مهم‌ترین پروژه‌های سازمان فضایی کشور در سال ۱۴۰۵ | رونمایی از ماهواره «راد ۱» و پیگیری منظومه شهید سلیمانی

معاون وزیر ارتباطات و رئیس سازمان فضایی ایران، مهم‌ترین برنامه‌ها و پروژه‌های فضایی کشور، را تشریح کرد.

کد خبر: ۴۳۰۷۸۳

تاریخ : ۲۴ تير ۱۴۰۵ - ۱۱:۰۰

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز؛ حسن سالاریه روز چهارشنبه در نشست خبری با تشریح آخرین وضعیت پروژه‌های فضایی کشور گفت: در صنعت فضایی، پروژه‌هایی که در حال دنبال کردن آنها هستیم، به چند گروه اصلی تقسیم می‌شوند که شامل پروژه‌های زیرساختی، پروژه‌های طراحی و ساخت ماهواره و همچنین پروژه‌های خدمات مبتنی بر داده و تصاویر است؛ به عبارت دیگر، بخشی از این برنامه‌ها در حوزه پایین‌دست صنعت فضایی و ناظر بر خدمات ارزش‌افزوده تعریف شده‌اند.

وی افزود: در حوزه زیرساختی، از سال‌های گذشته و در چارچوب برنامه ۱۰ ساله فضایی، پروژه‌های متعددی در کشور تعریف شده بود که این پروژه‌ها هم در زمینه مراکز کنترل ماهواره، هم در حوزه پایگاه پرتاب و هم در بخش طراحی و ساخت آزمایشگاه‌ها و مراکز تکمیلی و تست ماهواره دنبال شده‌اند.

رئیس سازمان فضایی ایران ادامه داد: در سال ۱۴۰۴ پیشرفت بسیار خوبی در این بخش‌ها حاصل شد و برخی از این مراکز نیز افتتاح و به بهره‌برداری رسیدند که از جمله آنها می‌توان به مرکز سلماس اشاره کرد.

وی گفت: در سال جاری نیز همین روند با جدیت ادامه دارد و پروژه‌های مربوط به آزمایشگاه‌ها، پایگاه پرتاب در منطقه چابهار و دیگر مراکز زیرساختی در حال پیگیری است.

سالاریه با اشاره به اهمیت شبکه مراکز کنترل ماهواره اظهار کرد: مراکز کنترل ماهواره در نقاط مختلف کشور توزیع شده‌اند و بنا داریم این مراکز در قالب یک شبکه منسجم فعالیت کنند تا هم ارتباط با ماهواره‌ها برقرار شود و هم دریافت داده‌ها و تصاویر ماهواره‌ای با کیفیت و سرعت بیشتری انجام گیرد.

وی افزود: هرچه تعداد این مراکز در سطح کشور پراکنده‌تر و توزیع آنها مناسب‌تر باشد، از جنبه‌های مختلف برای ما مفیدتر خواهد بود؛ چراکه بازه زمانی دسترسی به ماهواره‌ها کوتاه‌تر می‌شود، فرایند تست در مدار تسهیل می‌شود و در نهایت زمان بهره‌برداری از ماهواره‌ها نیز افزایش پیدا می‌کند.

معاون وزیر ارتباطات همچنین گفت: ایجاد شبکه‌ای از ایستگاه‌های متحرک و سیار نیز در برنامه قرار دارد تا با توجه به شرایط کشور، بتوانیم خدمات داده، تصویر و سایر خدمات ماهواره‌ای را به‌صورت مستمر ارائه کنیم؛ در سال ۱۴۰۵ نیز این مسیر ادامه خواهد داشت و در ماه‌های آینده افتتاح‌ها و رونمایی‌هایی از مراکز مختلف خواهیم داشت.

سالاریه در ادامه با اشاره به برنامه‌های ساخت ماهواره گفت: در حوزه طراحی و ساخت ماهواره نیز پروژه‌های مختلفی از سال‌های گذشته تعریف شده بود و در سال گذشته چند پرتاب مهم ماهواره‌ای انجام شد.

