مغفول ماندن بسیاری از نقش‌های زنان در جنگ‌های تحمیلی اخیر | رسانه ها، پیگیر بازنمایی هویت واقعی زن ایرانی را باشند

یک فعال حوزه زنان در امور بین‌الملل گفت: رسانه‌ها در روایت جنگ اخیر، بیش از آنکه به انسان‌ها و تجربه زیسته آنان بپردازند، درگیر بازتاب رویداد‌ها شده‌اند، به همین دلیل بسیاری از نقش‌های زنان در این دوران همچنان مغفول مانده است.

کد خبر: ۴۳۳۲۹۸

تاریخ : ۰۳ مرداد ۱۴۰۵ - ۱۸:۵۱

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز؛ زینب شریعتمدار فعال حوزه بانوان در امور بین الملل معتقد است یکی از ضعف‌های جدی رسانه‌های داخلی، محدود شدن به بازتاب رویدادهاست؛ در حالی که رسالت خبرنگار، کشف لایه‌های پنهان زندگی مردم است. از نگاه او، خبر پایان کار خبرنگار نیست، بلکه آغاز مسیری است که باید به روایت تجربه‌های انسانی، تغییرات اجتماعی و نیاز‌های واقعی جامعه منتهی شود.

به گفته او خبرنگار نباید منتظر وقوع حادثه بماند؛ بلکه باید پیش از رخدادها، میدان را رصد کند، خلأ‌ها را بشناسد و با مردم‌نگاری، نقاط قوت و ضعف جامعه را به تصویر بکشد. اگر رسانه بتواند تصویر واقعی مردم را مقابل خودشان قرار دهد، جامعه نیز مسیر نقش‌آفرینی مؤثر را بهتر پیدا خواهد کرد. جنگ شناختی؛ میدان اصلی زنانبه اعتقاد این فعال حوزه زنان، سال‌هاست که رهبر شهید انقلاب درباره جنگ نرم، جنگ ترکیبی و جنگ شناختی هشدار داده‌اند؛ اما این مفاهیم هنوز در عرصه رسانه و فرهنگ به اندازه کافی جدی گرفته نشده است.

او باور دارد هدف اصلی این جنگ‌ها، بیش از هر گروه دیگری، زنان و به‌ویژه دختران نوجوان و جوان هستند؛ زیرا هویت آنان مستقیماً مورد هدف قرار گرفته است. به همین دلیل، رسانه باید به جای بازتولید کلیشه‌ها، بازنمایی هویت واقعی زن ایرانی را در دستور کار قرار دهد؛ زنی که در کنار مادری و همسری، می‌تواند معلم، کنشگر اجتماعی، فعال فرهنگی و اثرگذار در عرصه‌های مختلف نیز باشد. حضور در میدان کافی نیست.

شریعتمدار با اشاره به تجربه شخصی خود از حضور در اجتماعات مردمی، میان «حضور» و «نقش‌آفرینی» تفاوت قائل می‌شود. به باور او، صرف حضور مردم در میدان ارزشمند است، اما رسانه باید این پرسش را مطرح کند که چگونه می‌توان این حضور را به اثربخشی اجتماعی تبدیل کرد.

او روایت گفت‌وگوی خود با نوه هفت‌ساله‌اش را مثال می‌زند؛ دختری که پس از حضور در یک تجمع، از او می‌پرسد: «آیا این حضور، حضور مؤثر بود؟» این پرسش از نگاه شریعتمدار، نشان می‌دهد حتی کودکان نیز در فضای جنگ شناختی به دنبال فهم معنای نقش‌آفرینی هستند و رسانه باید پاسخ این نیاز را فراهم کند، نه اینکه تنها تصاویر تجمع‌ها را بازنشر دهد.

{$sepehr_key_234120}

زنان در جنگ فقط آشپز نبودند

یکی از اصلی‌ترین نقد‌های شریعتمدار متوجه نحوه بازنمایی زنان در جنگ اخیر است. به گفته او، عمده تصاویر منتشرشده از زنان، به پخت غذا، تهیه تدارکات و پشتیبانی محدود شد؛ در حالی که زنان در میدان‌های متعدد دیگری نیز حضور داشتند؛ از امدادرسانی و مدیریت بحران گرفته تا آواربرداری، ساماندهی خانواده‌ها، مراقبت از مجروحان، مدیریت اضطراب کودکان و حتی روایت‌گری اجتماعی. او تأکید می‌کند که رسانه‌ها کمتر به سراغ زنانی رفتند که در عملیات آواربرداری مشارکت داشتند یا در شرایط دشوار، مسئولیت جمع‌آوری بقایای پیکر شهدا را بر عهده گرفتند؛ روایت‌هایی که اگر ثبت نشوند، بخش مهمی از حافظه اجتماعی جنگ از بین خواهد رفت. جنگ بعد از آتش‌بس تمام نمی‌شوداز نگاه شریعتمدار، جنگ صرفاً یک رویداد نظامی نیست؛ بلکه تجربه‌ای است که شخصیت و سبک زندگی انسان‌ها را تغییر می‌دهد.

