درباره نشت گسترده مواد نفتی در بخش هایی از تنگه هرمز | خلیج زخمی

پس از حمله ناجوانمردانه دشمن به تأسیسات نفتی ایران، نشت گسترده مواد نفتی، سواحل لاوان، مارو و بخش هایی از تنگه هرمز را آلوده کرده است​

کد خبر: ۴۱۹۰۴۱

تاریخ : ۱۲ خرداد ۱۴۰۵ - ۰۵:۳۹

نوشته

مریم شیعه | شهرآرانیوز؛ صبح چهارشنبه، نوزدهم فروردین، موج انفجار چهارستون خانه‌های جزیره لاوان را لرزاند. ساکنان هراسان به کوچه‌ها دویدند، در حالی که دود غلیظ سیاه، آرام آرام آسمان آبی جزیره را می‌بلعید. تأسیسات پالایشگاه نفت لاوان هدف حمله قرار گرفته بود و تنها چند ساعت بعد، ویدئو‌هایی منتشر شد که سواحل تیره شده لاوان و جزیره مارو را نشان می‌داد، موج‌هایی سیاه که نفت را تا خط ساحل می‌کشاندند و جای آن آب شفاف و درخشان همیشگی، لایه‌ای سنگین و تیره روی دریا نشسته بود.

خلیج فارس سال هاست فقط یک پهنه آبی نیست، حافظه‌ای زخمی در جغرافیای جهان است که هر جنگ، هر انفجار و هر تنش تازه، چیزی در عمق آن را تغییر می‌دهد. این دریای باریک و نیمه بسته، که یکی از مهم‌ترین زیست بوم‌های دریایی جهان به شمار می‌رود، مدت هاست زیر فشار هم زمان نفت، درگیری‌های نظامی، تردد سنگین کشتی‌ها و گرمایش زمین، نفس نفس می‌زند.

حالا با حمله به تأسیسات نفتی و نشت تازه مواد نفتی، زخمی دیگر روی بدن خلیج فارس باز شده است. در روز‌های اخیر، تصاویر ماهواره‌ای لکه‌ای سیاه و کشیده را در حوالی تنگه هرمز و نزدیکی جزیره قشم ثبت کرده‌اند، آلودگی‌ای که گفته می‌شود بیش از ۸ کیلومتر گسترش یافته است. گزارش‌هایی از نشت‌های دیگر در نزدیکی سواحل کویت هم منتشر شده است، لکه‌هایی وسیع که مساحت آن‌ها به صد‌ها کیلومترمربع می‌رسد.

نفت وارد آب می‌شود، به دریا می‌چسبد و آرام آرام وارد چرخه حیات دریایی می‌شود تا جایی که حتی ماهی‌های صیدشده هم به سادگی در معرض آلودگی قرار می‌گیرند. از جنگ نفت کش‌ها در دهه ۶۰ تا امروز، این آب بار‌ها شاهد سوختن کشتی ها، نشت نفت خام و رها شدن مواد شیمیایی بوده است.

در جریان جنگ تحمیلی ایران و عراق، میلیون‌ها بشکه نفت وارد آب شد، اتفاقی که هنوز هم از آن به عنوان یکی از بزرگ‌ترین فجایع نفتی منطقه یاد می‌شود. آب در این منطقه گردش محدودی دارد و تبادلش با آب‌های آزاد کند است. همین ویژگی باعث می‌شود آلودگی نفتی مدت طولانی تری در آب باقی بماند.

مرگ آرام تنوع زیستی

آلودگی نفتی یک فرایند طولانی فرسایش حیات است. وقتی نفت وارد دریا می‌شود، همه چیز به تدریج تغییر می‌کند. بوی آب، رنگ ساحل، مسیر مهاجرت آبزیان و حتی توان زنده ماندن موجوداتی که هزاران سال در این زیست بوم زندگی کرده‌اند. فاجعه اصلی دقیقا همین جاست، اینکه اثر آلودگی نفتی اغلب فوری و نمایشی نیست، بلکه آهسته، ماندگار و انباشتی است.

