ظرفیت نیروگاه‌های خورشیدی مشهد به ۴۵ مگاوات رسیده است | عبور از ناترازی با قدرت نور

ناترازی انرژی و نگرانی‌های ناشی از جنگ، سبب افزایش اقبال مردم به انرژی‌های تجدیدپذیر شده و ظرفیت نیروگاه‌های خورشیدی مشهد را به ۴۵ مگاوات رسانده است.

کد خبر: ۴۲۶۵۳۹

تاریخ : ۰۹ تير ۱۴۰۵ - ۱۲:۴۷

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز؛ تلألوی آیینه‌وار نور، آفتاب را در تاروپود آبی‌فام چهارگوشه‌هایی مستطیل‌شکل به رقص وامی‌دارد، وقتی همه آنها همچون گل‌های آفتابگردان، چشم در چشم خورشید به او سلام می‌کنند. اغراق نیست اگر بگوییم از شور و حرارت خورشید است که اینجا آسمان به زمین می‌آید و سلول‌سلول انرژی پاک می‌آفریند.

این خورشید است که روی صفحات لاجوردگونه‌ای از ساخته‌های دست انسان، داستان تجدیدبقا را قلم می‌زند و با سرعت نور، برق به زندگی‌ها می‌تاباند. قصه این صفحات، قصه دست‌ودلبازی آفتاب است که بی‌دریغ و بدون توقف، هدیه‌ای تکراری و البته ارزشمند را به دنیای آدم‌های پرمصرف این روز‌ها تقدیم می‌کند تا در تک‌وتای زندگی‌های ماشینی امروز در تکاپوی بی‌برقی نمانند؛ مرحمتی که بی‌شک در یکی‌دو سال گذشته، بیشتر به چشم‌مان آمده است و شاید تازه داریم قدرش را آن‌طور که هست، می‌دانیم.

درست متوجه شدید؛ قصه، قصه سخاوتمندی خورشید برای ارمغانِ انرژی تجدیدپذیرش است که از مسیر پنل‌های آبی‌رنگ سربه‌هوا، به انسان‌ها هدیه می‌دهد؛ موضوعی که حداقل در دو دهه اخیر به‌صورت مکرر از بهره‌های بی‌مانند آن شنیده‌ایم، اما تا همین سال گذشته که ناترازی صنعت برق از یک‌سو و مصائب جنگ ازسوی دیگر، یقه‌مان را گرفت و سرمان را به سنگ کمبود انرژی کوفت، از کنارش سرسری رد می‌شدیم.

حالا، اما همه‌چیز تغییر کرده است و اقبال کم‌نظیر مصرف‌کنندگان برق در حوزه‌های مختلف، در ساخت نیروگاه‌های کوچک‌مقیاس و البته تسهیل در امور راه‌اندازی نیروگاه‌های فوتوولتائیک در یک سال اخیر ازسوی دولت، نشانه‌های خوبی از استخدام آفتاب برای مدیریت تولید و عرضه این انرژی به حساب می‌آید؛ آن‌قدر خوب که به‌گفته محمدرضا هدایتی‌زاده، مدیر دفتر بازار برق شرکت توزیع نیروی برق مشهد، این استقبال و همچنین سرعت انجام امور مربوط به ساخت مجموعه‌های فوتوولتائیک از ۴۵ روز به یک هفته، فقط در مشهد و طرقبه، ظرفیت‌های نصب‌شده نیروگاه‌های خورشیدی را از ۳ مگاوات در سال ۱۴۰۳ به ۲۶ مگاوات در سال گذشته افزایش داده است.

۳ مجری ویژه در میدان

«متوسط ۱۰سال قبل از ۱۴۰۳ در حوزه ساخت این نیروگاه‌ها، تقریبا ۱.۲مگاوات بوده است.» هدایتی‌زاده این جمله را می‌گوید و ادامه می‌دهد: درحال‌حاضر ظرفیت احداث‌شده و متصل به شبکه در این شهرستان، ۴۵مگاوات است که امیدواریم امسال نیز معادل همین میزان و حتی بیشتر از آن را به شبکه سراسری متصل کنیم. هدف‌گذاری انجام‌شده بالغ‌بر ۹۷مگاوات است که البته این هدف‌گذاری براساس شرایط قبل از جنگ بوده است.

