گردشگری سلامت مشهد زخم‌خورده از ۳ بحران

علاوه بر چالش‌های خدماتی و اقامتی، تحولات منطقه‌ای سبب کاهش تعداد گردشگران سلامت مشهد شده است.

کد خبر: ۴۱۵۸۲۷

تاریخ : ۲۹ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۰۹:۱۴

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز؛ مشهد سال‌هاست در زمره قطب‌های گردشگری سلامت کشور و حتی منطقه به‌شمار می‌آید؛ ترکیب گردشگری سلامت با زیارت، فرصت بی‌بدیلی برای این شهر فراهم کرده است تا علاوه‌بر زائران داخلی، سالانه میزبان زائران خارجی نیز باشد، اما تازه‌ترین آمار‌ها از کاهش ۹درصدی بیماران خارجی در سال۱۴۰۴ حکایت دارد؛ سال گذشته مشهد، میزبان بیش از ۸۵ هزار بیمار خارجی بود، درحالی‌که در سال ۱۴۰۳ بیش از ۹۳ هزار بیمار خارجی برای درمان به این شهر آمدند.

آنچه این افت را از نوسانات معمول بازار متمایز می‌کند، پیوند آن با تحولات اخیر منطقه‌ای، اختلال در برخی مسیر‌های ارتباطی و جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل علیه کشورمان است، با این حال جنگ و بحران، تنها بخشی از تصویر هستند.

مشهد حتی پیش از این نیز با چالش‌های ساختاری‌ای مثل واسطه‌های غیررسمی، نبود زنجیره یکپارچه خدمات بیمارمحور و اقامتگاه‌هایی که برای زائر طراحی شده‌اند نه یک بیمار درحال درمان، دست‌به‌گریبان بود. حالا باید دید در روزگاری که آمدوشد بین‌المللی سخت‌تر از همیشه شده است، مشهد چقدر می‌تواند چالش‌های ساختاری پیشین را برطرف و برند منطقه‌ای خود را تقویت کند.

از واسطه‌های غیررسمی تا نبود زنجیره یکپارچه خدمات

«در سال ۱۴۰۳ تعداد گردشگران سلامت مشهد، ۹۳ هزارو۷۸۹نفر بوده، اما این رقم در سال گذشته، به ۸۵ هزارو۱۸۷نفر رسیده است.» این آمار را دکتر مصطفی امیرکاظمی، سرپرست اداره گردشگری سلامت دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در گفت‌و‌گو با شهرآرا، اعلام می‌کند تا از کاهش ۸هزارو۶۰۲نفری گردشگران سلامت مشهد خبر دهد. به عبارت دیگر، شمار گردشگران سلامت مشهد در سال گذشته حدود ۹ درصد نسبت به سال ۱۴۰۳ کاهش یافته است.

همچنین به گفته او، ۱۲/۷ هزار میلیارد تومان درآمد از گردشگری سلامت مشهد در سال گذشته، ثبت شده است؛ اگرچه اطلاعات تجمیعی از درآمد این بخش در سال ۱۴۰۳ در دست نیست، اما دکتر داوود خوش شکن، مدیر سابق گردشگری سلامت دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در اسفند ۱۴۰۳ میزان درآمد ثبت شده این بخش در بازه زمانی ۹ ماهه را  ۱۱/۸ همت اعلام کرده بود؛ حالا با یک حساب وکتاب ساده و با محاسبه میانگین درآمد ماهانه، می‌توان مجموع درآمد سال ۱۴۰۳ را حدود ۱۵/۷ همت تخمین زد و با مقایسه این رقم با درآمد ۱۲/۷ همتی پارسال، این طور نتیجه گرفت که درآمد گردشگری مشهد نیز حدود ۱۹ درصد کاهش یافته است.

آنچه مشهد را از بسیاری از شهر‌های رقیب متمایز می‌کند، صرفا وجود بیمارستان‌ها و پزشکان متخصص نیست. ترکیب درمان و زیارت، یک مزیت رقابتی جدی برای این شهر است؛ مزیتی که برای بسیاری از بیماران خارجی، به ویژه از عراق، افغانستان، پاکستان و برخی کشور‌های حاشیه خلیج فارس، جذابیت مضاعف ایجاد می‌کند.

امیرکاظمی در این باره بیان می‌کند: سالانه بیماران زیادی از کشور‌های همسایه برای دریافت خدمات درمانی به مشهد سفر می‌کنند و این ظرفیت، می‌تواند در توسعه اقتصادی و ارتقای جایگاه بین المللی شهر نقش آفرین باشد.

او بر این باور است که درواقع، مشهد در این حوزه از یک مزیت چندلایه برخوردار است؛ دسترسی به خدمات درمانی تخصصی، حضور پزشکان شناخته شده، وجود زیرساخت اقامتی گسترده، پیوند عاطفی و مذهبی زائران خارجی با شهر و سابقه طولانی در میزبانی از مسافران بین المللی، با این حال همین ظرفیت بزرگ، بدون برنامه ریزی منسجم، ممکن است از یک فرصت توسعه‌ای به مزیتی نیمه فعال تبدیل شود.