خلیج فارس یکی از غنی‌ترین زیستگاه‌های دریایی منطقه را دارد، از مرجان‌ها و لاک پشت‌های دریایی گرفته تا دلفین ها، ماهی‌های بومی، علف‌های دریایی و جنگل‌های حرا، اما نفت تقریبا برای همه این‌ها سمی است. لایه نفتی روی آب، نور خورشید را محدود و فتوسنتز گیاهان دریایی را مختل می‌کند. بدون این گیاهان، بسیاری از گونه‌های کوچک‌تر از بین می‌روند و با حذف آن ها، زنجیره غذایی آرام آرام فرو می‌ریزد. مرجان‌ها از نخستین قربانیان‌اند.

این ساختار‌های زنده که به «جنگل‌های بارانی دریا» معروف‌اند، به تغییرات شیمیایی آب بسیار حساس‌اند. تماس نفت با مرجان‌ها می‌تواند رشدشان را متوقف یا آن‌ها را به طور کامل نابود کند. بازسازی مرجان‌ها گاهی دهه‌ها زمان می‌برد. برای پرندگان دریایی هم آلودگی نفتی تقریبا معادل مرگ است.

لاک پشت‌های دریایی هم که سال هاست در خلیج فارس با تهدید انقراض روبه رو هستند، در معرض آسیب مستقیم نفت و مواد شیمیایی قرار می‌گیرند، هم از طریق آب آلوده و هم از طریق تخریب سواحل محل تخم گذاری. جوامع انسانی ساحلی هم بخشی از همین اکوسیستم هستند و می‌توان گفت که آلودگی زیست محیطی در خلیج فارس فقط بحران طبیعت نیست، بحران کیفیت زندگی این مردم است.

{$sepehr_key_217563}

فاجعه‌ای که روی آب ماند

خلیج فارس پیش از این هم خسته بود. سال‌ها استخراج نفت، رفت وآمد سنگین کشتی ها، تخلیه پساب صنعتی، گرمایش آب و ساخت وساز‌های ساحلی، فشار بی سابقه‌ای بر این پهنه آبی وارد کرده بود. حالا جنگ و تنش‌های نظامی، لایه تازه‌ای از تهدید را اضافه کرده‌اند، تهدیدی که می‌تواند تعادل شکننده این زیست بوم را به نقطه‌ای بازگشت ناپذیر برساند. کارشناسان محیط زیست بار‌ها هشدار داده‌اند که خلیج فارس ظرفیت محدودی برای ترمیم خود دارد.

نگرانی فقط مربوط به امروز نیست، مسئله آینده‌ای است که ممکن است دیگر نتواند تنوع زیستی گذشته را بازسازی کند. بسیاری از گونه‌های دریایی برای تولید مثل، مهاجرت یا تغذیه به شرایط بسیار مشخصی وابسته‌اند. تغییر کیفیت آب، افزایش سموم و تخریب زیستگاه ها، این چرخه را مختل می‌کند.

بعضی گونه‌ها جابه جا می‌شوند، بعضی کاهش پیدا می‌کنند و بعضی برای همیشه ناپدید می‌شوند، بی آنکه حتی اغلب مردم نامشان را شنیده باشند. دریا برای جنوب ایران هیچ گاه تنها منبع درآمد نیست، بخشی از حافظه جمعی، فرهنگ محلی و زندگی روزمره است. این روز‌ها احساس تعلق مردم هم ضربه خورده است.

جنگ‌ها معمولا با شمار تلفات، موشک‌ها و ویرانی شهر‌ها ثبت می‌شوند، اما آسیب‌هایی که به آب، خاک و زیست بوم وارد می‌شود، بسیار ماندگارترند، آسیب‌هایی که گاهی سال‌ها بعد خودشان را نشان می‌دهند.