۱۶ آموزه عملی امام سجاد (ع) برای مقابله با ستمگران

دعای چهاردهم صحیفه سجادیه تنها یک مناجات نیست، بلکه برنامه‌ای گام‌به‌گام از شکایت به درگاه خدا تا درخواست حفظ ایمان و پرهیز از کینه‌ورزی را در برابر ظلم به مؤمن ارائه می‌دهد.

کد خبر: ۴۱۶۱۰۳

تاریخ : ۳۰ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۱۰:۱۵

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز، دعای چهاردهم صحیفه سجادیه، مناجاتی از امام سجاد (ع) است که در شرایط ستم و تعدی به آن حضرت یا هنگام مشاهده رفتار ناشایست از ستمگران قرائت می‌شده است. این دعا با عنوان «دعای رفع ظلم ظالم» و «دعای مظلوم در برابر ظالم» شناخته می‌شود. موضوع اصلی آن طلب یاری از خداوند در برابر ستمگران و درخواست حفظ از ظلم است. از نظر وضعیت سند، این دعا از امام سجاد (ع) توسط «متوکل بن هارون» روایت شده و در منابع معتبر شیعی همچون صحیفه سجادیه ثبت گردیده است.

این دعا در دوران معاصر نیز مورد توجه رهبران دینی قرار گرفته است. مقام معظم رهبری در جریان حمله اسرائیل به لبنان در سال ۲۰۲۴ (۱۴۰۳ شمسی)، قرائت این دعا را برای پیروزی جبهه مقاومت توصیه فرمودند. متعاقب این توصیه، این دعا به صورت جمعی در برخی مساجد ایران قرائت شد.

امام سجاد (ع) در قالب ۱۶ بخش، آموزه‌های عمیقی را در این دعا بیان می‌فرمایند. از جمله این آموزه‌ها می‌توان به گستردگی علم الهی و آگاهی خدا از سرگذشت ستمدیدگان اشاره کرد. همچنین خداوند بهترین گواه در تمام هستی معرفی شده است. در ادامه، خداوند به عنوان یاری‌دهنده ستمدیدگان و دشمن ستمگران توصیف می‌شود. دعا به نکوهش ستم و مذمت انفعال در برابر ظلم می‌پردازد و به ضعف و زبونی ستمگران اشاره می‌کند. از دیگر بخش‌های دعا می‌توان به شکایت به درگاه خداوند از ستم و ستمگر، رعایت آداب بندگی در همه حالات، درخواست از خدا برای حفظ از ستم‌گری، طلب غلبه بر کینه و کدورت نسبت به دشمن، و طلب رحمت الهی در برابر ستم‌دیدگی اشاره کرد. در ادامه، خداوند تنها راه‌گشای مشکلات بندگان خوانده می‌شود و درخواست مجازات ستمگران و نجات ستمدیدگان مطرح می‌گردد. همچنین طلب دوری از طمع و عذاب الهی، درخواست پاداش از خداوند، طلب اجابت دعا، و درخواست حفظ ایمان از دیگر بخش‌های این دعا هستند.

از جمله آموزه‌های برجسته این دعا، درخواست «مقام تسلیم و رضا» است. امام سجاد (ع) می‌آموزد که اگر به مصلحت بنده باشد که احقاق حق او به روز قیامت موکول شود، باید از خداوند صبر و رضایت به قضای الهی را مسئلت کند.

این دعا در شرح‌های متعددی به زبان‌های عربی و فارسی توضیح داده شده است. از مهم‌ترین منابع شرح این دعا به زبان عربی می‌توان به «ریاض السالکین» نوشته سید علی خان مدنی، «فی ظلال الصحیفة السجادیة» تألیف محمدجواد مغنیه، و «آفاق الروح» اثر سید محمدحسین فضل‌الله اشاره کرد. همچنین در زبان فارسی، کتاب‌هایی مانند «دیار عاشقان» از حسین انصاریان، «شهود و شناخت» نوشته حسن ممدوحی کرمانشاهی، و «شرح و ترجمه صحیفه سجادیه» به قلم سید احمد فهری به شرح این دعا پرداخته‌اند.

این دعا در کنار دعای هفدهم صحیفه سجادیه که به پناه بردن از شر شیطان می‌پردازد، بخشی از نظام تربیتی امام سجاد (ع) را تشکیل می‌دهد که مؤمن را در برابر انواع دشمنان بیرونی و درونی تجهیز می‌کند.

