گفت‌و‌گو با دکتر نجمه نجم؛ روایت الگوی سوم زن در منظومه فکری رهبر شهید

دکتر نجمه نجم، استاد و پژوهشگر حوزه و دانشگاه، در این گفت‌و‌گو از الگوی سومی می‌گوید که نه سنت‌گرایی منفعل است و نه غرب‌زدگی افراطی؛ الگویی که در آن زنِ «مادرِ رهبر»، معماری سبک زندگی مؤمنانه را بر عهده دارد و بدون تمدن‌سازانِ زن، تمدن نوین اسلامی شکل نمی‌گیرد.

کد خبر: ۴۱۵۷۷۷

تاریخ : ۰۷ خرداد ۱۴۰۵ - ۱۲:۴۸

نوشته

مریم احمدی | شهربانو، سخن گفتن از «زن» دیگر فقط یک بحث حاشیه‌ای در ذیل سیاست یا خانواده نیست. در منظومه فکری رهبر شهید، زن مسلمان در مرکز «تمدن نوین اسلامی» می‌ایستد؛ نه در نقش عنصری تزیینی برای پوستر‌ها و مراسم رسمی و نه در قالب نسخه‌های وارداتی فمینیستی که هویت دینی را قربانی می‌کند. آنچه از دل بیانات، دیدار‌ها و حتی جزئیات رفتاری رهبر شهید انقلاب اسلامی با دختران، همسران شهدا و بانوان طلبه برمی‌آید، طرحی تازه است: زن به‌عنوان هسته مرکزی خانواده و در عین حال کنشگر فعال در متن جامعه و جهاد تبیین.

دکتر نجمه نجم، استاد و پژوهشگر حوزه و دانشگاه، مشاور طرح و برنامه مدیر جامعه‌الزهرا (س) و از بانوان فعال در عرصه علم و اندیشه دینی، در این گفت‌و‌گو از تجربه‌های نزدیک خود در دیدار‌هایی با رهبر شهید، تحلیل الگوی سوم زن و نقش جامعه‌الزهرا (س) و حوزه‌های علمیه خواهران به‌عنوان حلقه میانی بین مردم و حاکمیت سخن می‌گوید و نشان می‌دهد چگونه نگاه رهبر شهید انقلاب به زن، می‌تواند نقطه عزیمتی برای بازطراحی هویت دختران و زنان مسلمان در عصر فناوری‌های نوین باشد.

الگوی سوم زن؛ فراتر از دوگانه سنت و تجدد

دکتر نجم در ابتدا با تأکید بر اینکه نگاه رهبر شهید به زن، هرگز یک نگاه حداقلی و حاشیه‌ای نبود؛ می‌گوید: ایشان زن را فقط در قالب نقش‌های محدود و منحصر در خانه تعریف نمی‌کردند و در عین حال، هر نوع مشابه‌سازی با الگو‌های فمینیستی غربی را هم ناکافی و گاه مخرب می‌دانستند. رهبر انقلاب، بار‌ها تأکید می‌کردند که زن مسلمان در عین همسر و مادر بودن، یک کنشگر مسئول در عرصه علم، فرهنگ، اقتصاد، سیاست و جهاد تبیین است. این همان چیزی است که ایشان آن را «الگوی سوم» می‌نامند؛ الگویی که نه سنت‌گرایی منفعل است و نه غرب‌زدگی افراطی.

او توضیح می‌دهد: در منظومه فکری رهبر شهید، زن مسلمان در سه سطح دیده می‌شود: نخست، به‌عنوان انسان صاحب کرامت و اختیار؛ دوم، به‌عنوان رکن خانواده و مادر نسل آینده؛ و سوم، به‌عنوان کنشگر اجتماعی و تمدنی. نقطه تمایز این نگاه در این است که هیچ‌کدام از این سطوح، دیگری را نفی نمی‌کند. ایشان بار‌ها فرموده بودند که اگر زن، فقط به نقش اجتماعی مشغول شود و خانواده فروبپاشد، این نه موفقیت زن است و نه پیشرفت جامعه. از سوی دیگر، اگر زن صرفا به چارچوب خانه محدود شود و استعداد‌های علمی و اجتماعی او سرکوب شود، بازهم عدالت در حق او محقق نشده است. الگوی سوم، تلاشی است برای جمع بین این ابعاد، در یک «هندسه متعادل، تعالی‌بخش و الهی».