تهدیدی به نام واسطه‌های غیررسمی

یکی از چالش‌های جدی که در سال‌های اخیر بار‌ها فعالان این بخش مطرح کرده‌اند، فعالیت واسطه‌ها و دلالان غیررسمی است. این پدیده نه تنها ساختار خدمات را غیرشفاف می‌کند، بلکه می‌تواند مستقیما بر اعتماد بیمار، هزینه درمان و اعتبار بین المللی مقصد، اثر منفی بگذارد. سرپرست اداره گردشگری سلامت دانشگاه علوم پزشکی مشهد در این باره می‌گوید: برخی افراد بدون برخورداری از تخصص لازم، بیماران را به مراکز درمانی خاص هدایت می‌کنند؛ موضوعی که در برخی مواقع به افزایش هزینه‌ها و کاهش اعتماد بیماران، منجر می‌شود.

اهمیت موضوع، زمانی بیشتر روشن می‌شود که بدانیم در گردشگری سلامت، بیمار پیش از ورود به کشور مقصد، تصویر ذهنی خود را برپایه اعتماد می‌سازد. اگر این زنجیره از ابتدا با تبلیغات غیررسمی، قیمت گذاری مبهم یا وعده‌های غیرواقعی بنیان گذاری شود، حتی درصورت ارائه درمان مناسب، می‌تواند تجربه کلی بیمار را دچار آسیب کند.

امیرکاظمی بر این باور است که سامان دهی این بخش، در عمل یعنی تعیین مسیر‌های رسمی پذیرش بیمار خارجی، نظارت بر شرکت‌ها و دفاتر فعال، شفاف سازی هزینه ها، جلوگیری از ارجاع‌های سوداگرانه و تقویت نقش نهاد‌های مسئول در صدور مجوز و پایش خدمات.

{$sepehr_key_213943}

جای خالی زنجیره یکپارچه خدمات

یکی از نکات کلیدی در گردشگری سلامت، این است که بیمار خارجی، تنها به اتاق عمل، ویزیت یا تخت بیمارستان نیاز ندارد، بلکه او به یک بسته کامل خدمات احتیاج دارد؛ از لحظه تصمیم به سفر تا بازگشت به کشور خود. امیرکاظمی به این مسئله اشاره می‌کند و‌ می‌گوید: بیماران خارجی علاوه بر خدمات درمانی، به اقامت، حمل ونقل، مترجم، پیگیری‌های درمانی و خدمات پس از درمان، نیاز دارند و درحال حاضر، لزوم ایجاد یک ساختار منسجم و هماهنگ برای ارائه یکپارچه این خدمات، به شدت احساس می‌شود.

این بخش، یکی از همان حلقه‌های مفقوده‌ای است که باعث می‌شود ظرفیت بالفعل مشهد، هنوز با ظرفیت بالقوه آن فاصله داشته باشد. بیماری که از کشور همسایه به مشهد می‌آید، اگر در فرودگاه، هتل، بیمارستان، داروخانه، خدمات ترجمه و حتی پیگیری پس از ترخیص، با سازوکار‌های پراکنده روبه رو شود، احساس امنیت و رضایت وی کاهش خواهد یافت.

در بازار رقابتی منطقه، تجربه بیمار به اندازه کیفیت درمان اهمیت دارد، حتی ممکن است یک مقصد با امکانات درمانی مشابه، به دلیل سازمان دهی بهتر خدمات جانبی، سهم بیشتری از بازار را جذب کند.

کم‌توجهی به نیاز‌های اقامتی گردشگران سلامت

سیده مریم هاشمی، کارشناس اداره گردشگری سلامت دانشگاه علوم پزشکی مشهد، نیز در صحبت هایش بر تأثیر تحولات اخیر منطقه و اختلال در برخی بستر‌های ارتباطی بین المللی بر روند جذب بیماران خارجی، مهر تأیید می‌زند و تأکید می‌کند که این مسائل، بخشی از برنامه ریزی‌ها و توسعه این صنعت را با کندی مواجه کرده است.

او گذری هم بر چالش‌های ساختاری و پیشین مشهد می‌زند و‌ می‌گوید: یکی دیگر از چالش‌های کمتردیده شده، فاصله میان زیرساخت اقامتی عمومی و نیاز‌های اختصاصی بیماران سلامت محور است. بسیاری از هتل‌ها و مراکز اقامتی مشهد برای میزبانی زائران طراحی شده‌اند، نه لزوما برای بیمارانی که به مراقبت ویژه، همراه، رژیم غذایی خاص، استراحت درمانی یا دسترسی آسان به مراکز درمانی نیاز دارند.