در نتیجه‌گیری باید گفت دعای چهاردهم صحیفه سجادیه، افزون بر جنبه عبادی، یک برنامه عملی برای مواجهه با ظلم است. این دعا به مؤمن می‌آموزد که در برابر ستم، نه با یأس و ناامیدی، بلکه با توکل بر خداوند، حفظ اخلاق انسانی و درخواست از منبع قدرت الهی، به مقابله برخیزد. فضای کلی دعا، سرشار از امید به عدالت الهی و در عین حال، پرهیز از ظلم‌گری و کینه‌ورزی است.

متن عربی و ترجمه فارسی دعای چهاردهم صحیفه سجادیه در ادامه ارائه شده است. این دعا که با عنوان «دعای رفع ظلم ظالم» شناخته می‌شود، از مناجات‌های امام سجاد (ع) در هنگام ستم دیدن یا مشاهده رفتار ناخوشایند از ستمگران است.

متن عربی دعا و ترجمه آن

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ

وَ کانَ مِنْ دُعائِهِ عَلَیْهِ السَّلامُ إِذَا اعْتُدِیَ عَلَیْهِ أَوْ رَأی مِنَ الظّالِمینَ ما لا یُحِبُّ

(و این دعا از آن حضرت است هنگامى که به او ستم مى شد یا از ستمکاران چیزى مى دید که خوش نمى داشت)

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ یا مَنْ لا یَخْفی عَلَیْهِ أَنْباءُ الْمُتَظَلِّمینَ وَ یا مَنْ لا یَحْتاجُ فی قَصَصِهِمْ إِلى شَهاداتِ الشّاهِدینَ. وَ یا مَنْ قَرُبَتْ نُصْرَتُهُ مِنَ الْمَظْلُومینَ وَ یا مَنْ بَعُدَ عَوْنُهُ عَنِ الظّالِمینَ.‌ای آن که اخبار شکوه‌کنندگان بر تو مخفی نیست،‌ای آن که سرگذشت ستمدیدگان نزد تو نیازی به شهادت شاهدان ندارد.‌ای آن که یاری‌ات به ستمدیدگان نزدیک است،‌ای آن که کمک‌ات از ستمگران دور است.

قَدْ عَلِمْتَ، یا إِلـهی، ما نالَنی مِنْ فُلانِ بْنِ فُلانٍ مِمّا حَظَرْتَ وَ انْتَهَکَهُ مِنّی مِمّا حَجَزْتَ عَلَیْهِ، بَطَراً فی نِعْمَتِکَ عِنْدَهُ، وَ اغْتِراراً بِنَکیرِکَ عَلَیْهِ.‌ای خدای

من، تو می‌دانی از فلانی فرزند فلانی به من آن رسیده که از آن نهی نمودی، و پرده حرمتم را که بر او ممنوع ساخته بودی دریده است. او از روی طغیان در نعمتت، و بی‌اعتنایی به عقابت بر من تاخته است.

اللَّهُمَّ فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ خُذْ ظالِمی وَ عَدُوّی عَنْ ظُلْمی بِقُوَّتِکَ، وَ افْلُلْ حَدَّهُ عَنّی بِقُدْرَتِکَ، وَ اجْعَلْ لَهُ شُغْلاً فیما یَلیهِ، وَ عَجْزاً عَمّا یُنَاوِیهِ.

بار خدایا بر محمد و آلش درود فرست، و ستم‌کننده بر من و دشمنم را با قوّت خود از ستم بر من بازدار، و با قدرت خود تندی و بُرّایی او را بر من بشکن، و او را به خودش مشغول دار، و در برابر آن که با او به دشمنی برمی‌خیزد ناتوان ساز.

اللَّهُمَّ وَ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ لا تُسَوِّغْ لَهُ ظُلْمی، وَ أَحْسِنْ عَلَیْهِ عَوْنی، وَ اعْصِمْنی مِنْ مِثْلِ أَفْعالِهِ، وَ لا تَجْعَلْنی فی مِثْلِ حالِهِ.

بارخدایا بر محمد و آلش درود فرست، و ستمکار را رخصت ستم بر من مده، و مرا در برابرش نیکو یاری کن، و مرا از ارتکاب نظیر کار‌های او حفظ کن، و در حالتی مانند حالت او قرار مده.

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ أَعِدْنی عَلَیْهِ عَدْوَى حاضِرَةً، تَکُونُ مِنْ غَیْظی بِهِ شِفاءً، وَ مِنْ حَنَقى عَلَیْهِ وَفاءً.

بارخدایا بر محمد و آلش درود فرست، و مرا در برابر دشمنم نصرتی بیدرنگ عنایت کن، تا طوفان خشمم نسبت به او فرو نشیند، و داد دلم را از او بگیرد.