رهبر شهید این نگاه را در سطح نظر رها نکردند؛ در سیاست‌گذاری‌های کلان، در تأکید بر آموزش عالی بانوان، در حمایت از شکل‌گیری نهاد‌های علمی و فرهنگی ویژه زنان و حتی در تشویق بانوان به حضور در عرصه‌های رسانه‌ای و فضای مجازی، همین هندسه دیده می‌شود. ایشان معتقد بودند که بدون حضور مؤثر زنان، تمدن نوین اسلامی شکل نمی‌گیرد؛ چون بخش مهمی از فرهنگ، تربیت و حتی نرم‌افزار فکری جامعه، از مجرای زنان منتقل می‌شود.

جایگاه زن در خلقت و نظام آفرینش و منظومه فکری رهبر شهید

عضو علمی و پژوهشگر ثابت گروه قرآن و حدیث پژوهشگاه مطالعات اسلامی جامعه‌الزهرا (س) توضیح می‌دهد: خلقت انسان، «بینه الهی» است. «زن» شاهکار خلقت و بینه الهی از شأن خالقیت و ربوبیت خالق عظیم و کریم در جهان هستی بوده که در ادبیات قرآن، سلوک پیامبر اکرم و سلوک خانواده امیرمؤمنان و اهل‌بیت (ع)، نمونه و الگوی مادری، خواهری، همسری و مادری می‌یابد و حتی مدل مفهومی و عملی و مصداقی «ام‌ابیها» هم بروز و ظهور یافته است.

او ادامه می‌دهد: مجموعه کنش‌های انسان در نظام توحیدی بر اساس چهار مؤلفه؛ فطرت، طبیعت، عقلانیت و معنویت قابل تبیین و تشریح است. یکی از وجوه ممیزه آیین الهی، گفتمان قرآنی در معرفی بانوان شایسته و الگو برای انسان و انسانیت است. سیره رسول خدا (ص) نیز، ارائه الگو در همه زمینه‌های زیربنایی جامعه بر اساس مؤلفه‌های ذکرشده است.

نکته مهم از نگاه دکتر نجم این است که زیرساخت‌های الگوی سوم زن در گفتمان قرآنی، آموزه‌های روایی و سیره اهل‌بیت (ع) بر اساس مدل فطری آفرینش و شاهکار خلقت ایجاد شده است. او بر این باور است: پیامبر (ص)، الگوی سوم زن را تربیت کرد و پرورش داد؛ معمار انقلاب و رهبر معظم شهید، آن را متناسب با شرایط و اقتضائات جدید اندیشه‌ورزی کرده و بروز و ظهور دادند. یعنی با صورت‌بندی جدید متناسب با موقعیت امروز جهان، «بازتعریف و بازنمایی» و در ارکان اجتماع «جانمایی» کردند.

{$sepehr_key_216313}

هویت‌بخشی جامع به بانوان و نهادینه‌کردن اندیشه و عملکرد درست نسبت به بانوان

این استاد حوزه و دانشگاه توضیح می‌دهد: کتاب بزرگانی مثل آیت‌ا... جوادی آملی با نام «زن در آینه جمال و جلال الهی»، بسیار غرق نعمت، دارای ارزش افزوده علمی و تحسین برانگیز در مبحث بانوان است. اما نکته آن است که رهبر معظم شهید، به جهت راهبری و حکمرانی، آن نگاه تحسین برانگیز و جامع به زن را در «حکمدانی، حکمروایی و حکمرانی» رواج دادند و از آن ظرفیت حکمرانی و رهبری و سیاست‌گذاری فرهنگی کلان خود، برای «هویت‌بخشی جامع به بانوان» و «نهادینه‌کردن اندیشه و عملکرد درست نسبت به بانوان» استفاده کردند.

