عاشورایی که به خون نشست | نگاهی به انفجار در حرم مطهر امام رضا(ع)، ۳۲ سال پس از بمب‌گذاری

حادثه بمب‌گذاری در حرم مطهر امام رضا (ع) یکی از تلخ‌ترین و دردناک‌ترین رخداد‌های تروریستی تاریخ معاصر ایران به شمار می‌رود.

کد خبر: ۴۲۵۲۳۴

تاریخ : ۰۴ تير ۱۴۰۵ - ۱۶:۴۵

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز، این حادثه در روز ۳۰ خرداد ۱۳۷۳، مصادف با عاشورای حسینی و در حالی رخ داد که هزاران زائر و عزادار در حرم رضوی حضور داشتند. بر اثر انفجار یک بمب در محدوده بالاسر ضریح مطهر، دست‌کم ۲۶ نفر به شهادت رسیدند و بیش از ۳۰۰ نفر مجروح شدند.

عاشورایی که به خون نشست

حادثه در ساعت ۱۴:۲۶ بعدازظهر رخ داد؛ زمانی که حرم مطهر مملو از زائرانی بود که برای عزاداری سیدالشهدا (ع) گرد هم آمده بودند. شدت انفجار به اندازه‌ای بود که علاوه بر تلفات انسانی، بخش‌هایی از کاشی‌کاری‌ها و آیینه‌کاری‌های تاریخی حرم نیز آسیب دید. با این حال، به دلیل استحکام بنا، آسیب‌های سازه‌ای گسترده‌ای به حرم وارد نشد.

براساس نظر کارشناسان مربوطه حجم این بمب گذاری معادل ۱۰ پوند (۴.۵ کیلوگرم) ماده منفجره تی. ان. تی بود، شرایط ویژه پس از انفجار، موجب شد در‌های صحن‌ها و حرم بسته شود به نحوی که در ساعات اولیه، صرفاً مسؤولان و خادمان آستان قدس رضوی امکان ورود و خروج به حرم را داشتند.

در این انفجار، به بنای آرامگاه، آسیب کمی رسید و کاشی کاری‌ها و آیینه کاری‌های بسیار ظریف ۸۰۰ ساله حرم، تا حدودی آسیب دید.

سازمان منافقین عامل این حادثه اعلام شد

در همان ساعات اولیه، سازمان منافقین عامل این حادثه اعلام شد. هدف آنها از این اقدام، اختلاف‌افکنی بین شیعه و سنی بود. قلب مشهد تا ماه‌ها در تب این حادثه تند می‌تپید و هرروز بخشی از حقایق تازه کشف می‌شد. این اتفاق تلخ، تیتر یک روزنامه‌ها شد. انفجار حرم برای آن روزگار آن‌چنان بزرگ و باورناپذیر بود که حتی دادگاه رسیدگی به پرونده عاملانش هر‌شب از شبکه ملی پخش می‌شد و همه ایران را پای جعبه تلویزیون‌ها می‌نشاند.

خبر‌های چاپ‌شده از ۲۵ سالِ پیش مشهد، حکایت از این دارد که بمب را «مهدی نحوی»‌نامی در کیف زنانه‌ای تا نزدیک ضریح رسانده بود و «علیرضا رحمانی» و دو زن نیز او را همراهی کرده بودند.

مهدی نحوی متواری، اما علیرضا رحمانی دقایقی پس از انفجار حرم شناسایی می‌شود، تحت تعقیب قرار می‌گیرد و دستبندِ قانون روی دست‌هایش می‌نشیند. چهار روز بازجویی، بالاخره لب‌های بسته او را به اعتراف باز می‌کند و رحمانی همدستانش را لو می‌دهد.

ورق بزنید

دستگیری عاملان بمب‌گذاری

پنج روز پس از این حادثه، فردی با نام «بهرام عباس‌زاده» که قصد بمب‌گذاری در نماز‌جمعه مسجد مکی زاهدان را داشت، دستگیر می‌شود. او در اعترافاتش از فردی با نام مهدی نحوی نام می‌برد و او را عامل بمب‌گذاری حرم‌مطهر حضرت‌رضا (ع) معرفی می‌کند. ششم تیر، تصویر چهره‌نگاری‌شده مهدی نحوی در مطبوعات منتشر و از مردم خواسته می‌شود هر‌اطلاعی از او یافتند به ستاد خبری وزارت اطلاعات خبر دهند.

۲۴ روز پس از پخش شدن تصویر چهره‌نگاری‌شده عامل شماره‌یک بمب‌گذاری حرم، او در یک درگیری مسلحانه با مأموران امنیتی در تهران‌پارس، مجروح و دستگیر می‌شود. مهدی نحوی یازدهم مرداد همان سال درحالی‌که روی تخت بیمارستان دراز کشیده بود، در یک مصاحبه تلویزیونی که از شبکه ملی نیز پخش شد، گفت: «به دستور سازمان منافقین این کار را انجام دادم و هیچ حرف دیگری ندارم.»