وی افزود: یکی از مهم‌ترین این رویدادها، پرتاب نخستین ماهواره مخابراتی کشور یعنی ماهواره ناهید ۲ بود که طراحی و ساخت آن با مشارکت مجموعه وزارت ارتباطات و پژوهشگاه فضایی انجام شد و در مردادماه سال گذشته به‌عنوان یکی از مهم‌ترین رویداد‌های فضایی کشور به ثبت رسید.

وی ادامه داد: نسخه ارتقایافته همین کلاس ماهواره نیز در پژوهشگاه فضایی ایران در حال طراحی و ساخت است و این پروژه در سال ۱۴۰۵ با جدیت دنبال می‌شود، هرچند آغاز آن از سال گذشته بوده است.

رئیس سازمان فضایی ایران با بیان اینکه نخستین نمونه ماهواره مخابراتی کشور در مدار ارتفاع پایین قرار گرفت، تصریح کرد: سال گذشته نخستین تست‌های این ماهواره انجام شد که تا حد بسیار زیادی موفقیت‌آمیز بود و تجربه‌های بسیار ارزشمندی از این مأموریت به دست آمد.

وی گفت: بر همین اساس، طراحی و ساخت ماهواره جدیدی با قابلیت ارائه خدمات به‌صورت جمعی و منظومه‌ای در پژوهشگاه فضایی ایران آغاز شده و این پروژه از برنامه‌های مهم فضایی کشور و مجموعه وزارت ارتباطات به شمار می‌رود.

طراحی ماهواره ناهید ۳

سالاریه همچنین درباره ماهواره ناهید ۳ گفت: این ماهواره نمونه دیگری از ماهواره‌های مخابراتی کشور است که امکان ارائه خدمات در مدار زمین‌آهنگ را برای ما فراهم می‌کند.

وی افزود: این پروژه اکنون در فاز طراحی قرار دارد و ساخت برخی از زیرسیستم‌های اصلی آن، از جمله بخش‌های مرتبط با تراستر‌ها و سامانه‌های پیشرانش، در حال انجام است.

وی با تشریح کارکرد ماهواره‌های مخابراتی اظهار کرد: بخش عمده خدمات این ماهواره‌ها مربوط به نقل و انتقال داده است و بسته به حجم داده‌ای که باید منتقل شود، از باند‌ها و فرکانس‌های مختلف استفاده می‌شود و این ماهواره‌ها می‌توانند به‌صورت منفرد یا در قالب منظومه مورد استفاده قرار گیرند.

معاون وزیر ارتباطات افزود: اگر ماهواره در ارتفاع پایین قرار داشته باشد، معمولاً باید در قالب منظومه مورد استفاده قرار گیرد، اما اگر در ارتفاع بالا مستقر شود، با توجه به محدوده پوشش، تعداد ماهواره‌های مورد نیاز کاهش می‌یابد.

وی گفت: در مدار ۳۶ هزار کیلومتری که مدار زمین‌آهنگ محسوب می‌شود، حتی یک ماهواره نیز می‌تواند قابلیت ارائه خدمات داشته باشد و ناهید ۳ از همین خانواده ماهواره‌هاست.

سالاریه تأکید کرد: این پروژه‌ها فقط به سال ۱۴۰۵ محدود نمی‌شوند و در سال‌های آینده نیز ادامه خواهند داشت، اما بخش‌های مهمی از کار از جمله طراحی و ساخت نمونه‌های اولیه، زیرسامانه‌ها و نمونه‌های مهندسی، به‌تدریج تکمیل خواهد شد.

وی ابراز امیدواری کرد که در سال ۱۴۰۵ بخش‌های قابل توجهی از این برنامه‌ها به نتیجه برسد و در نشست‌ها و رویداد‌های بعدی، جزئیات بیشتری به اطلاع مردم برسد.