او ادامه می‌دهد: پس زیرساخت آفرینشی و آیینی الگوی سوم زن در خلقت توحیدی و گفتمان قرآنی و سیره پیامبر (ص) و اهل بیت (ع) وجود داشته و علاوه بر آن، بهره‌برداری حکیمانه از ظرفیت حکمرانی و راهبری هم کمک‌کننده شده است. بنابراین، امامین انقلاب به تبیین و تفسیر نقش بی‌بدیل زن در نقش همسری، مادری، اجتماعی و تربیت فرزندان و قابلیت حضور اجتماعی او با صورت‌بندی جدید و متناسب با معاصر پرداختند. به تعبیری، دو معمار انقلاب در دوره جدید و روزگاری دیگر، هر یک به تناسب اقتضای دوره رهبری خود، آن زیرساخت اولیه را با تأسی به قرآن و اهل‌بیت (ع)، معماری و الگوسازی می‌کنند تا اینکه

رهبر معظم شهید به «تعبیر الگوی سوم زن» در سال ۱۳۹۱ می‌رسند. رهبر معظم شهید در سال ۱۳۹۱ تعبیر «الگوی سوم زن» را در پیامی به کنگره بزرگداشت هفت هزار زن شهید برای زن مسلمان استفاده کردند؛ الگویی فراتر از دوگانه سنت‌گرایی و غرب‌زدگی.

معماری ۲ رهبر انقلاب برای الگوی سوم زن

دکتر نجم، بیان می‌کند: بر اساس چنین بینشی است که زن و خانواده در منظومه فکری معمار بزرگ انقلاب و رهبر معظم شهید، معماری می‌شود. انقلاب اسلامی در ذات و جوهر اصلی خود، می‌تواند نسخه‌ای از بعثت نبی مکرم اسلام (ص) باشد. برنامه اصلی انقلاب اسلامی، آزاد کردن انسان از عبودیت قدرت‌های ستمکار و مستکبر و صیانت از عزت و کرامت ذاتی اوست که در بخشی، این برنامه برای مبحث «بانوان تراز انقلاب اسلامی» و الگوی سوم زن ارائه شده است.

او ادامه می‌دهد: دیدگاه رهبر معظم شهید در یک منظومه فکری مشخص قابل تبیین است؛ به گونه‌ای که ایشان وضعیت کنونی را به خوبی می‌شناسند و وضعیت مطلوب را به روشنی تبیین می‌کنند و راهکار‌های دستیابی به آن را نیز ارائه می‌دهند. تجمیع و تحلیل مجموعه فرمایشات و منظومه اندیشه‌ای و عملکردی رهبر معظم شهید بر اساس دیدگاه توحیدی ایشان قابل بررسی است و هویت زنانه باید در چارچوب این نگاه توحیدی تبیین شود. روح حاکم بر منظومه فکری رهبر شهید، «توحید» است. از نظر رهبر معظم شهید، توحید صرفا یک عقیده نیست؛ بلکه باید در منش و کنش افراد، بروز و حضور و ظهور داشته باشد.

قابلیت بازتاب و صدور الگوی سوم زن به بانوان آزاده و آزادی‌خواه جهان

عضوعلمی پژوهشگاه مطالعات اسلامی جامعه‌الزهرا (س) توضیح می‌دهد: در قرآن کریم، دو بانوی بزرگوار؛ آسیه و مریم (س) به عنوان الگوی همه مؤمنان معرفی شده‌اند و همچنین حضرت فاطمه (س) در دین اسلام به عنوان الگوی تمام مؤمنان به ویژه بانوان مؤمن شناخته می‌شود. حضرت زهرا (س) و جمع بین ویژگی‌ها و رسالت‌های مختلف از طرف ایشان، نماد این نگاه جامع و چندمنظوره به بانوان است که بایستی برای بازنمایاندن آن با اقتضائات امروز و نیاز‌های ملی و اقتضائات بین‌الملل، عنایت ویژه شود. رهبر معظم شهید، مرجعی بودند که با زنان در طیف‌های مختلف، دیدار سالانه داشتند؛ این سلوک یعنی؛ «جامعه پیشرو و پیشران و پیشاهنگ»، جامعه‌ای است که بانوان در آن در عرصه‌های مختلف موضوعیت دارند و حتی مبحث مرجعیت علمی بانوان را تبیین می‌کنند.

