رهبر شهید چه میراثی برای حمایت از زنان در برابر خشونت به جا گذاشتند؟

رهبر شهید انقلاب می‌گفتند: «باید مجازات سختی متوجه مردی شود که در داخل خانه برای زن محیط ناامن به وجود می‌آورد.» این نگاه، پشتوانه فکری لایحه «حفظ کرامت و تأمین امنیت زنان در برابر خشونت» شد که هنوز در پیچ‌وخم تصویب مانده است. مروری بر میراث فکری ایشان در حمایت از زنان.

کد خبر: ۴۲۴۹۰۴

تاریخ : ۰۲ تير ۱۴۰۵ - ۲۳:۱۱

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز، در چارچوب بیانات رهبر شهید انقلاب، زن نه صرفاً به‌عنوان یک عنصر اجتماعی، بلکه به‌عنوان عضو دارای کرامت ذاتی، حقوق انسانی برابر در مسیر کمال معنوی و نقش‌آفرین در عرصه‌های اجتماعی و خانوادگی معرفی شده است به طوریکه ایشان در ۶ دی‌ماه سال ۱۴۰۲ و در دیدار با اقشار مختلف بانوان، با اشاره به نقش و وظایف زن و عدالت جنسیتی تاکید کرده و تصریح کرده بودند: «عدالت جنسیّتی در همه جا معتبر است. «عدالت» یعنی هر چیزی را در جای خود قرار دادن. ساخت روحی زن، ساخت جسمی زن، ساخت عواطفی زن، اقتضای یک مسائلی را می‌کند. فرزندآوری، فرزندداری و دامانِ پرورشِ فرزند، کار زن است؛ از مرد این کار برنمی‌آید و خدای متعال او را برای این کار خلق نکرده؛ او برای یک کار دیگر است؛ کار بیرون خانه، کار [رفع]مشکلات خانه. امّا در حقوق خانوادگی یکسانند: وَ لَهُنَّ مِثلُ الَّذی عَلَیهِنَّ بِالمَعروف؛ یعنی همان قدر که مرد در خانواده حق دارد، زن همان اندازه در خانواده حق دارد».

{$sepehr_key_224289}

در عین حال، اما ایشان بر مسئله امنیت زنان نیز نگاه ویژه‌ای داشتند و حتی در همین راستا، هرگونه رفتاری که در محیط خانواده منجر به ایجاد احساس ناامنی شود را «مطلقاً غیرقابل قبول» توصیف کردند. به طوریکه فرمودند: «زن بایست در کنار مرد احساس آرامش کند، احساس امنیّت کند؛ چهاردیواری خانه محلّ آسایش و امنیّت است. اگر رفتار شوهر جوری باشد که زن را از این احساس امنیّت محروم کند، زن احساس ناامنی کند، شوهر بددهنی کند یا بسیار بدتر و فجیع‌تر، دستش را به کار بیندازد، این مطلقاً قابل قبول نیست.».

اما نکته مهم در منظومه فکری ایشان، محدود نماندن موضوع در سطح توصیه‌های اخلاقی بود؛ ایشان در عین حال تأکید بر سازوکار‌های الزام‌آور حقوقی و قانونی برای صیانت از امنیت زنان داشتند. به طوریکه در ادامه فرمایشات خود گفته بودند: «راهش چیست؟ راهش قوانین سخت است؛ من بار‌ها این را گفته‌ام. باید قوانین سختی [وضع شود]. اشاره‌ای کردند به قانونی که در مجلس هست؛ خب اینها حتماً باید دنبال بشود. ما هم سفارش می‌کنیم، شما‌ها هم خودتان دنبال کنید. بایستی مجازات سختی متوجّه مردی بشود که در داخل خانه برای زن محیط ناامن به وجود می‌آورد؛ در بیرون خانه هم همین‌جور. این، یک مسئله.»