او از تغییرات ریشه‌ای در فرایند احداث نیروگاه‌های خورشیدی می‌گوید؛ جایی که چرخه اداری چهل‌وپنج‌روزه، به حداکثر هفت روز کاهش پیدا کرده است. توضیح می‌دهد که تمرکز اصلی توزیع برق مشهد در بخش انرژی‌های تجدیدپذیر، ایجاد زیرساخت‌های لازم برای تسهیل فرایندهاست.

هدایتی‌زاده تأکید می‌کند که از سال گذشته و با حضور دولت جدید، تصمیم‌های خوبی در حوزه تجدیدپذیر گرفته شده است، اما‌ای کاش این رویکرد خیلی زودتر اتخاذ می‌شد. چابک‌سازی فرایند‌های سازمانی کار دشواری است، اما نتیجه‌اش افزایش رضایت مردم است. ما این خستگی را به جان می‌خریم تا بتوانیم نیاز مردم را با دغدغه کمتر، هزینه کمتر، کیفیت بهتر و سرعت بیشتر تأمین کنیم.

براساس صحبت‌های این مسئول برقی، شرکت توزیع برق برای حوزه‌های مختلف، مجریان خاصی تعریف کرده است: «یکی برای متقاضیان اداری و خانگی، یکی برای صنعت و سرمایه‌گذاری و یکی هم برای بخش کشاورزی. این مجریان هم مسئولیت بازاریابی و ارائه توضیحات فنی را برعهده دارند و هم به‌عنوان نماینده مردم در شرکت برق عمل می‌کنند. تقاضا‌های خورشیدی معمولا باید در یک واحد یا بین چند دستگاه اداری ردوبدل شوند. این مجریان به‌جای متقاضی، فرایند را در گلوگاه‌های اداری پیگیری می‌کنند.»

مدیر دفتر بازار برق شرکت توزیع نیروی برق مشهد، معتقد است مجریان به‌دلیل آشنایی بیشتر با اصطلاحات اداری، می‌توانند کار را خیلی سریع‌تر از یک شهروند عادی پیش ببرند.

آغاز اصلاحات از ابتدای سال گذشته

«اصلاح فرایند‌ها از ابتدای سال گذشته، آغاز شده و در ابتدای فصل تابستان، فرایند‌های جدید جاری شده است. کمیسیون تولید در توزیع، راه‌اندازی شده و تمامی امور مربوط‌به حوزه خورشیدی صفر تا صد در این کمیسیون انجام می‌شود.» هدایتی‌زاده با بیان این موضوع، ادامه می‌دهد: سایر واحد‌های دخیل به این کمیسیون دعوت می‌شوند و پس از نشست مشترک، برای فعالیت‌های مرتبط با آنها ضرب‌الاجل تعریف می‌کنند.

نتیجه چیست توزیع برق مشهد اکنون می‌تواند براساس یک برنامه زمان‌بندی مشخص و ازپیش‌تعیین‌شده، به متقاضی اطلاع دهد که در چه بازه زمانی پاسخ خود را دریافت می‌کند. ازسوی دیگر در پایان سال جاری، برای تک‌تک اهداف پیش‌بینی‌شده در سال گذشته، برنامه‌های مدونی به‌صورت دقیق و با اعداد مشخص تدوین شده است.

اما یک «اما»‌ی بزرگ وجود دارد: جنگی که ناخواسته برای کشور پیش آمد، برخی برنامه‌ها را تحت‌تأثیر قرار داده است، با این حال هدایتی‌زاده تأکید می‌کند که ناگزیر از پیگیری برنامه‌ها با تلاشی مضاعف هستند.

نرخ خرید تضمینی؛ از ۳۸۲۰ تا ۹هزار تومان

اما نمی‌شود حرف خریدوفروش، آن‌هم در صنعتی مثل صنعت برق به میان بیاید و از قیمت‌ها و تعرفه‌های آن چیزی نگفت. مدیردفتر بازار برق شرکت توزیع نیروی برق مشهد هم در پاسخ به این سؤال که چرتکه این بازار چقدر رو به سود است، می‌گوید: نرخ خرید تضمینی برق خورشیدی در سال گذشته برای نیروگاه‌های زیر ۲۰۰کیلووات – به شرط نفروختن در بورس و داشتن قرارداد مستقیم با شرکت برق– به ازای هرکیلو وات‌ساعت، ۳ هزارو۸۲۰تومان بوده است.

