روایت طراح ضریح امام حسین(ع) از روزهای همکاری با فرشچیان

طراح ضریح مطهر امام حسین(ع) با تشریح جزئیات ساخت این اثر ماندگار، از همکاری نزدیک با استاد محمود فرشچیان، نظارت مستمر بر اجرای پروژه و روزهایی گفت که گاه تا ۱۸ ساعت بی‌وقفه کار می‌کردند، اما خستگی را احساس نمی‌کردند.

کد خبر: ۴۲۴۷۷۹

تاریخ : ۰۲ تير ۱۴۰۵ - ۱۴:۲۸

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز، نصور تامسن طراح ضریح اهل بیت (ع)  متولد سال ۱۳۲۴ در شهر اصفهان، از کودکی عشق به هنر را در وجود خود احساس کرد. او پس از گذراندن دوران ابتدایی، راهی هنرستان اصفهان شد و در رشته نقش قالی به تحصیل پرداخت. اما آنچه مسیر زندگی او را برای همیشه دگرگون ساخت، بهره‌گیری از محضر اساتید بزرگی بود که هر یک دریچه‌ای از هنر اصیل ایرانی را به روی او گشودند.

وی در گفتگویی با اشاره به اساتید خود اظهار کرد: از محضر استادانی، چون عیسی بهادری و جزیزاده در هنرستان اصفهان بهره بردم و با استادانی همچون حسین اسلامیان، احمد رائض، محمد طریقی و دهنوی آشنا شدم که به ترتیب مرا با هنر‌های تذهیب، مینا، طراحی پارچه، زری و طراحی قلم‌زنی آشنا کردند و من توانستم به رموز و زیبایی‌های این هنر‌ها پی ببرم. این مسیر آموزشی، زیربنای تمام کار‌های بعدی من شد. هر آنچه امروز در آثارم می‌بینید، حاصل همان سال‌های پرفرازونشیب هنرستان و آموزه‌های اساتید بزرگی است که هر یک، چون ستار‌های در آسمان هنر این سرزمین می‌درخشیدند.

تامسن علاوه بر فعالیت سی‌وپنج‌ساله در بخش هنر‌های سنتی سازمان میراث فرهنگی کشور، از ابتدای تأسیس رشته‌های مختلف هنری در دانشگاه‌های کشور، به تدریس طراحی (نقش قالی و تذهیب) در مراکز معتبری، چون دانشگاه الزهرا (س)، دانشگاه هنر و مرکز آموزش هنر‌های سنتی تهران مشغول بوده است و تاکنون هنرجویان بسیاری را برای ادامه و اعتلای این هنر اصیل پرورش داده است.

طراحی ضریح حضرت مسلم (ع)؛ آغاز ماجرا

تامسن در ادامه با اشاره به نخستین تجربه خود در حوزه طراحی ضریح برای عتبات عالیات، خاطر‌های شنیدنی را روایت کرد و گفت: از همان روز‌های آغازین شکل گیری ستاد بازسازی عتبات عالیات، من در کنار این حرکت مقدس بودم و هستم. نخستین تجربه من، طراحی ضریحی برای حضرت ابوالفضل العباس (ع) در فرهنگسرای بهمن بود. هرچند آن طرح نصیب حرم حضرت ابوالفضل (ع) نشد، اما به برکت ایشان، به حرم مطهر حضرت مسلم (ع) تقدیم شد.

وی ادامه داد: خودم طرح را زدم و بر ساخت آن نظارت کامل داشتم. ضریحی بسیار ظریف و زیبا از کار درآمد؛ آنقدر لطیف که باور نداشتم بتوانیم بار دیگر چنین اثری بیافرینیم. اصرار داشتم که همان ضریح پیشین را تعمیر کنیم، اما بزرگان کار بر ساخت تازه اصرار داشتند. ازاین رو، همه همت خود را بهک ار بستم تا ظرافت‌های استادانه در کار جدید نیز حفظ شود. نهایتاً خود حضرت ابوالفضل (ع) این ضریح را به حضرت مسلم (ع) هدیه کردند و کار به سرانجام رسید.