از همانجا بود که ادامه مسیر لایحه حفظ کرامت و تامین امنیت زنان برابر خشونت توسط دولت دنبال شد و رهبر شهید در جلسات بعدی پیگیر لایحه و خواهان این بودند که این مسئله به شکل قانونی و فرهنگی رسیدگی و توجه شود.

البته نگاه ایشان به جایگاه زن فراتر از این بود؛ ۱۲ آذرماه سال ۱۴۰۴ بود که در دیدار با هزاران نفر از زنان و دختران باز هم به «شأن زنان» و «حقوق زنان» پرداختند و مترقّی‌ترین و بهترین تعبیرات و سخنان را درباره زن و بهترین مفاهیم را در مورد هویّت و شخصیّت زن در قرآن جست‌و‌جو می‌کردند و در عین حال در مورد حقوق زن، اوّلین حقّی که برای زن باید در نظر گرفت را مسئله «عدالت در رفتار اجتماعی و رفتار خانوادگی» می‌دانستند.

{$sepehr_key_224291}

ایشان عدالت در جامعه و عدالت در خانه را اوّلین حقّ زنان برشمرده و تاکید می‌کردند: «این باید تأمین بشود؛ این را همه موظّفند تأمین کنند؛ دولت‌ها و حکومت‌ها هم موظّفند تأمین کنند، خود آحاد هم همین‌جور.»

زن بایست در کنار مرد احساس آرامش کند، احساس امنیّت کند؛ چهاردیواری خانه محلّ آسایش و امنیّت است. اگر رفتار شوهر جوری باشد که زن را از این احساس امنیّت محروم کند، زن احساس ناامنی کند، شوهر بددهنی کند یا بسیار بدتر و فجیع‌تر، دستش را به کار بیندازد، این مطلقاً قابل قبول نیست. راهش چیست؟ راهش قوانین سخت است. رهبر شهید انقلاب همچنین حفظ امنیّت و حرمت و کرامت زن را جزو حقوق زن می‌دانستند و تاکید کرده بودند که «بایستی کرامت زن محفوظ بماند. این منطق سرمایه‌داری خبیث، کرامت زن را از بین میبرد و پامال میکند. در اسلام، کرامت زن و احترام به زن یکی از اصلی‌ترین عناصر است. پیغمبر طبق روایت فرمود: اَلمَراَةُ رَیحانَةٌ وَ لَیسَت بِقَهرَمانَة. بار‌ها من این حدیث را خوانده‌ام، عمداً مایلم که این گفته بشود.

«قهرمان» به کسی می‌گویند که کارگزار یک کاری است؛ فرض کنید یک نفری یک بوستانی دارد، باغی دارد، تجارتی دارد، به آن که کار‌ها را جور می‌کند و زحمات را بر دوش می‌کشد، در عربی می‌گویند «قهرمانة». پیغمبر می‌فرماید: اَلمَراَةُ رَیحانَة. «ریحانه» یعنی گل؛ زن در خانه گل است. وَ لَیسَت بِقَهرَمانَة؛ کارگزارِ خانه نیست که شما بگویید چرا این کار را نکردی، چرا آن کار را نکردی، چرا خانه تمیز نیست. رَیحانَة؛ گل است. گل را باید مراقبت کرد، باید حفظ کرد؛ او هم شما را از رنگ خود، از بوی خود، از خواصّ خود برخوردار خواهد کرد. ببینید! اسلام به زن این‌جوری نگاه می‌کند.»

ایشان همچنین در بخش دیگری از فرمایشات خود گفته بودند: «حقوق زن در جامعه محفوظ باشد؛ تبعیض وجود نداشته باشد ــ امروز وجود دارد ــ امروز در بسیاری از کشور‌های غربی دستمزد زنان از مردان در یک کار واحد، کمتر است؛ امروز این‌جور است. این بی‌عدالتی محض است. مسئله‌ی ارزش‌گذاریِ برابر با مردان برای کاری که انجام می‌دهند ــ دستمزد ــ برابری امتیازات حکومتی با مردان، مثل حقّ بیمه برای زنان شاغل، بیمه‌ی زنان سرپرست خانواده، مرخصی‌های ویژه‌ی زنان و ده‌ها مسئله‌ی دیگر؛ اینها باید رعایت بشود. این در جامعه.»