اکنون این نرخ به بیش از ۵ هزارو ۸۵۴ تومان رسیده است. دولت برای مددجویان کمیته امداد و بهزیستی و همچنین بسیجیان، نرخ ویژه‌ای درنظر گرفته است؛ ۱.۲برابر نرخ خرید تضمینی معمولی؛ به این معنا که اگر از مردم عادی برق را حدود ۵ هزار تومان خریداری می‌کند، از این مددجویان به ازای هر کیلووات ساعت تقریبا ۷هزار تومان برق خریداری می‌شود.

هدایتی‌زاده می‌گوید: این نرخ، برگشت سرمایه بسیار خوبی دارد. مددجویان می‌توانند اقساط نیروگاه خود را از محل درآمد آن پرداخت کنند و حتی قبل از پایان اقساط نیز درآمد داشته باشند.

به گفته او، قانون جدید دیگری هم ابلاغ شده است؛ مردم می‌توانند نیروگاه احداث کنند و در شرایطی که برق وصل است، برق خود را با قیمت تقریبا ۹هزار تومان به فروش برسانند. نکته مهم‌تر این است که در زمان قطع برق، می‌توانند آن برق را به داخل منزل خود متصل کنند و نگرانی بابت قطع برق نداشته باشند.

تفاوت بین نیروگاه‌های خورشیدی معمولی و هیبریدی

شرایط جنگی و ناترازی‌های انرژی از تابستان سال گذشته، استقبال از نیروگاه‌های هیبریدی را افزایش داده است؛ نیروگاه‌هایی که در زمان قطع برق، نگرانی ندارند. هدایتی‌زاده تفاوت را این‌گونه توضیح می‌دهد: نیروگاه‌های خورشیدی به دو دسته آن‌گرید (متصل به شبکه) و آف‌گرید (جدا از شبکه) تقسیم می‌شوند؛ به‌طور مثال در روستا‌های صعب‌العبوری که برق‌رسانی نشده است، می‌توان از نیروگاه آف‌گرید استفاده کرد.

نیروگاه آن‌گرید تا امسال به این شکل بود که روی خانه‌ها و کارخانه‌ها می‌توانستند نیروگاه احداث کنند، اما فقط می‌توانستند برق خود را بفروشند. اشکال بزرگ این نوع نیروگاه، این بود که در زمان قطع برق، تولید متوقف می‌شد و مکانیسم آن به‌منظور رعایت مسائل ایمنی به این شکل بود که به محض قطع شدن برق شبکه، نیروگاه نیز از کار می‌افتاد. نیروگاه‌های هیبریدی می‌توانند تا زمانی که برق وصل است، برق را بفروشند -که قیمت فروش آن نیز بسیار ارزشمند است- و وقتی برق قطع می‌شود، دیگر نیروگاه از کار نمی‌افتد.

قیمت‌های نصب؛ قبل از جنگ و حالا

وقتی بازار از نظم طبیعی خود خارج شود، قیمت‌ها کاذب می‌شوند. هدایتی‌زاده می‌گوید: تا قبل از جنگ، یک نیروگاه ۵کیلوواتی تقریبا ۲۰۰ تا ۲۵۰میلیون تومان هزینه داشت. الان همان نیروگاه تقریبا ۷۰ تا ۸۰درصد افزایش قیمت یافته است. اگر یک نیروگاه آن‌گرید معمولی تقریبا ۴۰۰میلیون تومان هزینه داشته باشد، همان نیروگاه به‌صورت هیبریدی تقریبا ۷۰۰ تا ۸۰۰میلیون تومان هزینه خواهد داشت. قسمت اعظم «پنل‌ها» و «اینورترها» از خارج از کشور وارد می‌شوند. اگر شرایط واردات و صادرات عادی شود، قیمت‌ها به حالت عادی بازمی‌گردد.

او درباره دوره بازگشت سرمایه این حوزه نیز می‌گوید: این دوره بازگشت تا قبل از این افزایش‌ها، تقریبا بین ۳ تا چهار سال بود. الان نظم به‌هم خورده و بیشتر بحث تأمین آسایش مردم و رفع نگرانی آنها مطرح است؛ به‌ویژه در بحث هیبریدی. قیمت‌ها برای مددجویان بسیار خوب است. با عادی شدن شرایط، بازگشت سرمایه برای نیروگاه‌های آن‌گرید، بین سه تا چهار سال خواهد بود. اما با توجه به شرایط موجود – قیمت خرید تضمینی برق برای نیروگاه‌های هیبریدی در سال۱۴۰۵، به ازای هرکیلو وات‌ساعت، چیزی حدود ۱۰ هزار تومان است.