وضعیت منظومه ماهواره‌ای شهید سلیمانی

وی در ادامه به یکی دیگر از طرح‌های مهم فضایی کشور اشاره کرد و گفت: از دیگر پروژه‌های مهم در حوزه ارتباطات فضایی، منظومه شهید سلیمانی است که در چند فاز اجرا می‌شود؛ فاز نخست این منظومه شامل ۲۴ ماهواره است که ۱۸ ماهواره اصلی و ۶ ماهواره رزرو را در بر می‌گیرد و قرار است در مدار قرار گیرند.

رئیس سازمان فضایی ایران خاطرنشان کرد: یکی از رویداد‌های مهم سال ۱۴۰۴، رونمایی از نخستین نمونه این ماهواره در دهه فجر و در روز فناوری فضایی، ۱۴ بهمن‌ماه، با حضور وزیر ارتباطات و وزیر دفاع بود؛ همان‌طور که پیش‌تر نیز اعلام شده بود، ساخت زیرسامانه‌های این منظومه انجام شده و اکنون در مرحله تجمیع سایر ماهواره‌ها قرار داریم.

سالاریه در پایان اظهار کرد: در برنامه‌های مهم سال ۱۴۰۵، رونمایی از نمونه‌های بعدی این منظومه و همچنین، به محض آماده شدن پرتابگر مربوطه، پرتاب این ماهواره‌ها نیز پیش‌بینی شده و این موضوع از جمله برنامه‌های جدی سازمان فضایی ایران در سال آینده خواهد بود.

تزریق همزمان سه ماهواره، پرتاب پارس ۲ و رونمایی از نخستین ماهواره راداری بومی در دستور کار است

معاون وزیر ارتباطات و رئیس سازمان فضایی ایران، در ادامه این نشست با اشاره به برنامه‌های پیش‌روی کشور در حوزه منظومه‌های ماهواره‌ای گفت: در سال‌های ۱۴۰۱، ۱۴۰۲ و حتی ۱۴۰۳ تجربه تزریق چندگانه ماهواره را داشتیم، اما آنچه در مجموعه شهید سلیمانی برای ما اهمیت ویژه‌ای دارد، تزریق سه ماهواره در مدار توسط یک پرتابگر است که این موضوع نیز در تقویم برنامه‌های سال ۱۴۰۵ قرار دارد.

وی افزود: البته برنامه‌های فضایی با توجه به پیچیدگی‌های فناورانه ممکن است با اندکی جابه‌جایی زمانی همراه شوند و طبیعی است که در برخی موارد تأخیر یا تعجیل اندکی رخ دهد.

به گفته وی، به محض نهایی شدن تاریخ قطعی پرتاب و تجمیع ماهواره‌ها، اطلاع‌رسانی کامل از طریق نشست‌های خبری و همچنین سایت وزارت ارتباطات و سازمان فضایی ایران انجام خواهد شد.

رئیس سازمان فضایی ایران با اشاره به ویژگی‌های منظومه شهید سلیمانی اظهار کرد: این منظومه در کلاس ماهواره‌های ارتباطی قرار می‌گیرد و در کنار آن، ماهواره‌های دارای پهنای باند بالاتر نیز در دستور کار هستند، اما منظومه شهید سلیمانی در واقع یک منظومه باریک‌باند است که قابلیت اصلی آن، ارائه خدمات در شرایط بحران و انتقال داده‌های کم‌حجم از طریق گروهی از ماهواره‌های سبک و کوچک در مدار است.

وی افزود: این منظومه کاربرد‌های متنوعی دارد؛ از انتقال داده در مناطقی که زیرساخت‌های زمینی در آنها وجود ندارد گرفته تا مناطق جنگلی، پایش آتش‌سوزی‌ها، رصد نشت‌ها و مجموعه‌ای از مأموریت‌هایی که در آنها نیاز به تبادل سریع و ضروری داده‌های کم‌حجم از هر نقطه به نقطه دیگر وجود دارد. سالاریه گفت: این دسته از ماهواره‌ها در تصمیم‌سازی و مدیریت بحران نقش مهمی دارند، چرا که داده، مهم‌ترین ابزار مدیریت دقیق و به‌هنگام است.

