پرویز شیخ طادی: هنر قاضی بی‌طرف برای حفظ حق و حقیقت است

کارگردان مطرح سینما و تلویزیون گفت: هنر مستقل و متعهد به حق و عدالت، می‌تواند فضایی خلق کند که تجربه‌های متفاوت و متنوع گرد هم آیند و تبادل صورت گیرد.

کد خبر: ۴۲۹۳۹۴

تاریخ : ۱۹ تير ۱۴۰۵ - ۱۰:۵۶

نوشته

جنگ تنها به ویرانیِ ساختمان‌ها و زیرساخت‌ها محدود نمی‌شود؛ زخم‌های عمیقی بر روح، فرهنگ و اخلاق جامعه برجای می‌گذارد که بازسازی آنها، دشوارتر از هر نبرد فیزیکی است. در این میان، هنر به عنوان یکی از مؤثرترین ابزار‌های ترمیمِ آسیب‌های اجتماعی و روانی، نقشی حیاتی در حفظ حقیقت و جلوگیری از جعل روایت‌ها ایفا می‌کند. پرویز شیخ طادی، کارگردان مطرح سینما، در گفت‌وگوبا شهرآرانیوز، به بررسی جایگاه هنر مستقل و متعهد، و ضرورت نگاه به زوایای پنهان بحران می‌پردازد. او همچنین از نگاهی متفاوت، به بازسازی امید در دل جنگ می‌پردازد.

جمع‌بندی روایت‌های پراکنده با زبان هنر

شیخ طادی، در ابتدای صحبت‌هایش به مسئله این روزهای جامعه یعنی جنگی که دشمن راه انداخته اشاره می‌کند و می‌گوید: جنگ‌ها دو شکل ویرانی به‌بار می‌آورد؛ اول ویرانی شهر‌ها و خانه‌ها و زیرساخت‌های اقتصادی و آموزشی و میراث هنری و... اما شکل دیگر آن آسیبی است که به روح و روان فرهنگ وارد می‌شود.

کارگردان فیلم تلویزیونی «تانک خورها» اضافه می‌کند: بی‌شک موضع طرفین جنگ در میزان اثرات روانی و اجتماعی کاملاً متفاوت است؛ موضع دشمن متجاوز با مدافع دو اثر متفاوت دارد؛ مدافع به حقانیت خود ایمان دارد و دشمن از آن بی‌بهره است. یکی با افتخار و دیگری تهی. یکی عبرت تلخ تاریخ می‌شود و دیگری موجب سربلندی تاریخش. معمولاً پس از جنگ‌ها و حوادث عظیم انسانی، شکل و مسیر بازسازی شهر‌ها و خانه‌ها مشخص و روشن است؛ اما بازسازی و ترمیم آثار روحی و روانی و اجتماعی بر عهده حوزه‌های نرم‌افزاری جامعه است و یکی از مؤثرترین ابزار‌های ترمیم و بازسازی جوامع، هنر است.

به گفته کارگردان فیلم سینمایی «آتش در نیستان»، هنر مستقل و متعهد به حق و عدالت، می‌تواند فضایی خلق کند که تجربه‌های متفاوت و متنوع گرد هم آیند و تبادل صورت گیرد. با یک نمایش، یک قطعه موسیقی، یک فیلم یا یک تابلو، می‌تواند پیام وقایع و حقیقت وقایع را فاش کند. «هنر زوایای تاریک را روشن می‌کند. به طور کلی هنر‌ها موقعیت تولید می‌کنند؛ موقعیت برای دیدار‌ها و گفتگوها، هم‌نشینی و همدردی‌ها. هنر از پراکندگی و جعل روایت‌ها جلوگیری می‌کند؛ چرا که معمولاً حقیقت در پسِ دیدگاه‌های سیاسی یا تجربیات شخصی به خطر می‌افتد و در اینجا هنر می‌تواند روایت‌های پراکنده را به جمع‌بندی برساند؛ نه برای شبیه‌سازی، بلکه برای گم نشدن نقش‌ها و رنگ‌ها.»

اثر امید واقعی با ابزار هنر

بازیگر «از کرخه تا راین» در ادامه بیان می‌کند: هنر حق را از ناحق، تمیز می‌دهد و ظالم را از مظلوم. یافتن موضوعات گم‌شده، برطرف نمودن غبار هیجانات از حوادثی که در کوران جنگ دیده نشدند و شاید هرگز دیده نشوند. همچنین رو‌نمایی از موضوعاتی که می‌توانست و می‌تواند آسیب‌های حوادث مشابه در آینده را کم کند یا به‌کل برطرف نماید و تقویت کند. ابزار هنر تنها بیان نیست، بلکه ایجاد فهم و درکِ روح و قلب و موقعیت مادی یکدیگر است. امید واقعی و مؤثر با ابزار هنر، دوچندان از ابزار‌های دیگر اثرگذار است.

کارگردان فیلم سینمایی «امپراتور جهنم» در ادامه با بیان اینکه هنر آنچه به زبان نتواند آید، و به اعماق درون نفوذ کند، را بدون جراحت و تندی به جان می‌نشاند، گفت: هنر، حقیقت‌پنداران را به حقیقت دعوت می‌کند؛ هنر، مطلق‌گرایان را هوشیار می‌کند؛ هنر به رنگ‌ها و سلیقه‌ها رسمیت می‌بخشد؛ هنر در دل جنگ و حوادث، پیچیدگی‌های اخلاقی را عریان می‌کند.

{$sepehr_key_229492}

سرمایه‌ای برای امید به آینده

این فیلمنامه‌نویس و کارگردان یادآور می‌شود: بسیاری از تجربه‌های ما قابل بیان نیستند، اما با موسیقی، تصویر، شعر، رمان، فیلم و نمایش، نقش زبان گویاتری پیدا می‌کنند. هنر به انسان اجازه می‌دهد احساسات و تجربه‌های غیرقابل توصیف را وصف کند، به تصویر و شعر درآورد، درد را از گوشه‌های پنهان فرد خارج کند، تاریخ و حوادث را برای نسل‌ها و ملت ماندگار کند. هنر مانع فراموشی گذشته می‌گردد و همچنین اجازه نمی‌دهد در گذشته بماند و راهی به آینده نداشته باشد؛ هنر از گذشته سرمایه‌ای می‌سازد برای امید به آینده. هنر مستقل و متعهد، با سیاست کار دارد، اما سیاست‌زده نیست؛ حزبی نیست. هنرمند، قاضی بی‌طرف برای حفظ حق و حقیقت است. هنری که مستقل نباشد، گاهی در ساحل حق و گاهی در ساحل باطل پرسه می‌زند.

کارگردان مجموعه تلویزیونی «بانوی سردار» در پاسخ به این پرسش که اگر بخواهید درباره جنگ و اتفاقات رخ‌داده اثری تولید کنید، به کدام بخش می‌پردازید، توضیح می‌دهد: قطعاً از آنچه در پسِ آتش و غبار نبرد پنهان ماند می‌سازم؛ از طبقه محروم که فقر کمرشکن را در گلو نگه داشت و سقف خانه را بر هر چیز دیگری ترجیح داد؛ از جامعه هنری که در شرایط سخت بی پناه ماند، اما خود پناه هموطنان شد؛ از جامعه‌ای که وظیفه را بدون دیکته، بی‌غلط نوشت.