بورس و جمع‌کننده‌ها

به گفته مدیر بازار برق شرکت توزیع برق مشهد، نرخ خرید برق به تفکیک نیروگاه‌ها، از یک تا ۲۰۰کیلووات و از ۲۰۰کیلووات به بالا تفاوت دارد. مکانیسمی که دولت از سال گذشته شروع کرد، فروش در بورس است. نیروگاه‌های با ظرفیت بیش از۲۰۰کیلووات، می‌توانند برق تولیدی خود را در بورس به فروش برسانند. اگر قیمت ۳هزارو ۸۲۰ تومان مربوط به سال گذشته باشد، در بورس و در روز‌های گرم سال، نیروگاه‌ها می‌توانستند برق خود را کیلووات ساعتی تا ۸۲۰۰هزارو ۲۰۰ تومان نیز به فروش برسانند.

اما این موضوع مربوط‌به نیروگاه‌های بالای ۱۰۰کیلووات بود که با «ساتبا» (سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره وری انرژی برق) قرارداد می‌بستند. از سال گذشته، مکانیسمی طراحی شد که یک جمع‌کننده (شرکت یا پلتفرم) می‌آید و مثلا ۲۰نیروگاه ۵کیلوواتی را کنار هم قرار می‌دهد و به‌صورت یک‌جا قرارداد می‌بندد.

برق مجموعه این نیروگاه‌ها را در بورس به همان قیمت بورس می‌فروشد و سپس پول را بین صاحبان نیروگاه‌های ۵کیلوواتی توزیع می‌کند. عملا یک نیروگاه ۵کیلوواتی به‌تنهایی نمی‌تواند برق خود را در بورس بفروشد، اما این جمع‌کننده می‌تواند شرایط فروش را حتی برای نیروگاه‌های ۵کیلوواتی نیز فراهم کند.

او ادامه می‎دهد: همان‌طور که گفتیم، نرخ پایه خرید تضمینی برای نیروگاه‌های ۲۰۰کیلووات و کمتر، ۵هزارو ۸۵۴ تومان است. برای همان نیروگاه‌ها به‌همراه ذخیره‌ساز (باتری)، نرخ ۹هزارو ۱۱۶ تومان اعمال می‌شود. اما برای نیروگاه‌های بین ۲۰۰کیلووات تا یک مگاوات، نرخ خرید تضمینی ۴هزارو ۶۳۸ تومان است. دلیل کاهش نرخ این بخش نیز، تناسب بین سرمایه‌گذاری و بازگشت سرمایه و همچنین ترغیب توسعه نیروگاه‌های خانگی است.

یک نیروگاه ۵کیلوواتی چقدر برق می‌سازد؟

هدایتی‌زاده درباره فضای موردنیاز برای ساخت نیروگاه‌های کوچک‌مقیاس می‌گوید: به‌طور میانگین بین ۷ تا ۱۰مترمربع به ازای هر کیلووات -بسته به ظرفیت هر پنل- نیاز است. یک نیروگاه ۵کیلوواتی حداکثر ۵۰متر و حداقل بین ۳۵ تا ۴۰مترمربع فضا نیاز دارد.

میزان تولید سالانه این نیروگاه‌ها چقدر است؟ مدیر بازار برق مشهد این‌گونه به این سؤال پاسخ می‌دهد: «شدت تابش نور خورشید در شهر‌های مختلف، متفاوت است. تقریبا دوسوم مساحت کشورمان در روز، بین ۴.۵ تا ۵کیلو وات‌ساعت به ازای هر یک کیلووات پنل تولید دارد.

در مشهد، به ازای هر یک کیلووات پنل تقریبا ۴.۷کیلووات ساعت تولید می‌شود. اگر این رقم را ضربدر ۳۶۵روز و برای یک نیروگاه ۵کیلوواتی محاسبه کنیم -یعنی ۴.۷ ضربدر۵ و سپس ضربدر۳۶۵-میزان انرژی تولیدی سالانه یک نیروگاه ۵کیلووات در شهر مشهد به‌دست می‌آید که تقریبا چیزی حدود ۸ هزارو ۵۰۰ کیلووات ساعت است.