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ عَوِّضْنی مِنْ ظُلْمِهِ لی عَفْوَکَ، وَ أَبْدِلْنی بِسُوءِ صَنِیعِهِ بی رَحْمَتَکَ، فَکُلُّ مَکْرُوهٍ جَلَلٌ دُونَ سَخَطِکَ، وَ کُلُّ مَرْزِئَةٍ سَواءٌ مَعَ مَوْجِدَتِکَ.

بارخدایا بر محمد و آلش درود فرست، و عفو و بخششت را در برابر ستم او به من عطا کن، و بجای سوء رفتار او با من رحمتت را پاداشم قرار ده، زیرا هر ناخوشایندی در برابر ترس از قهر تو ناچیز است، و هر مصیبتی پیش خشم تو آسان.

اللَّهُمَّ فَکَما کَرَّهْتَ إِلَیَّ أَنْ أُظْلَمَ فَقِنی مِنْ أَنْ أَظْلِمَ.

بارال‌ها همانطور که ستم‌کشی را در نظرم ناخوشایند ساختی مرا نیز از ستمکاری حفظ فرما.

اللَّهُمَّ لا أَشْکُوا إِلى أَحَدٍ سِواکَ، وَ لا أَسْتَعینُ بِحاکِمٍ غَیْرِکَ، حاشاکَ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ صِلْ دُعائی بِالْإِجابَةِ، وَ اقْرِنْ شِکایَتی بِالتَّغْییرِ.

بارال‌ها به احدی غیر تو شکایت نکنم، و از هیچ حاکمی جز تو یاری نمی‌جویم، حاشا که چنین کنم، پس بر محمد و آلش درود فرست، و دعایم را به اجابت برسان، و شکایتم را به تغییر وضع کنونی مقرون ساز

اللَّهُمَّ لا تَفْتِنّی بِالْقُنُوطِ مِنْ إِنْصافِکَ، وَ لا تَفْتِنْهُ بِالْأَمْنِ مِنْ إِنْکارِکَ، فَیُصِرَّ عَلى ظُلْمی، وَ یُحاضِرَنی بِحَقّی، وَ عَرِّفْهُ عَمّا قَلیلٍ ما أَوْعَدْتَ الظّالِمینَ، وَ عَرِّفْنی ما وَعَدْتَ مِنْ إِجابَةِ الْمُضْطَرّینَ.

بارخدایا مرا به ناامیدی از عدل خود آزمایش مکن، و دشمن را به ایمنی از کیفرت امتحان منما، تا بر ستم بر من اصرار ورزد، و بر حقّم مستولی شود، و به همین زودی او را به آنچه ستمکاران را بدان تهدید نموده‌ای آشنا کن، و مرا به اجابتی که به بیچارگان وعده داده‌ای آگاهی ده.

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ وَفِّقْنی لِقَبُولِ ما قَضَیْتَ لی وَ عَلَیَّ، وَ رَضِّنی بِما أَخَذْتَ لی وَ مِنّی، وَ اهْدِنی لِلَّتی هِیَ أَقْوَمُ، وَ اسْتَعْمِلْنی بِما هُوَ أَسْلَمُ.

بارال‌ها بر محمد و آلش درود فرست، و مرا به پذیرفتن هر سود و زیانی که درباره‌ام مقدّر کرده‌ای موفق کن، و مرا به آنچه از دیگری برای من و از من برای دیگری می‌ستانی خشنودی ده، و به راست‌ترین راهم رهنمون شو، و به سالم‌ترین کار بگمار.

اللَّهُمَّ وَ إِنْ کانَتِ الْخِیرَةُ لِی عِنْدَکَ فِی تَأْخِیرِ الْأَخْذِ لِی وَ تَرْکِ الانْتِقَامِ مِمَّنْ ظَلَمَنِی إِلَی یَوْمِ الْفَصْلِ وَ مَجْمَعِ الْخَصْمِ فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ أَیِّدْنِی مِنْکَ بِنِیَّةٍ صَادِقَةٍ وَ صَبْرٍ دَائِمٍ.

بارال‌ها اگر خیر مرا در آن می‌دانی که گرفتن حقّم به تأخیر افتد، و انتقام از کسی که بر من ظلم روا داشته تا روز روشن شدن حق از باطل و جایگاه فراهم آمدن مدعیان (روز قیامت) متروک ماند، پس بر محمد و آلش درود فرست و مرا از جانب خود به نیت صادقانه و صبر همیشگی یاری فرما.