تلویزیون تمدن؛ صدای شیعیان افغانستان زیر فشار محدودیت‌های رسانه‌ای طالبان

یورش نیرو‌های طالبان به ساختمان تلویزیون تمدن در کابل و توقف فعالیت این شبکه، بار دیگر وضعیت رسانه‌ها و آزادی بیان در افغانستان را در کانون توجه قرار داده است. تمدن مهمترین رسانه شیعیان افغانستان است.

کد خبر: ۴۲۵۰۵۳

تاریخ : ۰۳ تير ۱۴۰۵ - ۱۷:۴۹

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز؛ این رویداد تنها تعطیلی یک رسانه نیست، بلکه بسیاری از ناظران آن را اقدامی علیه یکی از مهم‌ترین مراکز فرهنگی و رسانه‌ای جامعه شیعی افغانستان ارزیابی می‌کنند.

تلویزیون تمدن؛ مهم‌ترین رسانه شیعیان افغانستان

تلویزیون تمدن از زمان تأسیس خود در سال ۱۳۸۵ خورشیدی، به یکی از تأثیرگذارترین رسانه‌های افغانستان تبدیل شد. این شبکه علاوه بر پوشش رویداد‌های خبری و سیاسی، نقش مهمی در بازتاب فعالیت‌های فرهنگی، مذهبی و اجتماعی شیعیان افغانستان ایفا می‌کرد.

برنامه‌های مذهبی، مناظرات علمی، پوشش مراسم محرم، تولید مستند‌های فرهنگی و پخش برنامه‌های آموزشی، تمدن را به رسانه‌ای فراتر از یک شبکه تلویزیونی تبدیل کرده بود. بسیاری از خانواده‌های شیعه افغانستان، این شبکه را مرجع اصلی دریافت اخبار و برنامه‌های دینی خود می‌دانستند.

در سال‌های اخیر نیز برنامه‌هایی همچون «تکیه‌خانه» توانست مخاطبان گسترده‌ای را در داخل و خارج از افغانستان جذب کند و به نمادی از حضور رسانه‌ای شیعیان در فضای عمومی کشور تبدیل شود.

آیت‌الله محمدآصف محسنی؛ بنیان‌گذار تمدن

نام تلویزیون تمدن با نام مرحوم آیت‌الله محمدآصف محسنی گره خورده است. وی از برجسته‌ترین عالمان دینی شیعه افغانستان و بنیان‌گذار حرکت اسلامی افغانستان بود.

آیت‌الله محسنی علاوه بر فعالیت‌های سیاسی و مذهبی، در حوزه آموزش و رسانه نیز نقش برجسته‌ای ایفا کرد. تأسیس حوزه علمیه خاتم‌النبیین، دانشگاه خاتم‌النبیین و شبکه تلویزیونی تمدن از مهم‌ترین میراث‌های فرهنگی او به شمار می‌رود.

محسنی معتقد بود که جامعه شیعی افغانستان برای حفظ هویت فرهنگی و مذهبی خود نیازمند نهاد‌های آموزشی و رسانه‌ای مستقل است. به همین دلیل تلویزیون تمدن تنها یک پروژه رسانه‌ای نبود، بلکه بخشی از یک پروژه فرهنگی گسترده برای تقویت آموزش دینی، گفت‌و‌گو و همزیستی در افغانستان محسوب می‌شد.

یورش طالبان و نگرانی از پیامد‌های مذهبی

طالبان اعلام کرده‌اند که موضوع ساختمان تلویزیون تمدن به اختلافات حقوقی و مالکیتی مربوط می‌شود، اما بسیاری از فعالان رسانه‌ای و ناظران سیاسی معتقدند که تعطیلی این شبکه را نمی‌توان صرفاً یک پرونده حقوقی دانست.

زمان‌بندی این اقدام، درست در آستانه ماه محرم و در شرایطی که تلویزیون تمدن برای پخش ویژه‌برنامه‌های عاشورایی از جمله «تکیه‌خانه» آماده می‌شد، پرسش‌های فراوانی را درباره انگیزه‌های پشت پرده آن ایجاد کرده است.

منتقدان طالبان معتقدند که حذف یا تضعیف رسانه‌های متعلق به اقلیت‌های مذهبی می‌تواند زمینه‌ساز افزایش شکاف‌های اجتماعی و مذهبی در افغانستان شود. از نگاه آنان، محدود شدن رسانه‌های شیعی نه تنها به کاهش تنوع رسانه‌ای می‌انجامد، بلکه می‌تواند احساس محرومیت و حذف را در میان بخش‌هایی از جامعه افغانستان تقویت کند.

با این حال، درباره انگیزه قطعی طالبان نمی‌توان بدون شواهد مستقل و رسمی قضاوت قطعی کرد و این موضوع همچنان محل بحث و اختلاف نظر میان تحلیلگران است.

{$sepehr_key_224443}

رسانه‌ها پس از بازگشت طالبان

پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، فضای رسانه‌ای افغانستان دستخوش تغییرات گسترده شد. صد‌ها رسانه فعالیت خود را متوقف کردند و شمار زیادی از خبرنگاران کشور را ترک کردند یا از حرفه رسانه فاصله گرفتند.

محدودیت‌های جدید بر فعالیت رسانه‌ها، ممنوعیت انتشار برخی موضوعات، فشار‌های اقتصادی و امنیتی و کاهش دسترسی به اطلاعات، از مهم‌ترین چالش‌های رسانه‌های افغانستان در سال‌های اخیر بوده است.

در این میان رسانه‌های مستقل، به‌ویژه رسانه‌هایی که به اقلیت‌های قومی و مذهبی تعلق دارند، با دشواری‌های بیشتری روبه‌رو شده‌اند. بسیاری از نهاد‌های بین‌المللی مدافع آزادی رسانه نیز بار‌ها نسبت به کاهش فضای فعالیت رسانه‌های آزاد در افغانستان هشدار داده‌اند.

تلویزیون تمدن فراتر از یک رسانه

تعطیلی تلویزیون تمدن صرفاً متوقف شدن یک فرستنده تلویزیونی نیست. برای بخش بزرگی از جامعه شیعی افغانستان، این شبکه نماد حضور فرهنگی، رسانه‌ای و اجتماعی آنان در عرصه عمومی کشور محسوب می‌شود.

به همین دلیل سرنوشت تلویزیون تمدن تنها برای کارکنان و مخاطبان این رسانه اهمیت ندارد، بلکه به یکی از نماد‌های وضعیت آزادی رسانه، تنوع فرهنگی و مشارکت اقلیت‌های مذهبی در افغانستان امروز تبدیل شده است.

اینکه تمدن بتواند دوباره به آنتن بازگردد یا خیر، آزمونی مهم برای آینده رسانه‌ها و میزان تحمل تنوع فکری و مذهبی در افغانستان خواهد بود.