او می‌افزاید: نکته درخورتوجه این است که این الگوی سوم زن، برای کل دنیا قابل ارائه و تکثیر است. اصلا یکی از سرفصل‌های عمده و راهبردی انقلاب اسلامی، هویت بخشیدن به شأن و منزلت «زن» به عنوان محور و ستون اصلی نهاد خانواده و جامعه توأمان هم است و این الگو در ادبیات «بازتاب و صدور انقلاب اسلامی» قابل نمایاندن و صادر شدن است.

یکی از رسالت‌های عمده صدور و بازتاب الگوی سوم زن، تبیین شأن و منزلت «زن» در نقش «همسری» و مقام مقدس «مادری» بر اساس منظومه فکری قرآن و سیره رسول خاتم و توصیه‌های امامین انقلاب، البته با رعایت مقتضیات زمان و مکان و ادبیات بین‌الملل است.

{$sepehr_key_216311}

بانوان حوزوی؛ حلقه میانی مردم و حاکمیت

دکتر نجم با اشاره به نقش حوزه‌های علمیه خواهران و توصیه‌های رهبر معظم شهید و سلوک و میراث علمای بزرگ شیعه بیان می‌کند: حوزه‌های علمیه به طور کلی و از جمله حوزه‌های علمیه خواهران و نهاد‌هایی مانند جامعه‌الزهرا (س)؛ به عنوان بزرگ‌ترین حوزه علمیه خواهران جهان تشیع، یکی از حلقه‌های میانی بین مردم و نظام اسلامی هستند و لازم است این جایگاه و حلقه وصل خود را احیا کنند. بانوی طلبه صرفا یک دانش‌پژوه علوم دینی نیست؛ او بایستی مفسر و مبلغ و عامل به الگوی سوم زن در دل جامعه باشد. یعنی باید بتواند مفاهیم عمیق دینی را به زبان زندگی روزمره زنان، دختران و خانواده‌ها ترجمه کند، شبهات را پاسخ دهد و در عین حال، الگوی عملی حجاب، عفاف، همسرداری، مادری و حضور اجتماعی باشد.

او ادامه می‌دهد: دغدغه‌مندی ما، احیای نقش میانجی‌گری حوزه به عنوان حلقه میانی و حلقه وصل بین مردم و حاکمیت است. این مبحث در گذشته و میراث حوزه پررنگ بوده و در دوره‌ای کمرنگ شده است و به لطف خدا در مسیر احیا قرار دارد؛ لذا بایستی بدان توجه ویژه شود که توضیح بیشتر آن در این مجال میسر نیست.

استاد و پژوهشگر جامعه‌الزهرا (س) می‌گوید: بایستی حوزه‌های علمیه و طلاب با «بازنمایی و جانمایی به‌روز و کارآمد»، حضور متنوع و اثرگذار در کنار مردم و حکومت و ولایت داشته باشند. الان دغدغه راهبران و مدیران در جامعه‌الزهرا (س) این است که حوزه و طلاب در کنار مردم بر اساس نیاز مردم حاضر باشند و قابلیت بازنمایی رسالت‌ها متناسب با شرایط مختلف را پیدا کنند.