تکلیف ۲۰درصدی ادارات

از سال۱۴۰۳ مقرر شده است تمامی ادارات مشمول ماده۵ قانون خدمات کشوری، ۲۰درصد از انرژی مصرفی خود را طی پنج سال (از سال۱۴۰۳ تا ۱۴۰۷، هر سال ۵درصد) از انرژی‌های تجدیدپذیر تأمین کنند. هر دستگاهی که این کار را انجام ندهد، با بالاترین نرخ خرید تنظیم‌شده در بورس، برق موردنیازش محاسبه و جریمه از آن کسر می‌شود.

در سال گذشته به همت استانداری و سازمان برنامه‌وبودجه و تلاش توزیع برق مشهد، برای دستگاه‌های اجرایی که اعتباراتشان از سازمان مدیریت‌وبرنامه‌ریزی تأمین می‌شود (تقریبا ۲۲دستگاه)، معادل ۲۰درصد نیازشان، یک نیروگاه شش مگاواتی را به‌صورت تجمیعی در محل نیروگاه توس احداث کرده‌اند تا الزام ۲۰درصدی آنها برآورده شود. بقیه ادارات نیز اقدامات خود را انجام داده‌اند.

پیگیری‌ها برای ادارات باقی‌مانده ادامه دارد. سازمان بازرسی کل کشور و استان نیز ورود کرده‌اند و از ادارات خواسته شده است سریع‌تر اقدام کنند، حتی نامه‌ای برای تأمین ۴۰درصد ابلاغ شده است و از ابتدای سال۱۴۰۷، ادارات باید برای احداث یا تأمین ۲۰درصد دوم نیاز خود از انرژی‌های تجدیدپذیر اقدام کنند، در غیر این‌صورت، جریمه‌ها اعمال خواهد شد.

{$sepehr_key_226123}

معافیت صنایع از خاموشی

هدایتی‌زاده در واکنش به سؤالی درباره وضعیت شکننده‎‌ای که صنایع مختلف برای تأمین برق خود دارند، اظهار می‌کند: برای تعدادی از صنایع که در شهرک‌های صنعتی هستند، مکانیسمی طراحی شده است؛ اگر سقفی را مشخص و آنها براساس قانون، میزان مشخصی نیروگاه خورشیدی احداث کنند، این امکان را دارند که در قالب قراردادی به مدت ۵سال، از اعمال مدیریت بار و خاموشی‌های ناشی از آن معاف شوند. آنها با احداث نیروگاه خورشیدی، علاوه‌بر اینکه دچار قطعی نمی‌شوند، در ۸ ماه از سال نیز می‌توانند برق تولیدی خود را به فروش برسانند.

سهم یک‌صدمی مشهد

آن‌طور که هدایتی‌زاده می‌گوید، در حال حاضر ۴هزارو ۵۰۰ مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر در کشور نصب شده است که سهم مشهد فقط ۴۵مگاوات است؛ یعنی تقریبا یک‌صدم مجموع کشور. اما او این موضوع را در نبود فضای کافی در این کلان‌شهر برای ساخت نیروگاه‌های این‌چنینی می‌داند: «دولت در سال گذشته معادل ۳۰هزار مگاوات تجهیزات از چین وارد و در قالب نیروگاه‌های ۳مگاواتی در اراضی ملی شروع به احداث کرد. در شهرستان مشهد نتوانستند اراضی ملی را تأمین و از این بسته‌های دولتی استفاده کنند. دلیل رشد نیروگاه‌ها در کشور، همین نیروگاه‌های ۳مگاواتی وارداتی بوده است».

آیا کوتاهی شده است؟ هدایتی‌زاده پاسخ می‌دهد: نه، به هیچ‌وجه. اتفاقا اداره‌کل منابع طبیعی حجم زیادی اراضی معرفی کرد. مشکل این است که کلان‌شهر‌ها – حتی در تهران– در این زمینه با همین مشکل مواجه هستند. در استان خراسان‌جنوبی به‌دلیل وجود اراضی ملی گسترده یا حتی در خارج از شهر مشهد در استان خراسان‌رضوی، کویر و زمین هست، اما در خود کلان‌شهر مشهد، اراضی ملی که از نظر فنی برای احداث نیروگاه خورشیدی مناسب باشد، متأسفانه وجود ندارد.