{$sepehr_key_231117}

توسعه ماهواره‌های سنجشی

وی در ادامه به برنامه‌های کشور در بخش ماهواره‌های سنجشی پرداخت و گفت: سال گذشته یکی از اتفاقات بسیار مهم، پرتاب همزمان سه ماهواره ظفر ۲، پایا و کوثر بود که در دی‌ماه انجام شد. این رویداد از این جهت ارزشمند بود که سه مجموعه متفاوت شامل یک مجموعه دانشگاهی، یک شرکت خصوصی و یک مجموعه دولتی در آن نقش‌آفرینی کردند.

سالاریه افزود: از میان این سه ماهواره، یکی از رویداد‌های مهم، رونمایی از نخستین تصاویر ماهواره پایا بود که در دهه فجر و در ۱۴ بهمن‌ماه انجام شد و خبرنگاران و حاضران در آن جلسه در جریان جزئیات آن قرار گرفتند.

وی تصریح کرد: روند توسعه ماهواره‌های سنجشی در سال ۱۴۰۵ نیز ادامه خواهد داشت و در این بخش چند پروژه مهم در دستور کار قرار دارد. یکی از این پروژه‌ها، ماهواره پارس ۲ است که دقت تصویربرداری آن بهتر از سه متر است. این ماهواره در سال ۱۴۰۳ رونمایی شد و پس از باقی ماندن بخشی از آزمون‌ها، تست‌های تکمیلی آن انجام شده و اکنون در مراحل نهایی آمادگی برای پرتاب قرار دارد.

رئیس سازمان فضایی ایران ادامه داد: پارس ۲ یکی از ماهواره‌های مهم کشور در حوزه سنجش از دور است و می‌تواند به مجموعه ماهواره‌های تصویربرداری کشور اضافه شود.

وی گفت: تصاویر ماهواره‌ای کاربرد‌های بسیار متنوعی در کشور دارند که از مدیریت منابع آب و به‌روزرسانی نقشه‌ها گرفته تا پایش سرزمینی، حفاظت محیط زیست و مدیریت منابع کشاورزی را در بر می‌گیرد؛ بر همین اساس، ماهواره‌های سنجشی از مهم‌ترین ابزار‌های مدیریتی محسوب می‌شوند.

وی افزود: هرچه تعداد این ماهواره‌ها در مدار افزایش یابد، بازه زمانی دسترسی ما کوتاه‌تر می‌شود و می‌توانیم در فاصله‌های زمانی کمتر، اطلاعات و تصاویر به‌روزتری از سطح زمین دریافت کنیم.

سالاریه تأکید کرد: امروزه این توانمندی بخشی جدایی‌ناپذیر از مدیریت کلان کشورهاست و به همین دلیل، هم تعداد و هم دقت و تنوع ماهواره‌های سنجشی باید افزایش پیدا کند.

رونمایی از ماهواره «راد ۱»

معاون وزیر ارتباطات در ادامه به پروژه ماهواره‌های راداری اشاره کرد و گفت: نخستین ماهواره راداری کشور با عنوان «رادار ۱» از پروژه‌های مهم فضایی کشور است و ان‌شاءالله به زودی از نمونه آن رونمایی خواهد شد.

وی افزود: بنا بود این رونمایی در اواخر سال ۱۴۰۴ یا اوایل سال ۱۴۰۵ انجام شود، اما به دلیل برخی ملاحظات فنی که در این‌گونه پروژه‌ها طبیعی و عادی است، با اندکی تأخیر مواجه شد.

وی خاطرنشان کرد: رونمایی از نخستین ماهواره راداری ساخت داخل و ساخت ایران، یکی از اتفاقات بسیار مهم و مبارک برای کشور خواهد بود و امیدواریم این رویداد به‌زودی محقق شود.

سالاریه همچنین از پیشرفت پروژه ماهواره پارس ۳ خبر داد و گفت: طراحی این ماهواره از سال گذشته آغاز شده است. پارس ۳ یک ماهواره تصویربرداری با دقت یک متر است که پژوهشگاه فضایی ایران مسئولیت ساخت آن را بر عهده دارد.

