تأملی در شاخص‌های دینی ستایشگری اصیل در عصر رسانه | مداحی تراز، راوی شعور عاشورایی

این روز‌ها رسانه‌ها برای جلب توجه عزاداران حسینی، هر مداحی جذابی را پخش می‌کنند، حال آنکه مداحی بیشتر از همیشه نیازمند دقت، دانش و اخلاص است.

کد خبر: ۴۲۵۸۸۳

تاریخ : ۰۷ تير ۱۴۰۵ - ۱۰:۱۳

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز؛ این روز‌ها رسانه‌ها برای جلب توجه عزاداران حسینی، هر مداحی جذابی را پخش می‌کنند، حال آنکه مداحی بیشتر از همیشه نیازمند دقت، دانش و اخلاص است. سؤال اینجاست که آیا هر صدای پرشور و هر مجلس شلوغی را می‌توان ستایشگری دانست یا مداحی، قبل از آنکه یک هنر اجرایی باشد، مسئولیتی فرهنگی و دینی است؟ امروز مداح تراز کسی است که هم حرمت اهل‌بیت (ع) را نگه دارد و هم با زبان درست، معرفت و آگاهی را به مخاطب منتقل کند. از همین‌جاست که بحث اصلی آغاز می‌شود؛ مرز میان یک مداحی اصیل و یک هیاهوی بی‌محتوا کجاست؟

مداحی فقط صدا نیست

مداحی در عصر رسانه، صرفا یک هنر آوایی نیست، بلکه عبادتی است که می‌تواند به جریان‌سازی فرهنگی منجر شود و جایگاه رفیع اهل‌بیت (ع) را در جامعه تبیین کند. مداح تراز، امانت‌دار این میراث گران‌سنگ است و می‌داند که ابزار او برای بازارگرمی نیست، بلکه برای پیوند بین احساس و شناخت به‌کار می‌آید.

امروز که دشمن در جنگی تمام‌عیار به‌دنبال تغییر باورهاست، مداحی باید صدایی رسا در دفاع از ارزش‌ها و بصیرت‌بخشی به جامعه باشد. این هدف، فقط با اخلاص، دوری از ریا و پرهیز از رفتار‌های نمایشی محقق می‌شود. در این نوشتار، شاخص‌های مداحی تراز را از منظر شرعی، اخلاقی و محتوایی بررسی کرده‌ایم.

اخلاص و اخلاق در مداحی

شاخص اصلی در مداحی تراز، رعایت موازین شرعی و اخلاقی است. مداحی که ذاتا عبادت است، نباید به ابزاری برای سرگرمی یا بازارگرمی تبدیل شود. استفاده از الحان غنایی و موسیقی‌های لهوی، طبق فتوای مراجع عظام تقلید، جایز نیست و به قداست مجالس اهل‌بیت (ع) لطمه می‌زند.

فراتر از احکام موسیقی، رعایت آداب سخنوری و حفظ شأن اهل‌بیت (ع) نیز الزامی است. مداح باید از هتاکی، جدال با همکاران و بی‌نظمی پرهیز کند. اصل اخلاص نیز اقتضا می‌کند که از مریدپروری و خودستایی دور باشد. هدف باید سوختن در داغ مصیبت و تعمیق محبت به اسوه‌های پاک باشد، نه هیاهویی بی‌سوز که ارزش معنوی ندارد و مخاطب، به‌ویژه نسل جوان را دل‌زده می‌کند.

مرز باریک بین شور و غلو

تحریف و غلو، از مهم‌ترین آفت‌های مداحی‌اند که عزت خاندان پیامبر (ص) را نشانه می‌گیرند. مداح باید فقط از منابع معتبر تاریخی، مانند نفس‌المهموم و منتهی‌الآمال، استفاده کند و از نقل مطالب بی‌مدرک که سبب وهن مذهب می‌شود، بپرهیزد. غلو یعنی فراتر بردن مقام اهل‌بیت (ع) از جایگاه واقعی آنها؛ امری که طبق روایات صریح معصومان (ع)، محکوم و موجب هلاکت است.

عباراتی مانند «من علی‌اللهی‌ام» یا «لا‌اله‌الا زینب» نه‌تنها نادرست، بلکه مصداق کفرگویی است. مداحان باید بدانند که تعابیر موهن یا انتساب آرزو‌های انسانی به ائمه (ع)، مانند بحث دامادی حضرت علی‌اکبر (ع)، نه‌تنها برخلاف تاریخ است، بلکه نوعی هتک حرمت محسوب می‌شود. مداح تراز، زبان قال را با مدارک متقن و زبان حال را با پرهیز از تخیلات وهن‌آلود، به‌کار می‌گیرد.

نقش مداح در آگاهی‌بخشی

در عصر جنگ رسانه‌ای، مداح نقشی متفاوت از یک سخنران دارد؛ او یک کنشگر فرهنگی است. کارنامه مداحان در دفاع مقدس، دفاع از حرم و فتنه‌های سیاسی، نشان داد که صدای آنها تا چه حد می‌تواند در جامعه اثرگذار باشد. مداح باید فرهنگ‌ساز باشد؛ یعنی فکر درست و کار‌های لازم را به‌روشنی در دل مردم بنشاند.

