بررسی جایگاه نهاد خانواده در دیدگاه رهبر شهید انقلاب| مادر نخستین معلم جامعه است

خانواده در دیدگاه رهبر شهید انقلاب اسلامی، نخستین نهاد تربیتی جامعه است که سلامت یا آسیب آن، مستقیماً بر آینده یک ملت اثر می‌گذارد.

کد خبر: ۴۳۳۰۹۰

تاریخ : ۰۲ مرداد ۱۴۰۵ - ۱۹:۱۰

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز؛ موضوع زن و خانواده از جمله مباحثی است که در طول بیش از سه دهه رهبری امام شهید حضرت آیت‌الله سید علی حسینی خامنه‌ای، بارها در سخنرانی‌ها، دیدارها و پیام‌های رهبر شهید مورد توجه قرار گرفت. مرور این بیانات نشان می‌دهد که نگاه ایشان به زن، صرفاً ناظر به حقوق فردی یا نقش‌های اجتماعی نیست، بلکه بخشی از یک زمینه فکری گسترده‌تر درباره انسان، خانواده و تمدن اسلامی به شمار می‌رود.

در این دیدگاه، خانواده نخستین نهاد تربیتی جامعه است؛ نهادی که سلامت یا آسیب آن، مستقیماً بر آینده یک ملت اثر می‌گذارد. از همین رو، هرگاه سخن از زن به میان می‌آید، بحث خانواده نیز در کنار آن قرار می‌گیرد و هرگاه درباره خانواده سخن گفته می‌شود، زن به عنوان محور اصلی این نهاد است.

رهبر شهید در یکی از صریح‌ترین بیانات خود، جایگاه زن را در خانواده با استناد به روایتی از پیامبر اکرم(ص) چنین توصیف می‌کنند: «در داخل خانه، زن قهرمان نیست؛ ریحانه است، گل خانه است.»

همین تعبیر، نقطه آغاز تفاوت نگاه ایشان با برداشت‌هایی است که زن را در خانواده صرفاً مسئول انجام امور خانه می‌دانند. از نگاه رهبر شهید، خانواده میدان تقسیم قدرت نیست؛ عرصه تکمیل یکدیگر است. زن در این مجموعه، عنصر آرامش، عاطفه و پیونددهنده اعضای خانواده است و مرد نیز وظیفه تأمین امنیت و مواجهه با دشواری‌های بیرونی را بر عهده دارد.

تاکید بر ضمانت‌های اجرایی برای تحقق حقوق زنان

البته این به معنای نادیده گرفتن حقوق زنان در محیط خانواده نیست. رهبر شهید بارها نسبت به رفتارهایی که کرامت زن را خدشه‌دار می‌کند، هشدار دادند و تصریح کرده‌اند: در گذشته هم در همه جا به زن ظلم شده است.

ایشان تأکید داشتند که تحقق نگاه اسلام به خانواده، تنها با توصیه‌های اخلاقی ممکن نیست و باید قوانین و ضمانت‌های اجرایی نیز از حقوق زنان حمایت کند.

در اندیشه رهبر شهید، خانواده صرفاً محل زندگی مشترک زن و مرد نیست؛ نخستین مدرسه‌ای است که شخصیت انسان در آن شکل می‌گیرد. به همین دلیل، نقش زن نیز فراتر از مدیریت خانه تعریف می‌شود.

با استناد به آیه «وَ جَعَلَ مِنها زَوجَها لِیَسکُنَ اِلَیها» تأکید می‌کنند: در نقش همسری، زن در درجه اول مظهر آرامش است. مرد در کنار زن احساس آرامش کند؛ زن مایه آرامش است.

این تعبیر، آرامش را به مهم‌ترین کارکرد خانواده تبدیل می‌کند؛ آرامشی که تنها به معنای آسایش مادی نیست، بلکه امنیت روانی، اعتماد، محبت و احساس تعلق را نیز دربر می‌گیرد. از این رو، خانه زمانی به محل آرامش انسان تبدیل می‌شود که زن بتواند نقش محوری خود را در ایجاد این فضای عاطفی ایفا کند.