ایشان در عین حال یکی دیگر از حقوق مهم و بزرگ زنان در خانه را «عدم خشونت» عنوان کرده بودند و گفته بودند: «حالا فرهنگ منحطّ غربی پُر است از موارد خشونت مردان بر زنان؛ پُر است! کشته شدن زنان به دست شوهرانشان، کتک خوردن زن‌ها به دست شوهرانشان در غرب وجود دارد؛ این جزو مهم‌ترین انحرافات است. در یک داستانی ــ البتّه داستان است، امّا نشان‌دهنده‌ی یک واقعیّت است مربوط به آمریکا ــ مرد می‌آید خانه و زنش را مفصّل کتک میزند؛ این [طور]است. ببینید، فرهنگ وقتی که رایج شد، [نتیجه‌اش]این است. کار‌هایی می‌کند، لج‌بازی‌هایی می‌کند، دهن‌کجی‌هایی می‌کند که شاید شوهرش عصبانی بشود بیاید بزند [امّا]فایده نمی‌کند، نمی‌زند. این فرهنگ وقتی رایج شد، به این صورت درمی‌آید؛ نفی خشونت به هر صورت.»

مروری بر چند مورد از بیانات ایشان در حوزه زنان نشان می‌دهد که در منظومه فکری رهبر شهید، مسئله زن صرفاً در سطح طرح‌های نظری باقی نمانده و به حوزه سیاست‌گذاری و قانون‌گذاری نیز امتداد یافته است. بر همین اساس، موضوعاتی مانند «لایحه حفظ کرامت و تأمین امنیت زنان در برابر خشونت» در امتداد مستقیم تأکیدات ایشان بود؛ به‌ویژه آنجا که تصریح می‌کنند: «راهش چیست؟ راهش قوانین سخت است؛ من بار‌ها این را گفته‌ام. باید قوانین سختی [وضع شود].» و بر لزوم پیگیری طرح‌های قانونی مرتبط در مجلس تأکید کرده بودند.

در همین چارچوب، اگرچه این لایحه در سال‌های اخیر به‌عنوان یکی از طرح‌های مهم حوزه زنان مطرح شده، اما در روند تصویب و نهایی‌سازی آن، همچنان اختلاف‌نظر‌ها و رفت‌وبرگشت‌های تقنینی موجب شده تا تعیین تکلیف نهایی آن به تعویق بیفتد. با این حال، از منظر گفتمان مورد تأکید رهبر انقلاب، اصل مسئله روشن بوده و آن این است که «حمایت از زنان در برابر خشونت» از یک مطالبه اخلاقی و اجتماعی به یک «الزام حقوقی و قانونی بازدارنده» تبدیل شده است.

بر این اساس، لایحه مذکور نه صرفاً یک متن حقوقی، بلکه در امتداد یک رویکرد کلان قرار می‌گیرد که در آن امنیت زنان به‌ویژه در محیط خانواده، یک حق قابل پیگیری و نیازمند ضمانت اجرایی سخت‌گیرانه تلقی می‌شود. تأکید بر مجازات بازدارنده برای ایجادکنندگان ناامنی در خانواده نیز دقیقاً در همین چارچوب معنا پیدا می‌کند. از این منظر، اگرچه لایحه منع خشونت علیه زنان در مسیر استرداد قرار دارد، اما سرنوشت آن را می‌توان بخشی از واجبات عملی در نظام حقوقی کشور و تبدیل به سازوکار اجرایی دانست؛ سازوکاری که در آن، کرامت زن نه در سطح شعار، بلکه در قالب قانون، ضمانت اجرا و مجازات بازدارنده تعریف و تثبیت شود.

منبع: ایسنا

{$sepehr_key_224292}