بصیرت‌بخشی، یکی از ارکان مداحی تراز است؛ به این معنا که مخاطب باید از توطئه‌های دشمن و مسائل اساسی زندگی آگاه باشد. مداح موظف است با روشنگری، مردم را به‌سوی ایمان، امید به آینده و پیوستگی قلبی به ارزش‌ها هدایت کند. او نباید بگذارد این صدای رسا در غبار روزمرگی خاموش شود و باید با بهره‌گیری از جایگاه اجتماعی خود، به تقویت ارکان نظام اسلامی و وحدت ملی کمک کند.

چرا مداحی به دانش، نیاز دارد؟

مداحی ترکیبی از علم و هنر است و بدون آموزش، مسیر تکامل این هنر اصیل طی نمی‌شود. مداح نباید به اطلاعات سطحی بسنده کند؛ مطالعه محتوایی و آشنایی با تاریخ اسلام، از ضروریات این مسیر است. هر مداح یا شاعری که مطالعه روزانه نداشته باشد، به‌مرور توان تأثیرگذاری خود را از دست می‌دهد.

انس با قرآن، ترجمه‌خوانی نهج‌البلاغه و کتاب‌های معتبر حدیثی مانند کافی، برای مداحان به‌عنوان مبلغان دین، ضرورتی جدی است. پیشنهاد می‌شود مراکز آموزشی ویژه‌ای برای تربیت استعداد‌های مداحی ایجاد شود تا ضمن آموزش اصول فنی خواندن، آگاهی‌های لازم را به نسل جدید منتقل کنند. این پیوند میان معرفت و هنر، مداح را به سدی مستحکم دربرابر آسیب‌ها و انحرافات تبدیل می‌کند و کیفیت مجالس را ارتقا می‌دهد.

شعر خوب، مجلس خوب می‌سازد

تأثیرگذاری مداحی، مستقیم به مضمون و لفظ اشعار وابسته است. شعر تراز باید پرمغز، زیبا، آموزنده و متناسب با نیاز‌های روز باشد؛ حتی اگر موضوع آن روضه باشد، باید به‌گونه‌ای روایت شود که مخاطب از آن درس زندگی بگیرد. مداحان باید با شاعران خوش‌ذوق تبادل تجربه کنند؛ چون وقتی مداح طالب شعر خوب باشد، خلاقیت شاعر نیز شکوفا می‌شود.

شعر‌ها باید از ابتذال و سطحی‌نگری دور باشند و مضامین تکراری و بی‌حاصل، جای خود را به مفاهیم عمیق معرفتی بدهند. باید کاری کرد که مستمع از مجلس، دست پر و با بینشی روشن‌تر بیرون برود. شعر غنی و پرمایه، ظرفی است که معارف بلند اهل‌بیت (ع) را در حافظه تاریخی و قلبی مردم ماندگار می‌کند.

{$sepehr_key_225376}

چند توصیه برای مداحان جوان

از توصیه‌های بنیادین بزرگان و رهبر معظم شهیدمان، برای رسیدن به مداحی تراز، رعایت نماز اول وقت، پرهیز از رفتار‌های آسیب‌زا به بدن، مانند قمه‌زنی یا برهنگی، خودداری از خلف وعده و حفظ مناعت طبع است. مداحان باید دربرابر مسائل جناحی که وحدت جامعه را خدشه‌دار می‌کند، هوشیار باشند.

همچنین نباید اجازه دهند خرافات و کار‌های بدعت‌آمیز وارد عزاداری‌ها شود. حفظ حریم یکدیگر در مجالس و پرهیز از غلو، کفرگویی و روضه‌های سختِ غیرمستند نیز ضروری است. نباید مجالس عزاداری به‌گونه‌ای برگزار شود که عده‌ای را خسته و دل‌زده کند. تواضع و فروتنی، بزرگ‌ترین رمز ماندگاری مداح است؛ به فرموده بزرگان، اگر تواضع کنید، بزرگ می‌شوید. انتقال تجربه نسل‌های قدیمی به جوانان و پای‌بندی به مدارک معتبر، سلامت و تعالی جریان مداحی را در سال‌های آینده تضمین می‌کند.

مداحی در تراز امروز

درنهایت، مداحی تراز در عصر رسانه، هنری است که در آن عاطفه و احساس پاک با معرفت دینی و شریعت نبوی پیوند می‌خورد. مداح موفق کسی است که با تکیه بر اخلاص و مطالعه، جایگاه رفیع اهل‌بیت (ع) را به دور از خرافات و غلو به تصویر بکشد و درعین‌حال به مسائل حیاتی جامعه پاسخ دهد. مداحی تراز، مداحی مسئولیت‌پذیر است که با شناخت زمان، به‌جای شور کاذب، شعور ناب را در جان مستمع می‌کارد تا عشق به اهل‌بیت (ع) به حقیقتی جاری در سبک زندگی مردم تبدیل شود. این، اوج ستایشگری فاطمی و حسینی است که تعالی فرد و جامعه را درپی خواهد داشت.