همکاری با استاد فرشچیان؛ طراحی ضریح سیدالشهدا (ع).

اما بزرگترین پروژه‌ای که در کارنامه هنری استاد تامسن می‌درخشد، طراحی ضریح مطهر حضرت اباعبدالله الحسین (ع) است. وی در این باره گفت: پس از آن، نوبت به طراحی ضریح مطهر حضرت اباعبدالله الحسین (ع) رسید. بسیاری از اساتید برجسته مشتاق این کار بودند، اما این توفیق بزرگ نصیب من و استاد محمود فرشچیان شد. همکاری با استاد فرشچیان را با طرحی در ابعاد یک سوم آغاز کردیم. برای تطبیق دقیق طرح با سازه اصلی، به قم سفر کردیم و نزدیک به یک ماه در کنار کارگاه ساخت، طرح نهایی را آماده ساختیم.

او با بیان اینکه پس از پایان طراحی، استاد فرشچیان به آمریکا سفر کردند، گفت: استاد نظارت پروژه را به من سپرد. من هفته‌ای سه بار به قم می‌رفتم و ذره ذره کار را زیر نظر داشتم. هر جا کم کاری یا انحرافی از ظرافت هنری می‌دیدم، مانع می‌شدم و بر بازسازی آن تأکید می‌کردم. ساخت این ضریح بی‌نظیر، حدوداً یک سال به درازا انجامید.

{$sepehr_key_224108}

لحظات وصف‌ناپذیر؛ عشق، خستگی‌ناپذیری و حسرت اساتید

تامسن درباره روز‌های ساخت ضریح امام حسین (ع) گفت: کار بر روی ضریح امام حسین (ع) برای من سراسر خاطره بود؛ خاطره‌ای که در کلمات نمی‌گنجد. گاهی ۱۸ ساعت پیاپی کار می‌کردیم و نه من و نه استاد فرشچیان، ذره‌ای احساس خستگی نمی‌کردیم. آن کار، نه تنها خسته‌کنننده نبود، بلکه روحیه‌ای سرشار از نشاط به ما می‌بخشید.

وی افزود: بسیاری از استادان هنرمند با چشمانی گریان نزد ما می‌آمدند و حسرت می‌خوردند که کاش تنها یک قلم بر این اثر مقدس می‌زدند. من، اما قلم به دست‌شان می‌دادم و آنها را به مشارکت دعوت می‌کردم؛ چراکه معتقد بودم برکت کار با حضور دل‌ها افزون‌تر می‌شود. این اثر، فقط یک اثر هنری نبود؛ عبادتی بود که با نیت خالصانه انجام می‌شد.

راز توفیق؛ عشقی که از کودکی ریشه داشت

تامسن گفت: بسیار پرسیده‌اند که چرا این سعادت نصیب شما شد؛ راستش این عشق از کودکی در وجودم ریشه داشت. در چهارده سالگی، هنگام تحصیل در هنرستان زیبای اصفهان – همان‌جا که استاد فرشچیان نیز پرورش یافت و ما هر دو شاگرد استاد عیسی بهادری بودیم – پس از پایان کلاس‌ها، به کارخانه کاشی‌سازی می‌رفتم. آن کارخانه، کاشی‌های حرمین شریفین در کربلا را تولید می‌کرد و من به عشق حضرت ابوالفضل (ع) و امام حسین (ع)، طراحی و رنگ‌آمیزی آن کاشی‌ها را بر عهده داشتم. پسر صاحب کارخانه نیز شاگرد من بود. این شور کودکی، مرا در میان همه اساتید، شایسته این مسئولیت بزرگ ساخت. وقتی به گذشته نگاه می‌کنم، می‌بینم که همه چیز از همان سال‌ها شروع شد؛ گویی دستی از غیب، مرا برای این مسیر آماده می‌کرد.

دیگر آثار ماندگار؛ از نیم ضریح امیرالمؤمنین علی (ع) تا صحن‌های مطهر

تامسن درباره دیگر آثار ماندگار خود به ایسنا گفت: پس از ضریح امام حسین (ع)، توفیق طراحی آثار دیگری نیز نصیبم شد؛ از جمله نیم ضریح حضرت امیرالمؤمنین (ع)، ضریح شاه عبدالعظیم حسنی (ع)، و صحن‌های مطهر حضرت زینب (س) در کربلا و حضرت زهرا (س) در نجف.