او بعد از این اعتراف بر اثر جراحات وارده در بیمارستان جان می‌سپارد. با مرگ نحوی و اعتراف دیگر عاملان، این پرونده بسته شد، اما دفترِ خاطره آن روز و شهدای بی‌گناهش در تاریخ ماندگار شد و هر‌سال به‌تاریخ ۳۰ خرداد باز می‌شود.

اهمیت نمادین هدف قرار دادن حرم رضوی

حرم مطهر امام رضا (ع) صرفاً یک مکان مذهبی نیست؛ بلکه یکی از مهم‌ترین نماد‌های هویت دینی و فرهنگی شیعیان در جهان اسلام محسوب می‌شود. انتخاب چنین مکانی برای یک عملیات تروریستی نشان می‌دهد که هدف عاملان حادثه تنها ایجاد تلفات انسانی نبوده، بلکه تلاش برای ضربه زدن به احساسات دینی مردم و ایجاد فضای رعب و وحشت در جامعه نیز در دستور کار قرار داشته است.

واکنش عمومی و اجتماعی

پس از وقوع انفجار، موجی از اندوه و خشم سراسر ایران را فرا گرفت. مراسم‌های بزرگداشت قربانیان در شهر‌های مختلف برگزار شد و اقشار گوناگون مردم این اقدام را محکوم کردند. این حادثه همچنین موجب افزایش حساسیت نسبت به امنیت اماکن مذهبی و زیارتی شد و تدابیر حفاظتی در مراکز مذهبی کشور تقویت گردید.

{$sepehr_key_224658}

ابعاد امنیتی حادثه

از منظر امنیتی، بمب‌گذاری حرم امام رضا (ع) نشان داد که اماکن مذهبی به دلیل تراکم جمعیت و جایگاه نمادین خود می‌توانند هدف اقدامات تروریستی قرار گیرند. پس از این حادثه، ساختار‌های امنیتی مرتبط با حفاظت از اماکن مقدس بازنگری شد و کنترل‌های ورودی و سامانه‌های حفاظتی در بسیاری از مراکز زیارتی توسعه یافت.

ماندگاری حادثه در حافظه تاریخی ایران

با گذشت بیش از سه دهه از این واقعه، انفجار حرم رضوی همچنان در حافظه جمعی مردم ایران به عنوان نمادی از مظلومیت زائران و قداست اماکن مذهبی باقی مانده است.

پیام رهبر شهید انقلاب در پی انفجار بمب در حرم مطهر امام هشتم (علیه السّلام)

بسم‌اللَّه‌الرّحمن‌الرّحیم

انّا للَّه و انّا الیه راجعون

با اندوه و تأسف اطلاع یافتیم که دست خیانتکار دشمنان اسلام، به جنایتی بزرگ آلوده شده و با هتک حریم مطّهر و مقدس بارگاه رضوی علیه‌آلاف‌التحیةوالثناء، عدّه‌یی از زوّار مظلوم را در حرم مطّهر امام هشتم (علیه‌السّلام) و در روز عاشورای حسینی به خون غلتانده است. دشمنان منافق و معاند و سنگدل با این کار نشان می‌دهند که به هیچیک از موازین انسانی پایبند نیستند و دشمنی آنان با ملّت غیور و مؤمن هیچ حدّ و مرزی نمی‌شناسد. منافقین کوردل و خائن نشان می‌دهند که برای حریم مقدّس اهل بیت عصمت و طهارت (علیهم‌السّلام) نیز هیچگونه حرمتی قائل نیستند و زمان و مکانی بدین عظمت و قداست مانع و رادع خونخواری و ددمنشی و کینه‌ی سبعانه‌ی آنان نسبت به ملت ایران نیست. لعنت خدا و نفرین و نفرت بندگان خدا بر آن دست‌های جنایتکار و دل‌های سیاه باد. دشمنان ملت ایران با این‌گونه کار‌ها عجز و ناتوانی خود را به اثبات می‌رسانند و ثابت می‌کنند که محکوم به زوال و نابودی‌اند - این‌جانب ضمن عرض تسلیت به حضرت ولی‌اللَّه الاعظم (روحی‌فداه) و به خانواده‌هایی که عزیزانشان قربانی خباثت و جنایت دشمنان شده‌اند و به همه‌ی ملت شجاع و بزرگ و استوار ایران اسلامی، و درخواست علّو درجات برای شهدای این فاجعه‌ی جانسوز، از مسؤولین امر و نیرو‌های امنیتی و انتظامی می‌خواهم که با جدیّت به دنبال عاملان این جنایت باشند و در اسرع وقت ممکن آن خفّاشان خونخوار را به دست عدالت بسپرند؛ و سیعلم الذین ظلموا ایّ منقلب ینقلبون

سیّد علی خامنه‌ای

۳۰/خرداد/ ۱۳۷۳