رهبر شهید در عین حال تأکید می‌کنند که چنین جایگاهی، شأن زن را ارتقا می‌دهد، نه اینکه او را به محیط خانه محدود کند. از نگاه ایشان، ارزش نقش همسری از آن روست که بنیان خانواده را حفظ می‌کند؛ نهادی که به اعتقاد ایشان، زیربنای همه ساختارهای اجتماعی است.

{$sepehr_key_233791}

مادری مهم‌ترین عامل استمرار جامعه است

اگر همسری در اندیشه رهبر شهید، ستون آرامش خانواده است، مادری مهم‌ترین عامل استمرار جامعه به شمار می‌رود. ایشان در دیدارهای مختلف، بارها نقش مادر را با عباراتی توصیف کرده‌اند که نشان می‌دهد مادری را صرفاً یک مسئولیت فردی نمی‌دانند.

رهبر شهید تاکید داشتند که مادرها مایه ادامه نسلند. جان انسان‌ها در مشت مادرها است. مادر است که فرهنگ و معرفت و تمدن و ویژگی‌های اخلاقی یک قوم و جامعه را با جسم خود، با روح خود، با خلق خود و با رفتار خود، دانسته و ندانسته به فرزند منتقل می‌کند.

در این چارچوب، مادر نخستین معلم جامعه است؛ کسی که پیش از مدرسه، دانشگاه و رسانه، شخصیت انسان را شکل می‌دهد. انتقال زبان، فرهنگ، اخلاق، ایمان، هویت ملی و حتی شیوه مواجهه با زندگی، در نخستین سال‌های عمر از طریق مادر انجام می‌شود. از همین روست که رهبر شهید، تربیت فرزند را یکی از مهم‌ترین مسئولیت‌های اجتماعی زنان می‌دانند؛ مسئولیتی که آثار آن تنها به یک خانواده محدود نمی‌شود و سرنوشت یک جامعه را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

رهبر شهید بارها درباره نقش منحصر به فرد مادر در تربیت عاطفی کودک سخن گفته‌اند؛ نقشی که از نظر ایشان، هیچ نهاد دیگری قادر به جایگزینی آن نیست. ایشان تاکید داشتند که مادران اگر بچه‌هایشان را در خانه تربیت نکردند، هیچ کس دیگر نمی‌تواند این کار را بکند؛ نه پدرش و نه دیگران.

البته در نگاه ایشان، تربیت تنها آموزش خواندن و نوشتن یا انتقال اطلاعات نیست، بلکه فرآیندی است که با محبت، رفتار، نوازش، گفت‌وگو و همراهی روزانه شکل می‌گیرد.

امام شهید تاکید داشتند که تربیت فرزند به وسیله مادر، مثل تربیت در کلاس درس نیست؛ با رفتار است، با گفتار است، با عاطفه است، با نوازش است؛ مادران با زندگی کردن، فرزند تربیت می‌کنند.

همین نگاه سبب شده بود که ایشان بارها نسبت به کمرنگ شدن نقش مادری هشدار دهند و تأکید کنند سپردن کامل تربیت فرزند به نهادهای بیرون از خانواده، نمی‌تواند جای خالی مادر را پر کند.

رعایت ارزش‌های اسلامی مانع پیشرفت زنان نیست

یکی از برداشت‌های رایج درباره اندیشه رهبر شهید این است که تأکید بر نقش مادری و همسری، به معنای مخالفت با حضور اجتماعی زنان است؛ برداشتی که ایشان بارها آن را رد کرده‌اند. رهبر شهید در این باره گفته بودند که خیال می‌کنند می‌گوییم داخل خانه بنشینید، هیچ کار نکنید. معنای خانه‌داری این نیست. مسئولیت اجتماعی زن با انجام مسئولیت خانوادگی منافات ندارد.