حوزه‌های علمیه؛ سرآمد روزآمدی و کارآمدی بر اساس تحولات اجتماع

مشاور طرح و برنامه مدیر جامعه‌الزهرا (س) ادامه می‌دهد: رهبر شهید تأکید داشتند که حوزه‌های علمیه بایستی متناسب با تحولات، به روز و کارآمد باشند و نسخه‌های نظری و عملی درباره «مدل مفهومی و مصداقی تحول در حوزه» در منظومه فکری، اندیشه‌ای، گفتاری و عملکردی معظم‌له از دهه ۸۰ تا ۱۴۰۴ وجود داشت.

استاد و پژوهشگر حوزه و دانشگاه این دغدغه سال‌های طولانی رهبر معظم شهید را این گونه توضیح می‌دهد: می‌بایست حوزه‌های علمیه با «پشتوانه نظری قوی و تحقیقات بنیادین متقن و دیدگاه‌های اندیشه‌محور کارگشا»، به تصمیم‌سازی‌های به‌روز، مهندسی فرهنگ و مهندسی فرهنگی تأثیرگذار، مدل‌های تجویزی متناسب و کارآمد، دستاورد‌های کاربردی الگوبخش، همت گمارند. بانوان طلبه، اگر صرفا در کلاس‌ها و مدارس حاضر شوند و با جامعه ارتباط زنده و تعامل اثرگذار نداشته باشند؛ اگر خروجی مقاله، پایان‌نامه و رساله‌های علمی پژوهشی قوی آنها به دستاورد‌های رشدمحور و کاربردی و مدل‌آفرین و الگوبخش تبلیغی و ترویجی منجر نشود؛ اگر متناسب با تیپ‌ها و طیف‌های مختلف، تولید محتوای چندرسانه‌ای قوی برای تبیین صحیح و کارآمد دین ارائه ندهند؛ رسالتشان ناقص می‌ماند.

بانوان، معماران «سبک زندگی مؤمنانه»

این استاد و پژوهشگر حوزه و دانشگاه، تعبیر «معماران سبک زندگی مؤمنانه» را برای بانوان تمدن‌ساز به کار می‌گیرد و توضیح می‌دهد که قابلیت یک بانوی طلبه تراز و بانوی تمدن‌ساز تراز این است که بر اساس گفتمان قرآنی، آموزه‌های روایی، سیره موجود و نیز توصیه‌ها و سلوک امام راحل و رهبر معظم شهید، «سبک زندگی مؤمنانه» را معماری کند. بانوی تراز و طلبه تراز بایسته و شایسته است که در سکانداری مهر و پایداری تعاملات حسنه در فضای خانه و خانواده بدرخشد و همچنین در میدان فرهنگ و اجتماع هم حاضر باشد؛ در مدرسه، دانشگاه، فضای مجازی، رسانه، محله و حتی عرصه‌های بین‌المللی تأثیرگذاری خود را نشان دهد.

او در ادامه تأکید می‌کند: زن، مرد و فرزندان، سه ضلع یک خانه و خانواده موفق هستند. باید این سه ضلع را رشد داد تا اهداف خانواده موفق و سبک زندگی مؤمنانه به درستی محقق شود. صفا و صمیمیت فردی، خانوادگی و اجتماعی، ریشه در عشق «مادری» دارد. صداقت، فرزانگی، جوانمردی، شجاعت و همه فضائل فردی و اجتماعی از مهر و محبت وصف‌ناپذیر «مادر» و «همسر» سرچشمه می‌گیرد. پس پدر و فرزندان خانواده نیز بایستی در معماری و پیشبرد سبک زندگی مؤمنانه، همنوا با بانوی خانه باشند.

{$sepehr_key_216351}

ترکیب چندوجهی از صلابت رهبری و مهربانی پدرانه

دکتر نجم، استاد و پژوهشگر جامعه‌الزهرا (س)، با یادآوری دیدار نمایندگان جامعه‌الزهرا (س) با رهبر معظم شهید در ۳۰ آبان ۱۴۰۳ توضیح می‌دهد: آنچه در آن دیدار برای من برجسته بود، ترکیب چندوجهی از صلابت رهبری و مهربانی پدرانه بود که تعادل و توازن هر نقش در گفتار و رفتار رعایت می‌شد.