او تأکید می‌کند: بیماران گردشگری سلامت، نیاز‌هایی متفاوت از زائران عادی دارند و لازم است مراکز اقامتی و هتل ها، خدمات تخصصی تری متناسب با این نیاز‌ها ارائه بدهند.

به بیان روشن تر، توسعه گردشگری سلامت در مشهد، بدون اقامتگاه‌های بیمارمحور، کامل نخواهد شد؛ این یعنی اتاق‌های مناسب برای بیمار و همراه، دسترسی سریع به مراکز درمانی، امکان ارائه غذای رژیمی، خدمات پرستاری یا پشتیبانی اولیه، حضور مترجم یا راهنمای مسلط و تسهیلات جابه جایی برای بیماران کم توان.

بازاریابی ناکافی در بازار‌های بین المللی

با وجود مزیت‌های درمانی و تخصصی، یکی از ضعف‌های جدی مشهد در این حوزه، بازاریابی ناکافی در بازار‌های بین المللی است. به گفته کارشناس اداره گردشگری سلامت دانشگاه علوم پزشکی مشهد، ظرفیت‌های علمی و پزشکی این شهر هنوز آن گونه که باید، در بازار‌های هدف معرفی نشده و لازم است بازاریابی دیجیتال و حضور مؤثر در فضای بین الملل، با برنامه ریزی دقیق تری دنبال شود. پ این ضعف، در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بدانیم رقابت در حوزه گردشگری سلامت، دیگر فقط برپایه کیفیت درمان نیست، بلکه روایت سازی حرفه‌ای، برندینگ شهری، تبلیغات هدفمند، حضور در پلتفرم‌های بین المللی، تولید محتوای چندزبانه و ارتباط فعال با بازار‌های هدف، بخش مهمی از این رقابت را تشکیل می‌دهد. از سوی دیگر، متولیان این حوزه باید از فرصت جنگ برای بهبود زیرساخت‌ها استفاده، و برند مشهد را در حوزه گردشگری سلامت حفظ کنند.

{$sepehr_key_213942}

راهکار‌های عبور از وضعیت موجود

به گفته هاشمی، تحلیل وضعیت موجود، نشان می‌دهد که عبور از چالش‌های فعلی، نیازمند مجموعه‌ای از راهکار‌های هم زمان و هماهنگ است که عبارتند از:

تشکیل پنجره واحد گردشگری سلامت

ایجاد یک سامانه متمرکز و رسمی برای پذیرش، ارجاع، هماهنگی درمان، اقامت، حمل ونقل، ترجمه و پیگیری پس از درمان که سردرگمی بیماران خارجی را کاهش دهد.

مقابله با واسطه‌های غیرمجاز

باید با سامان دهی جدی شرکت ها، دفاتر و افراد فعال در این حوزه، مسیر‌های غیررسمی، حذف و تنها کانال‌های مجاز و شفاف به بیماران معرفی شود.

تقویت ذخایر راهبردی دارو و تجهیزات

در شرایط بحران منطقه‌ای، باید برای تأمین پایدار دارو‌ها و تجهیزات حساس، برنامه ویژه‌ای وجود داشته باشد تا نگرانی بیماران و مراکز درمانی درباره وقفه در درمان به حداقل برسد.

توسعه مراکز اقامتی سلامت محور

هتل‌ها و اقامتگاه‌های منتخب باید به صورت تخصصی برای میزبانی از بیماران خارجی، استانداردسازی شوند و خدمات متناسب با نیاز‌های درمانی ارائه دهند.

بازاریابی حرفه‌ای و چندزبانه

تولید محتوای تخصصی به زبان‌های عربی، اردو و انگلیسی، حضور در پلتفرم‌های بین المللی، همکاری با نمایندگان رسمی و معرفی توانمندی‌های واقعی مشهد، از الزامات توسعه این بازار است.

طراحی بسته‌هایی برای اعتماد‌سازی

بیمار خارجی باید پیش از سفر بداند چه خدمتی، با چه هزینه‌ای و در چه بازه زمانی، دریافت خواهد کرد. بسته‌های شفاف و استاندارد، می‌تواند اعتماد بازار را افزایش بدهد.

مدیریت بحران و تداوم خدمت در شرایط ناپایدار

یکی از درس‌های تحولات اخیر، این است که گردشگری سلامت بدون برنامه مدیریت بحران، آسیب پذیر است. تدوین سناریو‌های جایگزین برای حمل ونقل، ارتباطات، تأمین اقلام درمانی و اطلاع رسانی به بیماران، ضروری است.

آمار کل گردشگران سلامت مشهد

۹.۲ درصد: کاهش تعداد گردشگران سال ۱۴۰۴ نسبت به ۱۴۰۳

۸۵۱۸۷ نفر سال۱۴۰۴: درآمد ۱۲.۷ همت

۹۳۷۸۹ نفر سال۱۴۰۳: درآمد ۱۵.۷ همت