اندیشه امام خمینی (ره) فراتر از یک دوران راهبردی برای امروز

بازخوانی شخصیت و اندیشه حضرت امام خمینی (ره) تنها به‌معنای مرور خاطرات یک دوره تاریخی نیست؛ بلکه تلاشی است برای فهم یک منظومه فکری زنده، پویا و اثرگذار که در زمانه امروز نیز کارآمد، راهگشا و تعیین‌کننده است.

کد خبر: ۴۱۹۳۴۰

تاریخ : ۱۳ خرداد ۱۴۰۵ - ۰۷:۲۳

نوشته

در سالروز ارتحال ملکوتی حضرت امام خمینی (ره)، بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران و رهبر کبیر انقلاب اسلامی، بازخوانی شخصیت و اندیشه ایشان تنها به‌معنای مرور خاطرات یک دوره تاریخی نیست؛ بلکه تلاشی است برای فهم یک منظومه فکری زنده، پویا و اثرگذار که از دوران مبارزه انقلابی آغاز شد، در مقطع پیروزی انقلاب اسلامی به ثمر نشست، در سال‌های دفاع مقدس به میدان آزمون رسید و در همه تحولات پس از آن نیز همچنان ظرفیت راهبری و الهام‌بخشی خود را حفظ کرده است.

امام خمینی (ره) صرفا متعلق به تاریخ نیستند؛ اندیشه ایشان، به‌سبب پیوند عمیق با مبانی اصیل اسلام، در زمانه امروز نیز کارآمد، راهگشا و تعیین‌کننده است. باید اذعان داشت که اسلام، به عنوان کامل‌ترین دین الهی، همواره هدف هجمه‌های گسترده و تحریف‌های برنامه‌ریزی‌شده قرار داشته است.

استعمارگران با صرف هزینه‌های بسیار کوشیده‌اند تا مبانی نورانی اسلام را از محتوا تهی کنند و آن را به دینی منزوی، بی‌اثر و بی‌تفاوت نسبت به سرنوشت جامعه تبدیل سازند. در همین مسیر، حتی شعائر بزرگ و جریان‌ساز دینی نیز از گزند تحریف در امان نمانده‌اند. نمونه روشن آن، تحریف نهضت عاشوراست؛ نهضتی که باید مظهر پویایی، عدالت‌خواهی و ایستادگی در برابر ظلم باشد، اما در مقاطعی کوشیدند آن را از پیام اصلی‌اش دور کنند و به پدیده‌ای بی‌خطر و صرفا آیینی فرو بکاهند.

این تلاش‌ها، ریشه در یک هدف کلان‌تر داشت: از‌بین‌بردن توان اسلام برای تأثیرگذاری در معادلات جهانی و اجتماعی. در چنین‌فضایی، امام خمینی (ره) به‌عنوان احیاگر اندیشه دینی، اسلام را از زیر غبار تحریف‌ها بیرون کشیدند و بار دیگر به جامعه معرفی کردند. ایشان نشان دادند که دین، فقط برای عبادت فردی یا مناسک شخصی نیست، بلکه قادر است در متن زندگی اجتماعی، سیاسی و تاریخی ملت‌ها حضور مؤثر داشته باشد.

از‌همین‌رو، منظومه فکری امام محدود به یک مقطع خاص نبود. ایشان در دوران مبارزه، انقلاب را بر پایه ایمان و آگاهی پیش بردند؛ در دوران جنگ تحمیلی، با همان منطق الهی و انقلابی، ملت را به مقاومت، صبر و پایداری فراخواندند و در همه فرازوفرود‌های پس از پیروزی انقلاب نیز، برای اداره کشور و حفظ مسیر انقلاب، چارچوبی فکری و آرمانی ارائه کردند که هنوز هم قابلیت رجوع و بهره‌برداری دارد.

این پویایی و جامعیت، خود گواهی بر عمق و ماندگاری اندیشه ایشان است. یکی از ویژگی‌های مهم اندیشه امام خمینی (ره)، امتداد و روزآمدی آن است. اندیشه‌ای که به وحی الهی متصل باشد، با گذر زمان فرسوده نمی‌شود و با تغییر شرایط، از معنا نمی‌افتد، برعکس، هرچه جامعه پیچیده‌تر شود، ظرفیت‌های تازه‌تری از آن آشکار می‌شود.