وی تعادل و توازن این نقش‌ها را این‌گونه تشریح می‌کند: در آن جلسه دیدار، شما حکمران می‌بینید، سیاست‌گذار فرهنگی می‌بینید، تحلیلگر تاریخی و وضعیت‌شناس امروزی می‌بینید که نسخه به‌روز تجویز می‌کند، رهبر و راهبر می‌بینید، عالم اخلاق و تربیت و معنویت می‌بینید، پدر می‌بینید. «راهبری پدرگونه» از عالی‌ترین مسائل لازم در تأثیرگذاری زن و تحول حوزه تا فقه نوپدید و فقه حکمرانی و اقتصاد تا رسانه و رسالت بین‌الملل تا تبلیغ، توجه به پذیرش و جذب تا توصیه به اخلاق و تهذیب تا حتی توجه به مبحث ازدواج و وضعیت فرد به فرد دختران (با نگاه کلان و میانه و خرد) را با مدل مفهومی و نظری می‌بینید، مصداق می‌بینید تا بزرگی که توصیه‌های خود را با صلابت و محبت و کرامت، هدیه می‌کند.

نجم می‌افزاید: در توصیف بازدید از آثار نمایشگاه کوچک جامعه‌الزهرا (س) در بعد دیدار، توجه هم‌زمان و دقیق و عمیق ایشان به تألیف و تحقیق و پژوهش و کتاب‌های نشریافته توسط جامعه‌الزهرا (س) در کنار عنایت به آثار هنری و ادبی بانوان طلبه و توصیه معظم‌له به فعالیت مناسب در فضای مجازی و رسانه نیز از جمله نکاتی بود که نگاه چندوجهی ایشان را در مراوده و مواجهه با دستاورد‌های حوزه، مورد تأکید قرار می‌داد.

جذب و پژوهش باید تفسیر شود

دکترنجم، درباره مطالب گفت‌و‌گو شده در آن دیدار، این‌گونه توضیح می‌دهد: رهبر معظم شهید در همان دیدار با اشاره به ضرورت تحول و روزآمدی حوزه‌های علمیه همپای تحولات جامعه، فرمودند: حوزه‌های علمیه باید برای مسائل مهم جامعه از جمله مسائل اقتصادی، حکمرانی و خانواده نظر داشته باشد. همچنین رهبر معظم شهید فرمودند: نفس تشکیل مجموعه‌ای با مأموریت ارتقای معرفت و آگاهی دینی جمع زیادی از زنان و دختران کشور، بسیار ارزشمند است؛ چرا که تا قبل از آن، زنان در تاریخ کشور از چنین امکانی برخوردار نبوده‌اند. امروز جامعةالزهرا (س) متکفل این مأموریت مهم است. بنابراین، هر چه بتوانید طلاب و دانشجویان بیشتری جذب کنید و معلومات دینی آنها را بالاتر ببرید، کاری ارزشمند است.

