدنی به بخش مهمی از سبک زندگی خانواده‌های ایرانی تبدیل شده و در صورت نبود مداخلات برنامه محور، این روند ادامه خواهد یافت.

کارشناسان حوزه سلامت معتقدند توسعه ورزش همگانی، ارتقای سواد سلامت، فرهنگ سازی برای تحرک بیشتر و افزایش دسترسی مردم به امکانات ورزشی از مهم‌ترین راهکار‌های مقابله با کم تحرکی در کشور است.

در این زمینه، توسعه ورزش کارکنان در بخش‌های دولتی و غیردولتی نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. اجرای برنامه‌های نرمش روزانه در محیط‌های کاری، اختصاص زمان مشخص برای فعالیت بدنی در ساعات اداری، ایجاد فضا‌های ورزشی در ادارات، کارخانه‌ها و شرکت ها، حمایت از مسابقات ورزشی کارکنان، ارائه مشوق‌های رفاهی و بیمه‌ای برای کارکنان فعال، توسعه ورزش‌های گروهی و پیاده روی‌های سازمانی و همچنین استفاده از ظرفیت شهرداری‌ها و بخش خصوصی برای گسترش ورزش کارکنان می‌تواند نقش مؤثری در افزایش تحرک بدنی جامعه داشته باشد.

همچنین توسعه مسیر‌های پیاده روی و دوچرخه سواری، افزایش فضا‌های ورزشی ارزان و در دسترس، حمایت از ورزش زنان، سالمندان و نوجوانان، توسعه ورزش محله محور، گسترش گردشگری ورزشی و همکاری مشترک میان وزارت ورزش و جوانان، وزارت آموزش و پرورش، وزارت علوم، وزارت کشور، شهرداری‌ها و سایر دستگاه‌های اجرایی از جمله راهکار‌های پیشنهادی برای بهبود وضعیت فعالیت بدنی در کشور است.

منبع: ایرنا

{$sepehr_key_212870}