نگاهی به معنای رأفت خاص امام هشتم (ع)

قصه هر یک از اهل‌بیت عصمت و طهارت (ع)، قصه‌ای خاص است و جلوه ارتباط مردم با این ذوات مقدسه، همه برپایه نیاز مردم و حکمت‌های الهی بنا شده است.

کد خبر: ۴۳۵۸۷۳

تاریخ : ۱۴ مرداد ۱۴۰۵ - ۱۳:۵۲

نوشته

قصه هر یک از اهل‌بیت عصمت و طهارت (ع)، قصه‌ای خاص است و جلوه ارتباط مردم با این ذوات مقدسه، همه برپایه نیاز مردم و حکمت‌های الهی بنا شده است. در این میان و در روزگار ما، حرم مطهر امام‌رضا (ع) و آن همه شلوغی و ازدحام، حکایت‌های شگفتی در دل خود دارد. زائران با ظاهر متفاوت، با هر زبان و نژاد و با انبوهی از اختلاف‌ها، همگی در جست‌وجوی آرامش الهی و گشایش گره‌های فروبسته زندگی خود، راهی این مکان مقدس می‌شوند.

آنها درست مانند فرزندی که با پدر و مادر خود نجوا می‌کند، درکنار ضریح مطهر می‌ایستند، بی‌آنکه حجابی میان دلشان و امام باشد و با او از درد‌ها و امیدهایشان می‌گویند. این صمیمیت شگفت‌انگیز، تصادفی نیست؛ ریشه این رابطه را باید در تعریف خود امام از مقام امامت جست. حضرت در کلامی عمیق، شأن امام را چنین معنا فرموده‌اند: «الإِمامُ الأَنیسُ الرَّفیقُ، وَالوالِدُ الشَّفیقُ، وَالأَخُ الشَّقیقُ، وَالاُمُّ البَرَّه بِالوَلَدِ الصَّغیرِ: امام، همدم و رفیق است، پدر مهربان است، برادر همسان است و مادر نیکوکار نسبت‌به کودک خردسالش.»

به‌راستی که تمام این صفات را می‌توان در رابطه زائران با امام‌رضا (ع) به‌چشم دید، اما همه این مفاهیم بلند در یک واژه جمع می‌شود که توصیف‌گر اصلی حضرت است و آن واژه «رأفت» است. در زیارت‌نامه امام‌رضا (ع) آمده است که، چون به این صحن‌وسرا قدم گذاشتی، دست بر سینه بگذار و بگو: «السَّلَامُ عَلَی الْإِمَام الرَّءُوف: سلام بر تو‌ای امامی که رئوف هستی!»

مرحوم علامه‌طباطبایی، آن فیلسوف و مفسر بزرگ، نکته‌ای بدیع در این‌باره دارد. ایشان می‌گوید: «انسان هنگامی که وارد حرم رضوی می‌شود، به‌روشنی مشاهده می‌کند که از درودیوار حرم، رأفت می‌بارد. این تعبیر، گویای حسی است که هر زائر دلداده‌ای آن را تجربه کرده است؛ گویی نسیم لطف و مهربانی، تمام فضای حرم را آکنده است.».

اما چه رازی در این کلمه «رئوف» نهفته که این‌چنین با حال زائران گره خورده است؟ در معنای لغوی، هرچند «رأفت» و «رحمت» قرابت زیادی باهم دارند، فرقی ظریف و کلیدی میان آنهاست که این انتخاب را معنا می‌بخشد. مرحوم علامه‌مصطفوی در کتاب ارزشمند «التحقیق» خود، این فرق را دقیقا تبیین کرده است.

او می‌نویسد: «رأفت، عطوفت، لطف و رحمت خالص و شدیدی است که وقوع هرگونه درد و ناراحتی را برنمی‌تابد؛ هرچند آن درد به مصلحت فرد باشد؛ درست مانند عاطفه مادری که حتی دیدن اندک ناراحتی طفلش را تاب نمی‌آورد. اما رحمت، صرف مهربانی و عطوفت است؛ مهربانی‌هایی که گاهی با ناراحتی و درد نیز همراه می‌شود تا مصلحت نهایی تأمین گردد؛ درست مانند لطف و رحمت یک جراح دلسوز نسبت‌به بیماری که او را به امید بهبودی به تیغ جراحی می‌سپارد.»

دقیقا همین تعبیر، تابلوی تمام‌نمای حال‌وهوای حرم منور رضوی است. مادری که نمی‌تواند رنج فرزندش را ببیند، همان رأفتی را دارد که زائر درمانده در آغوش امام‌رضا (ع) احساس می‌کند. بسیاری از زائران می‌گویند: «وقتی کارمان گره می‌خورد، به حضرت رو می‌اندازیم و عرض حاجت می‌کنیم و حاجت خود را می‌گیریم.»

این پاسخ سریع و این محبت بی‌انتها، نتیجه همان رأفت شدید امام است که برخلاف مصلحت‌اندیشی‌های گاه دردناک، زائر را دست خالی برنمی‌گرداند. حرم امام‌رضا (ع) پناهگاه دل‌های شکسته‌ای است که درمیان هیاهوی دنیا، آغوشی به گرمی آغوش پدر و مادر می‌جویند.

{$sepehr_key_237076}

اما نباید فراموش کرد که این رابطه عاشقانه، رابطه‌ای یک‌سویه نیست. درمقابل این همه مهر و رأفت، ما نیز درقبال امام وظایفی داریم. این وظایف همان عمل کردن به فرمان‌ها و رهنمود‌های ایشان است که راه سعادت دنیا و آخرت را نشانمان می‌دهد.

حضرت در سخنی گهربار می‌فرمایند: «لَا تُؤَخِّرَنَّ صَلَاه عَنْ أَوَّلِ وَقْتِهَا إِلَی آخِرِ وَقْتِهَا مِنْ غَیرِ عِلَّه، عَلَیک ابْدَأْ بِأَوَّلِ الْوَقْت: هرگز نمازت را بدون عذر شرعی از اول وقت به تأخیر مینداز و همواره بر انجام نماز در اول وقت، پایبند باش!» پس دربرابر رأفت کریمانه امام، سزاوار نیست که ما عمل به وظایف و احکام دینی را به فراموشی بسپاریم.

بی‌گمان این دلدادگی میان امام و مأموم، پیوندی دوسویه است که سرچشمه آرامش، اصلاح امور زندگی و دستیابی به سعادت جاویدان خواهد شد. به‌راستی که ولایت، تنها در طلب حاجت از ولی خلاصه نمی‌شود، بلکه در گام نهادن در مسیری است که او برای رسیدن ما به کمال، ترسیم کرده است.