او می‌افزاید: البته این جذب و پذیرش بیشتر باید در منظومه فکری معظم‌له تفسیر و تبیین شود. ما قائلیم حوزه با یک مدل جذب و پذیرش، نمی‌تواند رسالت تحول‌بخش خود را ایفا کند و بر اساس منظومه فکری معظم‌له باید جذب حداکثری را تفسیر کرد. جذب حداکثری در یک مدل واحد فعلی، موردنظر رهبر معظم شهید نبوده و نیست. سال‌هاست که دغدغه‌مندیم که لازم است حوزه‌های علمیه متناسب با طیف‌ها، تیپ‌ها، نیاز‌های مختلف مخاطبان، چندین مدل جذب و پذیرش با ورودی و خروجی‌های متنوع داشته باشد. به عبارتی «جذب و پذیرش حداکثری»، یعنی بتوانیم برای نیاز‌های مختلف مخاطبان متنوع و کارآمد برنامه‌ریزی کنیم تا جذب حداکثری تأثیرگذار محقق شود. برای بانوانی که صرفا علاقه‌مند هستند یک همسر و مادر فرهیخته و کارآمد باشند، یک مدل پذیرش و برنامه داشته باشیم؛ برای علاقه‌مندان به تبلیغ و ترویج و کنشگری، یک مدل جذب و برنامه مسیر تحصیل داشته باشیم، برای محققان و پژوهشگران، جذب و مسیر تحصیل تخصصی طراحی کنیم، برای پرورش مجتهدین و مرجعیت علمی در میان بانوان هم در یک ریل دیگری جذب و پیشبرد برنامه داشته باشیم. الان اشکال در این است که همه نیاز‌ها و استعداد‌ها و ذائقه‌ها در یک مسیر ورودی و خروجی تحصیل می‌کنند، هرچند که در مسیر برنامه‌های متنوع برای آنها برنامه‌ریزی می‌شود. اما نکته آن است که می‌شود با یک مدل مدبرانه و به‌روز، جذب و پذیرش حداکثری و متنوع را بر اساس هدف‌گذاری‌های مختلف برنامه‌ریزی کرد و پیش‌برد تا از همان ابتدا با یک برنامه اشتراکی، برنامه اقتضائی و برنامه اختصاصی و مکمل، مسیر کارآمدی طلاب را آینده‌نگرانه مدیریت و راهبری کرد. ما معتقدیم باید برای طلاب از قبل از جذب تا فرادانش آموختگی، نقشه راه داشت و مستمر سطح ادراکی، مهارتی، معارفی، معرفتی و کنشگری آنها را متناسب با رسالت‌های متنوع ارتقا داد.

زن، فناوری‌های نوین و جهاد تبیین

پژوهشگر پژوهشگاه مطالعات اسلامی جامعه‌الزهرا (س) درباره نسبت زن مسلمان و فناوری‌های جدید تأکید می‌کند: برخلاف برداشت‌های سطحی، رهبر شهید انقلاب به فضای مجازی و فناوری‌های نوین یک نگاه تهدیدمحور نداشتند؛ تهدید اصلی از نگاه ایشان، رهاشدگی و بی‌ضابطگی در استفاده از این ابزار‌ها بود. دختران و زنان را تشویق کردند که در عرصه‌های علمی پیشرفته؛ از جمله هوش مصنوعی، نانو، پزشکی نوین و علوم انسانی اسلامی، حضور جدی و فعال داشته باشند. در عین حال هشدار می‌دادند که اگر این حضور، بدون هویت دینی و بدون درک رسالت تمدنی باشد، ممکن است به ابزاری برای بازتولید همان الگو‌های غربی تبدیل شود که سال‌هاست به بن‌بست رسیده‌اند.

او اضافه می‌کند: جهاد تبیین، که به‌عنوان یکی از کلیدواژه‌های مهم در سال‌های آخر رهبری ایشان مطرح شد، برای زنان یک فرصت تاریخی است. زن مسلمان، به دلیل جایگاهش در خانواده و شبکه‌های اجتماعی، طبیعتا یک رسانه زنده است. اگر این رسانه، باسواد، آگاه، عمیق و متصل به معارف ناب باشد، می‌تواند نسلی را تربیت کند که هم در علم و فناوری پیشرو است و هم در هویت اسلامی ریشه‌دار. رهبر شهید، دقیقا همین ترکیب را برای آینده دختران ایران می‌خواستند.

{$sepehr_key_216353}

از روایت‌های شخصی تا مسئولیت‌های تمدنی

دکتر نجم با اشاره به خاطرات خانواده شهدا و بانوان انقلابی خاطرنشان می‌کند: وقتی به روایت‌های همسران و دختران شهدا از دیدار‌های خصوصی با رهبر شهید گوش می‌دهیم، یک خط مشترک در همه آنها دیده می‌شود: توجه رهبر شهید به جزئیات زندگی زنانه، بدون تقلیل دادن زن به این جزئیات. ایشان درباره تحصیل دختر شهید، درباره انتخاب همسر، درباره ادامه کار فرهنگی بعد از ازدواج، و حتی درباره تربیت فرزندان توصیه‌های دقیق و عملی می‌دادند. اما در کنار این، دائما نگاه را بالا می‌بردند و از «رسالت تمدنی» زن سخن می‌گفتند؛ اینکه هر مادر، در خانه خود، در حقیقت در «کارخانه انسان‌سازی تمدن اسلامی»