{$sepehr_key_233792}

بر اساس این دیدگاه و نظر، حضور زنان در عرصه‌های علمی، فرهنگی، آموزشی، سیاسی و مدیریتی نه تنها نفی نمی‌شود، بلکه مورد تشویق قرار می‌گیرد. امام شهید، وجود هزاران زن پژوهشگر، استاد دانشگاه، پزشک، هنرمند و مدیر و حتی وزیر در جمهوری اسلامی را نشانه ظرفیت زنان و نادرستی این تصور می‌دانستند که رعایت ارزش‌های اسلامی مانع پیشرفت زنان است.

در عین حال، ایشان همواره تأکید داشتند که اشتغال و مسئولیت اجتماعی نباید به گونه‌ای باشد که بنیان خانواده و نقش مادری آسیب ببیند. از همین رو، بارها از دولت‌ها خواستند با سیاست‌هایی مانند مرخصی زایمان، کاهش ساعات کاری و حمایت‌های بیمه‌ای، شرایطی فراهم کنند تا زنان شاغل بتوانند میان مسئولیت خانوادگی و اجتماعی تعادل برقرار کنند.

از سوی دیگر، بخش مهمی از بیانات رهبر شهید درباره زنان، به نقد الگوی رایج در غرب اختصاص دارد. از نگاه ایشان، مشکل اصلی تمدن غرب، حضور اجتماعی زنان نیست، بلکه تبدیل زن به ابزاری برای اقتصاد، تبلیغات و مصرف است. ایشان تاکید داشتند که بزرگ‌ترین گناهی که غربی‌ها باید پاسخگوی آن باشند، این است که زن را در حد وسیله‌ای برای تبلیغات کالا، پول درآوردن بیشتر و ارضای بی‌نظم مسائل جنسی تنزل داده‌اند.

ایشان همچنین معتقد بودند جریان دفاع از زنان در غرب، به جای آنکه کرامت زن را افزایش دهد، به تضعیف نهاد خانواده انجامیده است و هشدار می‌دادند که بی‌توجهی به جایگاه خانواده، در بلندمدت آثار اجتماعی گسترده‌ای بر جوامع غربی خواهد گذاشت. در برابر این الگو، رهبر شهید بر ارائه الگویی تأکید داشتند که در آن، زن بتواند هم در عرصه‌های اجتماعی نقش‌آفرینی کرده و هم جایگاه محوری خود را در خانواده حفظ کند.

خانواده نقطه آغاز جامعه است

شاید بتوان گفت یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های نگاه حضرت آیت‌الله سید علی حسینی خامنه‌ای با بسیاری از نظریه‌های رایج درباره زن، در همین نقطه آشکار می‌شود؛ جایی که مادری و خانواده نه امری شخصی، بلکه موضوعی مرتبط با آینده جامعه و تمدن تلقی می‌شود.

ایشان معتقد بودند اگر مادران از نظر علمی، معرفتی و اخلاقی رشد کنند، این رشد تنها به خود آنان محدود نمی‌ماند، بلکه نسل‌های آینده نیز از آن بهره‌مند خواهند شد. به همین دلیل، بارها بر ضرورت آموزش، تحصیل، ارتقای معرفتی و شکوفایی استعدادهای زنان تأکید کردند و در عین حال هشدار دادند که نباید ارزش مادری و خانه‌داری در فرهنگ عمومی کم‌رنگ شود.

{$sepehr_key_233794}

در واقع، در دیدگاه رهبر شهید، زن نه تنها ریحانه خانه است، بلکه معمار شخصیت انسان، منتقل‌کننده فرهنگ، حافظ هویت ملی و دینی و یکی از پایه‌های اصلی شکل‌گیری تمدن اسلامی به شمار می‌رود.

مرور بیانات رهبر شهید نشان می‌دهد که نگاه ایشان به زن، مجموعه‌ای از نقش‌های به هم پیوسته را ترسیم می‌کند؛ از همسری و مادری تا علم، مدیریت، فرهنگ و حضور اجتماعی. در این چارچوب، خانواده نقطه آغاز جامعه است و زن، محور استواری آن. بر همین اساس است که ایشان بارها تأکید کردند که آینده هر جامعه، پیش از آنکه در نهادهای رسمی ساخته شود، در آغوش مادران و در محیط خانواده شکل می‌گیرد.

منبع: ایرنا