وی افزود: این ماهواره مانند ناهید ۲ و ناهید ۳ در سال ۱۴۰۵ به مرحله نهایی ساخت نخواهد رسید، بلکه در سال‌های آتی تکمیل می‌شود؛ با این حال، در سال ۱۴۰۵ بخش‌هایی از این پروژه شامل طراحی، ساخت نمونه‌های اولیه زیرسامانه‌ها و نمونه‌های مهندسی در دستور کار قرار دارد که در رویداد‌های آینده از آنها رونمایی خواهیم کرد.

رئیس سازمان فضایی ایران در ادامه به ماهواره راداری دوم کشور نیز اشاره کرد و گفت: ماهواره «راد ۲» نیز از دیگر پروژه‌های مهم ما در این حوزه است که از نظر کلاس دقت، نسبت به رادار ۱ در سطح بالاتری قرار می‌گیرد؛ این ماهواره نیز توسط پژوهشگاه فضایی ایران و با راهبری وزارت ارتباطات ساخته می‌شود.

وی با اشاره به همکاری‌های انجام‌شده با بخش خصوصی اظهار کرد: در این حوزه همکاری خوبی با بخش خصوصی شکل گرفته است. از سال ۱۴۰۳، نخستین نمونه ماهواره کوثر پرتاب و در مدار قرار گرفت و نمونه دوم آن نیز سال گذشته به فضا ارسال شد. نمونه‌های بعدی این ماهواره‌ها با دقت‌های بالاتر نیز در دستور کار قرار دارد.

سالاریه افزود: این ماهواره‌های سنجشی در کلاس ماهواره‌های میکرو و نانو قرار می‌گیرند، جرم پایین‌تری دارند و نوع محموله تصویربرداری آنها نیز با ماهواره‌های معمول متفاوت است، اما در عین حال، برای کشور بسیار ضروری هستند.

وی تأکید کرد: مهم‌ترین ویژگی این پروژه‌ها آن است که بخش خصوصی کشور در حال ساخت آنهاست و با همکاری خوبی که در این بخش شکل گرفته، نمونه‌های دقیق‌تر و پیشرفته‌تر آنها نیز ساخته خواهد شد.

معاون وزیر ارتباطات گفت: یکی از موضوعات مهمی که با تأکید وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات در مجموعه فضایی کشور دنبال می‌شود، توسعه خدمات مبتنی بر داده و تصاویر است؛ موضوعی که در کنار توسعه زیرساخت و ساخت ماهواره، می‌تواند نقش مهمی در افزایش کارآمدی و بهره‌وری بخش‌های مختلف کشور ایفا کند.

پرتابگر‌های بومی و بلوک‌های انتقال مداری

معاون وزیر ارتباطات و رئیس سازمان فضایی ایران تأکید کرد: رویکرد سازمان فضایی از ساخت پروژه‌های تک‌منظوره به سمت ایجاد منظومه‌های ماهواره‌ای و بهره‌گیری از فناوری‌های پیشرفته انتقال مداری تغییر یافته است.

وی افزود: در حوزه زیرساختی، طبق برنامه ۱۰ ساله فضایی، توسعه مراکز کنترل ماهواره، پایگاه‌های پرتاب و آزمایشگاه‌های تکمیلی در حال پیگیری است. ایجاد شبکه توزیع‌شده مراکز کنترل در نقاط مختلف کشور، با هدف کاهش بازه زمانی دسترسی به ماهواره‌ها و افزایش زمان بهره‌برداری از آنها، در اولویت قرار دارد. در همین راستا، توسعه شبکه ایستگاه‌های متحرک و سیار نیز برای تضمین استمرار خدمات ماهواره‌ای در سراسر کشور در دستور کار است.