مشغول است. این پیوند بین زیست شخصی و رسالت تمدنی، همان چیزی است که می‌تواند از زن مسلمان امروز، یک شخصیت چندلایه و جامع بسازد؛ زنی که هم نسبت به اقتصاد و فرهنگ و سیاست جامعه‌اش دغدغه دارد، هم نسبت به تربیت فرزند و استحکام خانواده‌اش. رهبر معظم شهید، با زبان بیانات و رفتار، به ما یاد دادند که این دو عرصه، از هم جدا نیستند؛ خانه، نقطه عزیمت تمدن است، نه نقطه حبس زن.

میراثی برای فردای دختران و بانوان ایران

او در پاسخ به این پرسش که میراث رهبر شهید برای زنان چیست، می‌گوید: به طور خلاصه میراث ایشان، بازگرداندن زن مسلمان به جایگاه حقیقی خود در هندسه تمدن اسلامی است. ایشان به ما آموختند که می‌توان هم مادر بود و هم مؤثر در عرصه‌های علمی و اجتماعی؛ می‌توان حجاب را حفظ کرد و در عین حال، در نوک قله‌های علم و فناوری ایستاد؛ می‌توان از عاطفه زنانه برای ساختن خانواده‌ای گرم استفاده کرد و در عین حال، از عقل و اراده برای تغییر معادلات فرهنگی و سیاسی جامعه بهره گرفت.

دکتر نجم می‌گوید: شاید یکی از صادقانه‌ترین شیوه‌های بزرگداشت ایشان این باشد که زنان و دختران ما، با مرور اندیشه‌های رهبر معظم شهید و منظومه فکری و عملی ایشان درباره «زن، خانواده و تمدن»، یک‌بار دیگر هویت خود را بازتعریف کنند. اگر این اتفاق بیفتد، خون رهبر شهید، نه فقط در تاریخ سیاسی، بلکه در سبک زندگی و آینده دختران ایران و چه بسا حق‌طلبان جهان جاری خواهد شد.

مشاور طرح و برنامه مدیر جامعه‌الزهرا (س)

اشاره می‌کند: جامعه‌الزهرا (س) هم مثل همه نهاد‌ها و همه مردم ایران، بر وحدت و همگرایی و همدلی در فضای فعلی تأکید دارد. سیاست و رویکرد ما تأکید بر سوگواره ایمان و بصیرت، سوگ حماسه‌بخش و اقتدارآفرین بود. این نهاد علمی متناسب با تقویم ملی و مذهبی و متناسب با شرایط و نیاز و اقتضائات این روز‌های کشور، تقویمی را آماده کرد که عنوان‌گذاری مسیر کنشگری برای ۴۰ روز با عنوان «چله اقتدار و استقامت» طراحی شد. با تهیه یادداشت روزانه به انضمام بسته پشتیبان چندرسانه‌ای، هشتک‌گذاری و تأکید در همه موارد به افزودن انسجام، همدلی، جذب و جلب حداکثری، فضاسازی از خانه و خانواده تا محله و مسجد و سطوح اجتماعی، تأکید بر حمایت و پشتیبانی از تصمیم خبرگان و شورای رهبری موقت و مسئولان کشوری و لشگری مورد عنایت بوده است. دغدغه این بوده که مشترک برای کل ایران و خانواده بزرگ جامعه‌الزهرا (س) مسیر کنشگری فردی، خانوادگی، اجتماعی با توجه به طیف‌های مختلف کودک و نوجوان و جوان و خانواده بر اساس این مسیر و نقشه راه اولیه تعریف شود.

{$sepehr_key_216312}