تشدید فرونشست در خراسان رضوی | ۸ دشت در وضعیت فوق‌بحرانی

مدیرکل زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی منطقه شمال‌شرق کشور: از مجموع ۴۵دشت خراسان رضوی، ۱۷دشت در شرایط بحرانی قرار دارند و ۸دشت به مرحله فوق‌بحرانی رسیده‌اند.

کد خبر: ۴۳۲۳۶۰

تاریخ : ۳۰ تير ۱۴۰۵ - ۱۱:۱۷

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز؛ فرونشست زمین، بحرانی است که آرام و بدون آنکه صدایی از خود بر جای بگذارد، زیر پای شهر‌ها و دشت‌های خراسان رضوی پیش می‌رود. سال‌ها برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی، خشک‌سالی‌های پیاپی و ناترازی میان مصرف آبخوان‌ها، امروز نشانه‌های خود را نه فقط در شکاف‌های عمیق زمین، بلکه در امنیت زیرساخت‌های حیاتی استان نیز آشکار کرده است.

آثار آن از مرز دشت‌ها عبور کرده و به راه‌آهن، خطوط انتقال انرژی، اراضی کشاورزی و حتی حاشیه مناطق شهری رسیده است. این پدیده، برخلاف بسیاری از مخاطرات طبیعی، یک باره رخ نمی‌دهد، آرام پیش می‌رود، اما خسارت‌هایش اغلب برگشت‌ناپذیر است. خراسان رضوی امروز یکی از کانون‌های اصلی این بحران در کشور به شمار می‌رود، استانی که بخش درخور توجهی از دشت‌های آن با درجات مختلف فرونشست دست‌وپنجه نرم می‌کنند و ادامه افت سطح آب‌های زیرزمینی، می‌تواند دامنه این تهدید را گسترده‌تر کند.

در همین زمینه مدیرکل زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی منطقه شمال‌شرق کشور در گفت‌و‌گو با شهرآرا با تشریح آخرین وضعیت فرونشست در استان، اظهار کرد: از مجموع ۴۵دشت خراسان رضوی، ۱۷دشت در شرایط بحرانی قرار دارند و ۸دشت به مرحله فوق‌بحرانی رسیده‌اند.

هادی شریفی با اشاره به نرخ فرونشست در دشت‌های استان افزود: بر اساس جدیدترین اندازه‌گیری‌ها، بیشترین نرخ فرونشست ثبت‌شده در استان ۱۵سانتی‌متر در سال است. سایر دشت‌های درگیر نیز عمدتا نرخ فرونشستی بین ۹ تا ۱۲سانتی‌متر دارند و در برخی مناطق نیز این میزان بین ۶ تا ۹سانتی‌متر در سال است.

کاهش نرخ فرونشست مشهد، اما خطر همچنان پابرجاست

شریفی تشریح کرد: دشت مشهد که در سال‌های گذشته به‌ویژه در محدوده توس نرخ‌هایی تا ۴۰سانتی‌متر فرونشست را تجربه کرده بود، اکنون به حدود ۱۵سانتی‌متر در سال رسیده است. با این حال، این کاهش به‌معنای رفع خطر نیست. بیشترین روند توسعه فرونشست در حال حاضر در شمال‌غرب مشهد و در محدوده مسیر مشهد به چناران مشاهده می‌شود، منطقه‌ای که کشاورزی گسترده در آن انجام می‌شود و برداشت آب زیرزمینی همچنان ادامه دارد.

بحران آب، فرونشست مشهد را برمی‌گرداند

مدیرکل زمین‌شناسی شمال‌شرق کشور درباره وضعیت مرکز شهر مشهد گفت: در محدوده ثامن، فرونشست تا مدتی تقریبا متوقف شده بود، اما با تشدید کمبود آب، برخی چاه‌های قدیمی دوباره وارد مدار بهره‌برداری شده‌اند و حتی تعدادی چاه جدید نیز حفر شده است تا در صورت نیاز، استفاده شود. احتمال بازگشت بهره‌برداری از برخی چاه‌هایی که پیش‌تر مسدود شده بودند، به‌ویژه در منطقه ثامن وجود دارد، موضوعی که می‌تواند دوباره روند فرونشست را تشدید کند.