ساخت ماهواره‌های ارتباطی و منظومه‌ای

سالاریه در خصوص ماهواره‌های مخابراتی گفت: پروژه‌های ناهید ۲ و ناهید ۳ به عنوان ماهواره‌های کلیدی ما در حال پیگیری هستند. ناهید ۳ با قابلیت ارائه خدمات در مدار زمین‌آهنگ (GEO) طراحی شده است، اما راهبرد اصلی ما در سال ۱۴۰۵، توسعه منظومه "شهید سلیمانی" است.

وی با اشاره به تغییرات راهبردی در فاز دوم این منظومه اظهار کرد: ما در برنامه قبلی، صرفاً به خدمات اینترنت اشیاء (IoT) فکر می‌کردیم، اما اکنون با شناسایی نیاز‌های جدید، قابلیت‌های پیشرفته‌تری نظیر ارتباط بین ماهواره‌ای (ISL) را به آن اضافه کرده‌ایم. این منظومه با بهره‌گیری از ماهواره‌های سبک و کم‌حجم، در مدیریت شرایط بحران و انتقال سریع داده‌ها از نقاط فاقد زیرساخت زمینی، نقشی حیاتی ایفا خواهد کرد.

ماهواره‌های سنجشی و مشارکت بخش خصوصی

معاون وزیر ارتباطات با اشاره به موفقیت پرتاب سه‌گانه ظفر ۲، پایا و کوثر در دی‌ماه، افزود: ماهواره پارس ۲ با دقت تصویربرداری بهتر از ۳ متر، در مراحل نهایی تست برای پرتاب قرار دارد. همچنین طراحی ماهواره پارس ۳ با دقت یک متر در پژوهشگاه فضایی آغاز شده است. نکته حائز اهمیت در حوزه سنجشی، همکاری گسترده با بخش خصوصی است؛ به طوری که نسل‌های جدید ماهواره‌های "کوثر" که در کلاس میکرو و نانو هستند، توسط بخش خصوصی ساخته می‌شوند و ما امیدواریم با این همکاری، دقت و تنوع تصاویر ماهواره‌ای کشور به شدت افزایش یابد.

وی همچنین از رونمایی قریب‌الوقوع نخستین ماهواره راداری بومی («رادار ۱») خبر داد و افزود: تأخیر جزئی در رونمایی این ماهواره صرفاً به دلیل ملاحظات فنی است و این پروژه یکی از نقاط عطف صنعت فضایی ایران خواهد بود.

سالاریه در پاسخ به پرسشی درباره تغییرات زمان‌بندی پروژه‌ها، تصریح کرد: ماهیت پروژه‌های فضایی با پیچیدگی‌های فنی و ناشناخته‌های بسیار همراه است. تغییر در تقویم برنامه‌ها به معنای عقب‌ماندگی نیست، بلکه "بهینه‌سازی مسیر" است. ما پروژه‌ها را بر اساس نیاز‌های روز اصلاح می‌کنیم. مثلاً در ناهید ۲، به جای تکرار مدل قبلی، پلتفرم آن را برای قابلیت‌های منظومه‌ای ارتقا دادیم.

استراتژی دستیابی به مدار ۳۶ هزار کیلومتری (GEO)

رئیس سازمان فضایی ایران با تأکید بر اینکه دستیابی به مدار ژئو (GEO) یک پروژه محوری است، گفت: این کار نیازمند فناوری‌های متمایزی در سیستم تعیین موقعیت، نگهداشت ماهواره و ارتباطات پرقدرت است. ما علاوه بر توسعه پلتفرم ناهید ۳، بر روی "بلوک‌های انتقال مداری" متمرکز هستیم.

وی خاطرنشان کرد: بلوک‌های انتقال مداری، کلید ورود ما به عرصه منظومه‌سازی هستند؛ چرا که به ما این امکان را می‌دهند که با یک پرتابگر، چندین ماهواره را در نقاط مختلف تزریق کنیم. همکاران ما در سازمان صنایع هوافضا و پژوهشگاه فضایی، در حال ساخت بلوک‌های پیشرفته با سوخت مایع و قابلیت خاموش و روشن شدن هستند که گامی بلند برای قرارگیری در مدار ۳۶ هزار کیلومتری محسوب می‌شود.

منبع: ایرنا