از همین منظر است که آرمان‌های امام، امروز نیز در مواجهه با مسائل و چالش‌های معاصر ایران، از جمله جنگ‌های ترکیبی، فشار‌های بیرونی و تحولات اجتماعی، همچنان الهام‌بخش و راهبردی‌اند. آنچه امام بر آن تأکید می‌کردند، صرفا مربوط به یک دوره خاص نبود؛ بلکه ناظر به یک منطق دائمی در نسبت دین، جامعه، عدالت و مقاومت بود.

این منطق، توانایی پاسخگویی به نیاز‌های روز را داراست. امام خمینی (ره) مکتب اسلام را با تفکیک «اسلام واقعی» از «اسلام آمریکایی» احیا کردند. اسلام واقعی، اسلامی است که دربرابر ظلم می‌ایستد، جامعه را به حرکت وادار می‌کند و انسان را به مسئولیت‌پذیری، جهاد، خودسازی و عدالت‌خواهی فرا می‌خواند.

در مقابل، اسلام آمریکایی، دینی است که استعمارگران می‌پسندند؛ اسلامی که با ظالمان سازش می‌کند، مردم را از صحنه تحولات اجتماعی کنار می‌زند و ورود به مسائل سیاسی و مقابله با سلطه‌گران را انحراف می‌داند. امام راحل با صراحت و حساسیت، این دو مسیر را از هم جدا کردند و نشان دادند که اسلام ناب، دین انفعال و تسلیم نیست، بلکه دین حرکت، بیداری و مقاومت است.

این تمایز، کلید فهم بسیاری از چالش‌های امروزین در سطح جهانی و منطقه‌ای است. در‌این‌میان، برداشت صحیح از «انتظار» نیز از‌جمله نکات مهمی است که در اندیشه امام جایگاه ویژه دارد. انتظارِ حقیقی، به‌معنای سکون و بی‌عملی نیست؛ بلکه به‌معنای آمادگی، خودسازی و نزدیک‌شدن به ارزش‌های شخصیت مورد انتظار است. جامعه منتظر، جامعه‌ای منفعل و بی‌مسئولیت نیست، بلکه جامعه‌ای زنده، مسئول و آماده برای تحقق عدالت است.

{$sepehr_key_217884}

این نگاه، دقیقا با منظومه فکری امام خمینی (ره) همخوان است؛ منظومه‌ای که انسان را از رخوت و بی‌عملی بیرون می‌آورد و به میدان مسئولیت تاریخی می‌کشاند. این فهم پویا از انتظار، یکی از دلایل اصلی پویایی و اثرگذاری اندیشه امام است. از‌سوی‌دیگر، دلیل ماندگاری و اثرگذاری اندیشه امام راحل را باید در اتصال آن به حقیقتی فراتر از سلیقه‌های فردی جست‌و‌جو کرد. اندیشه‌های شخصی ممکن است با تغییر‌نسل‌ها رنگ ببازند، اما اندیشه متصل به وحی، همواره زنده می‌ماند.

امام خمینی (ره) اگر تنها یک متفکر سیاسی معمولی بودند، شاید اثرشان به یک مقطع تاریخی محدود می‌شد؛ اما، چون منادی اسلام ماندگار و الهی بودند، سخن و راهشان فراتر از زمان خویش رفت. به‌همین‌دلیل است که امروز نیز نام و اندیشه ایشان در مواجهه با بحران‌ها، فشار‌ها و پیچیدگی‌های جدید، همچنان قابل اتکا و الهام‌بخش است. امام خمینی (ره) حساسیت و تعصب ویژه‌ای نسبت به مبانی اصیل اسلامی ناب داشتند و اجازه نمی‌دادند دین در بیان یا عمل، به تحریف و تقلیل کشیده شود.

برای ایشان، حفظ اصالت اسلام نه یک شعار، بلکه یک تکلیف تاریخی بود. ازهمین‌رو، اندیشه امام راحل نه‌تنها میراثی برای گذشته، بلکه سرمایه‌ای برای امروز‌و‌فردای انقلاب اسلامی است؛ سرمایه‌ای که هرچه زمان می‌گذرد، زنده‌تر، راهگشاتر و تعیین‌کننده‌تر خود را نشان می‌دهد و ظرفیت بالای آن در راهبری مسائل پیچیده امروز، مرهون همین پیوند عمیق با وحی و حقیقت است.