وی با اشاره به داستان جالب نیم ضریح حضرت علی (ع) اظهار کرد: نیم ضریح حضرت علی (ع) در ابتدا به نام حضرت زهرا (س) طراحی شد، اما پس از مخالفت‌هایی که بر نصب آن در مکانی مشخص برای حضرت زهرا (س) صورت گرفت، نام آن به "نیم ضریح حضرت علی (ع) در صحن حضرت زهرا (س) تغییر یافت و به عنوان هدیه‌ای از جانب امیرالمؤمنین (ع) به حضرت زهرا (س) شناخته شد. این تغییر نام، خودش یک داستان عاشقانه و آسمانی است که نشان از ارادت قلبی من به خاندان عصمت و طهارت دارد.

کرامت و معجزه؛ پاداش کاری برای اهل بیت (ع)

اما شنیدنی‌ترین بخش این گفت‌و‌گو، روایت کرامتی است که استاد تامسن و خانواده‌اش به چشم دیدند. او گفت: اگر از برکت این راه بگویم، باید از معجزه‌ای بگویم که به چشم خود و همه خانواده‌ام دیدیم. در روزگاری که مشغول طراحی ضریح حضرت اباعبدالله (ع) بودیم، عروس خانواده ما (همسر پسر عمویم) ما به شدت بیمار شد و یک هفته در بیمارستان بستری شد. پزشکان پس از جراحی‌های متعدد، ناامیدانه اعلام کردند که کاری از دستشان برنمی‌آید.

وی ادامه داد: پسرعمویم که این خبر را شنید، حالش دگرگون شد. به او گفتم: "تو که نوکر امام رضایی، برو مشهد و امشب برگرد. خودم نیز به درگاه امام حسین (ع) توسل جستم و گفتم: "خداوندا، من نوکر کوچک تو هستم و برایت کار می‌کنم؛ این عزیز را بازگردان. "صبح روز بعد، وقتی پسرعمویم از مشهد بازگشت، با لبخند پزشک معالج رو‌به‌رو شدیم که گفت: معجزه‌ای رخ داد! نیمه شب، دستگاه‌های احیا به کار افتادند و بیمار احیا شد. تمام بیمارستان شاهد این کرامت بود و تا پاسی از شب، چراغ‌های بخش مراقبت‌های ویژه به پاس این معجزه، روشن مانده بود. این کرامت را همه دیدند و من هیچگاه آن شب را فراموش نمی‌کنم.

وی با تأکید بر این موضوع گفت: اهل بیت (ع) بدهکار کسی نمی‌مانند. یک قدم که برایشان برمی‌داری، خود آن قدم نیز از الطاف ایشان است و پس از آن، پاداش‌های بزرگتر در انتظارت خواهد بود. این را بار‌ها تجربه کرده‌ام و برای من که در این راه قدم برداشته‌ام، یک اصل مسلم شده است.

نشانه‌هایی از لطف الهی در دل طرح

تامسن در ادامه به نشانه‌های شگفت انگیزی اشاره کرد که در حین طراحی آثار مذهبی بروز پیدا کرده است و گفت: در طراحی نیم ضریح حضرت علی (ع)، ناخودآگاه متوجه شدم که یکی از گل‌های طرح، به شکل سرشیری درآمده است. آن را به جمع اساتید بردم و گفتم که یکی از القاب حضرت را در طرح گنجانده‌ام. هیچ کس متوجه نشد تا آن که خودم نشان شان دادم و گفتم: "اسدالله؛ شیر خدا". همه یکباره شگفت‌زده شدند و پرسیدند چرا پیشتر ندیده بودند. گفتم که خیلی از نشانه‌ها و دعوتنامه‌های الهی در زندگی ما هست، اما ما غافلیم و آنها را نمی‌بینیم. این توفیق نشانه خوانی، خود هدیه‌ای بزرگ از جانب اهل بیت (ع) است که نصیب هر کسی نمی‌شود.