حرم مطهر در وضعیت ایمن

شریفی درباره نگرانی‌ها نسبت به وضعیت محدوده حرم مطهر رضوی بیان کرد: درحال‌حاضر خطر ویژه‌ای این محدوده را تهدید نمی‌کند. اگرچه نرخ فرونشست اندکی افزایش یافته، اما هنوز در حدی نیست که نگران‌کننده باشد. بخش درخور توجهی از این ریزش‌ها ناشی از فرسودگی شبکه آب‌رسانی شهری است. لوله‌های قدیمی آب در نقاط مختلف شهر دچار نشتی هستند و این نشت آب، به‌ویژه در مناطقی که قنوات قدیمی وجود دارد، باعث ایجاد حفره و ریزش موضعی زمین می‌شود.

وی افزود: بیشترین فرونشست فعلی همچنان در شمال‌غرب مشهد مشاهده می‌شود و اگرچه روند آن نسبت به گذشته کاهش یافته، اما در صورت افت بیشتر سطح آب‌های زیرزمینی، احتمال فعال‌شدن دوباره فرونشست در منطقه ثامن و شرق دشت مشهد وجود دارد.

جنوب‌شرق مشهد در معرض تهدید

شریفی با اشاره به شرایط جنوب‌شرق دشت مشهد تصریح کرد: در این منطقه هنوز برداشت آب زیرزمینی در سطح بالایی انجام می‌شود، اما به‌دلیل درشت‌دانه بودن بافت خاک، تاکنون فرونشست قابل توجهی مشاهده نشده است. اگر روند خشک‌سالی ادامه پیدا کند، برداشت از منابع زیرزمینی افزایش یابد و منابع آب سطحی کاهش پیدا کند، این مناطق نیز در آینده مستعد آغاز فرونشست خواهند بود.

نیشابور، فرونشستی که به زیرساخت‌ها رسیده است

مدیرکل زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی منطقه شمال‌شرق کشور با اشاره به وضعیت سایر دشت‌های بحرانی استان، گفت: دشت‌های مشهد، نیشابور، بردسکن، کاشمر، خواف، جوین، تربت‌جام و فریمان از مهم‌ترین دشت‌های درگیر فرونشست در خراسان رضوی هستند. دشت نیشابور با نرخ فرونشستی بین ۱۲ تا ۱۵سانتی‌متر در سال به همراه عوارض سطحی ناشی از آن، یکی از نگران‌کننده‌ترین مناطق استان است.

فرونشست در کمین زیرساخت‌ها

شریفی تأکید کرد: در نیشابور علاوه‌بر فرونشست یکنواخت، شاهد ایجاد درز و شکاف‌های سطحی نیز هستیم. این شکاف‌ها در برخی نقاط به زیرساخت‌های مهم رسیده‌اند، از جمله خط راه‌آهن مشهد-تهران و خط لوله انتقال نفت که از مسیر شاهرود به نیشابور عبور می‌کند. وجود این شکاف‌ها نشان می‌دهد که فرونشست، دیگر فقط یک مسئله زمین‌شناسی نیست، بلکه می‌تواند زیرساخت‌های حیاتی کشور را نیز با تهدید مواجه کند.

{$sepehr_key_232971}

بردسکن، بحرانی‌ترین دشت استان

شریفی بیان کرد: در جنوب بردسکن به‌دلیل ریزدانه‌بودن خاک، درز و شکاف‌های گسترده‌ای ایجاد شده است. بیش از ۶۰درصد مساحت دشت بردسکن درگیر فرونشست است و این منطقه از بحرانی‌ترین دشت‌های استان به شمار می‌رود.

فرونشست، بحران رو به گسترش

مدیرکل زمین‌شناسی منطقه شمال‌شرق کشور در پایان با اشاره به وسعت مناطق درگیر فرونشست در استان، گفت: درمجموع حدود ۳ تا ۵ درصد از مساحت دشت‌های خراسان رضوی درگیر فرونشست خطرناک هستند. استمرار برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی، مهم‌ترین عامل تشدید این پدیده است و بدون مدیریت مصرف آب و احیای آبخوان‌ها، احتمال گسترش فرونشست به سایر دشت‌های استان نیز وجود خواهد داشت.