او معتقد است هیچ‌یک از افرادی که جنگ را تجربه کرده‌اند، دیگر همان آدم‌های پیش از جنگ نخواهند بود. اضطراب، تغییر سبک زندگی، احساس ناامنی، تغییر رفتار کودکان و حتی حساسیت نسبت به صداها، بخشی از واقعیت‌های پس از جنگ است که کمتر در رسانه‌ها روایت می‌شود.

به باور او، رسانه باید به این تغییرات بپردازد؛ زیرا بازسازی روانی جامعه، بسیار طولانی‌تر از بازسازی ساختمان‌هاست.

روایت‌های ناگفته زنان

شریعتمدار معتقد است رسانه‌ها معمولاً به سراغ روایت‌های رسمی می‌روند، در حالی که زندگی روزمره مردم، سرشار از سوژه‌هایی است که دیده نمی‌شوند. او نمونه‌هایی از این روایت‌ها را برمی‌شمارد؛ زنانی که ناچار شدند خانه‌های آسیب‌دیده خود را ترک کنند، مادرانی که همزمان باید اضطراب خود و فرزندانشان را مدیریت می‌کردند، کارکنان هتل‌هایی که میزبان مجروحان جنگ بودند و زنانی که پس از پایان فعالیت‌های پشتیبانی، احساس می‌کردند نقش مؤثرشان ناگهان پایان یافته و با نوعی خلأ روانی روبه‌رو شده‌اند.

به اعتقاد او، هر یک از این سوژه‌ها می‌تواند موضوع یک پرونده رسانه‌ای مستقل باشد. زن ایرانی؛ نه ابرزن غربی، نه زن منزوی شرقی

بخش دیگری از سخنان شریعتمدار به مسئله هویت زن اختصاص دارد. او معتقد است تصویر «ابرزن» که باید همزمان در همه عرصه‌ها کامل باشد، محصول نگاه غربی است و در مقابل، تصویر زن منزوی و فاقد نقش اجتماعی نیز ریشه در برخی کلیشه‌های سنتی دارد. به باور او، زن ایرانی نه این است و نه آن؛ بلکه بر اساس شرایط، میان نقش‌های مختلف خود تعادل برقرار می‌کند. همان‌گونه که یک مادر در زمان نیاز، نقش مادری را پررنگ‌تر می‌کند و در موقعیتی دیگر، نقش اجتماعی خود را. از این منظر، مسئله اصلی، تنظیم اولویت‌هاست، نه رقابت میان نقش‌ها.

{$sepehr_key_234121}

هر خبر، آغاز ده‌ها روایت است

شریعتمدار در پایان تأکید می‌کند که بزرگ‌ترین ظرفیت مغفول رسانه، توجه به لایه‌های انسانی هر خبر است. به اعتقاد او، اصابت یک موشک یا تخریب یک ساختمان، تنها خبر اولیه است؛ اما ده‌ها روایت دیگر در دل همان حادثه وجود دارد: کودکی که ترس را تجربه کرده، مادری که خانه‌اش را از دست داده، امدادگری که هر روز با صحنه‌های تلخ مواجه است، یا خانواده‌ای که باید زندگی خود را از نو بسازد.

او می‌گوید: اگر رسانه این روایت‌ها را نبیند، بخش مهمی از حقیقت جنگ دیده نخواهد شد؛ زیرا جنگ، پیش از آنکه در میدان نظامی جریان داشته باشد، در ذهن انسان‌ها و در روایت‌هایی شکل می‌گیرد که از آن ساخته می‌شود. پیام اصلی این نشست را می‌توان در یک جمله خلاصه کرد: جنگ شناختی، نبرد روایت‌هاست و زنان یکی از مهم‌ترین راویان این میدان‌اند.

از نگاه زینب شریعتمدار، رسانه اگر می‌خواهد در این نبرد اثرگذار باشد، باید از بازتاب صرف رویداد‌ها عبور کند و به کشف تجربه‌های انسانی، روایت نقش‌های مغفول زنان و بازنمایی واقعیت‌های اجتماعی بپردازد؛ زیرا آنچه آینده جامعه را می‌سازد، فقط اخبار جنگ نیست، بلکه روایت‌هایی است که از دل زندگی مردم ثبت و ماندگار می‌شود.

منبع: فارس