همکاری ماندگار با استاد فرشچیان و تربیت شاگردان نخبه

تامسن درباره همکاری خود با استاد محمود فرشچیان نیز گفت: یاد همکاری با استاد فرشچیان برایم بسیار شیرین است. ایشان از من خواستند چند دستیار ماهر بیاورم تا کار زودتر پیش رود. از میان شاگردان نخبه‌ام در دانشگاه‌های هنر، الزهرا، جهاد دانشگاهی، میراث فرهنگی، سوره و دیگر مراکز، دو نفر – یک دختر و یک پسر – را انتخاب کردم.

وی ادامه داد: استاد فرشچیان در ابتدا با دیدن جوانی آنها شگفت زده شد، اما وقتی کار را آغاز کردند و هر بار با پیشرفت چشمگیری مواجه می‌شد و به من می‌گفت: دارید معجزه می‌کنید! این دو جوان، به تنهایی از صد نفر کار بیشتری انجام می‌دهند. در نهایت، پروژه را بسیار زودتر از موعد پیش‌بینی شده به پایان رساندیم و تحویل دادیم. استاد فرشچیان از تربیت چنین شاگردانی به من تبریک گفتند و این برای من از همه چیز ارزشمندتر بود.

نظارت بی‌وقفه بر ساخت و اصرار بر کیفیت هنری

استاد تامسن با تأکید بر دقت نظر خود در فرآیند ساخت، گفت:پس از پایان طراحی و سفر استاد فرشچیان، نظارت بر اجرا تا روز نصب، بر عهده من بود. هفته‌ای سه بار به قم می‌رفتم و بر تک تک جزئیات کار نظارت می‌کردم. هر جا خطایی در قلمزنی یا پرداخت سطح می‌دیدم، جلوی آن را می‌گرفتم و اجازه نمی‌دادم کار به صورت بازاری و عجولانه انجام شود. برایم مهم بود که این اثر ماندگار، درخور بارگاه ملکوتی امام حسین (ع) و شأن هنر ایرانی باشد و با نهایت دقت و لطافت به سرانجام برسد. من معتقدم آثاری که برای اهل بیت (ع) ساخته می‌شوند، باید از هر نظر بی‌نقص باشند و هنرمند باید تمام وجودش را در آن بگذارد. چراکه این آثار نه فقط برای زائران امروز، بلکه برای نسل‌های آینده نیز باقی خواهند ماند.

منصور تامسن گفت: این مسیر پُربَرکت، بیش از هر چیز، مرهون لطف اهل بیت (ع) بود. امروز که این آثار در گوشه وکنار حرم‌های مطهر می‌درخشند، شاهد اشک شوق زائران و حسرت هنرمندانی هستیم که آرزو دارند سهمی در این حرکت آسمانی داشته باشند. اما حقیقت این است که هر کسی به اندازه نیت و عشق خود، در این سفره نورانی سهیم است و کرامات الهی، همواره پاداش کوچک‌ترین قدمی است که در راه محبت اهل بیت (ع) برداشته می‌شود.

وی افزود: از جمله آثار دیگری که با مضمون مذهبی طراحی کرده‌ام، می‌توان به طراحی فرش "ضامن آهو" اشاره کرد که بر اساس پیش طرحی از استاد محمود فرشچیان انجام شد. طرح پس از نهایی و رنگ و نقطه شدن، توسط استاد جداری در کارگاه بافت سازمان میراث فرهنگی بافته شد و این اثر در دهه شصت خورشیدی و به دعوت دولت ایتالیا، در نمایشگاه بین‌المللی صنای عدستی در شهر فلورانس به نمایش درآمد.

تامسن همچنین به طراحی سقف ضریح امام رضا (ع) اشاره کرد و گفت: همزمان با طراحی ضریح امام رضا (ع)، به پیشنهاد استاد محمود فرشچیان و درخواست آستان قدس رضوی، طراحی سقف داخلی ضریح نیز به من سپرده شد و این افتخار را داشتم که در کنار استاد فرشچیان، در ساخت ضریح امام حسین (ع) نیز همکاری کنم.

منبع: ایسنا

{$sepehr_key_224109}