نقش‌های پنهان یک درخت در زندگی روزمره | ریشه‌دار سخاوتمند

یک درخت در نگاه اول فقط یک درخت است؛ تنه‌ای، چند شاخه و انبوهی برگ، اما اگر کمی دقیق‌تر نگاه کنیم، می‌بینیم که یک درخت هم‌زمان با هوا، آب، خاک، جانوران و انسان‌ها در ارتباط است.

کد خبر: ۴۳۸۷۴۸

تاریخ : ۲۷ مرداد ۱۴۰۵ - ۱۱:۱۱

نوشته

محبوبه عظیم‌زاده | شهرآرانیوز؛ یک درخت در نگاه اول فقط یک درخت است؛ تنه‌ای، چند شاخه و انبوهی برگ، اما اگر کمی دقیق‌تر نگاه کنیم، می‌بینیم که یک درخت هم‌زمان با هوا، آب، خاک، جانوران و انسان‌ها در ارتباط است. سایه می‌سازد، دما را پایین می‌آورد، بخشی از آب باران را نگه می‌دارد، کربن را ذخیره می‌کند، برای موجودات دیگر پناه می‌شود و بر سلامت و کیفیت زندگی ما اثر می‌گذارد. مطلب پیش رو، با مرور مطالعات مختلف، چند عدد و واقعیت جذاب را درباره این جاندار پر فایده یادآوری می‌کند.

شهر زیبا با درخت‌های زیبا

بیایید در قدم اول نگاهی دوباره بیندازیم به فواید بی‌شماری که درخت‌ها برای ما به ارمغان می‌آورند:

کاهش جزیره حرارتی

مدیریت رواناب

کاهش مصرف انرژی

بهبود کیفیت هوا

کاهش آلودگی صوتی

افزایش آسایش عابران

زیبایی و هویت بصری

افزایش جذابیت فضا‌های عمومی

یک درخت، یک زیستگاه چندلایه

اما این فقط ما نیستیم که از وجود این سرمایه‌ها بهره می‌بریم. پای منفعت موجودات بسیاری در میان است.

تــاج

پناه و محل لانه سازی پرندگان و حشرات

گل و میوه

غذا برای گرده‌افشان‌ها، پرندگان و حشرات

تنه و پوست

زیستگاه حشرات، قارچ‌ها و دیگر جانداران

ریشه و خاک

محل زندگی قارچ‌ها و میکروارگانیسم‌ها

برگ و چوب مرده

خوراک تجزیه‌کنندگان و بازگشت مواد به خاک

زندگی پنهان زیر یک درخت

زیر هر درخت نیز شبکه‌ای زنده در جریان است. ریشه‌ها، قارچ‌ها و میکروارگانیسم‌ها مثل یک زنجیره در کنار هم به جذب آب و مواد غذایی، سلامت خاک و رشد درخت کمک می‌کنند.

ریشه‌ها

جذب آب و عناصر غذایی

قارچ‌ها

کمک به جذب آب و مواد معدنی

میکروارگانیسم‌ها

تجزیه مواد آلی و چرخه مواد غذایی

خاک

ذخیره آب و بخشی از کربن

درخت‌ها نگهبان خاک

خاک زیر پای درخت را نیز نباید فراموش کنیم که درخت‌ها به حفظ و تقویت آن کمک می‌کنند.

کاهش فرسایش

ریشه‌ها خاک را تثبیت می‌کنند.

نفوذ بهتر آب

ریشه‌ها مسیر‌هایی را برای ورود آب به خاک ایجاد می‌کنند.

حفظ مواد غذایی

از شسته شدن بخشی از عناصر مغذی جلوگیری می‌کنند.

غنی شدن خاک

برگ‌های ریخته شده پس از تجزیه مواد آلی را به خاک برمی‌گردانند.

حفظ رطوبت

سایه درخت تبخیر آب از سطح خاک را کاهش می‌دهد.

اعداد و ارقام چه می‌گویند؟

اگر بخواهیم اثرات یک درخت را بر محیط با اعداد و ارقام نشان بدهیم، می‌توانیم به مطالعات مختلفی گریز بزنیم. اینجا بخشی از رایج‌ترین آنها را برایتان آورده‌ایم.

۳.۷ درصد
گفته می‌شود هر ۱۰٪ افزایش در سهم فضای سبز با حدود ۳.۷٪ کاهش در احتمال افسردگی همراه است.

۱۷۵ کیلوگرم
توجه: مصرف تقریبی و سالانه اکسیژن یک انسان بالغ: ۱۷۵ کیلوگرم است

۱۱۵ کیلوگرم اکسیژن
یک درخت سالم ۱۰‌متری می‌تواند در سال نزدیک ۱۱۵ کیلوگرم اکسیژن تولید کند.

همچنین، یک درخت شهری، بسته به گونه، اندازه و شرایط رشد، می‌تواند سالانه ده‌ها کیلوگرم کربن را در زیست توده خود ذخیره کند.

NO₂، SO₂ و O₃
سطح برگ و شاخه درخت‌ها می‌تواند بخشی از گاز‌های آلاینده مثل دی‌اکسید نیتروژن یا NO₂، دی اکسید گوگرد یا SO₂ و اوزون یا O₃ را جذب کند و روی سطح خود به دام بیندازد. این عدد به صورت سالانه می‌تواند بین ده‌ها تا صد‌ها گرم باشد.

خنک کردن محیط از طریق تبخیر
درخت آب را از خاک جذب می‌کند و بخشی از آن را از طریق برگ‌ها به شکل بخار آب به هوا باز می‌گرداند. فرایندی که تبخیر و تعریق نام دارد و با خنک کردن محیط در چرخه آب و تنظیم رطوبت نقش دارد.

۶/۱ درجه سانتی‌گراد
مناطق دارای جنگل شهری به طور متوسط ۱.۶ درجه سانتی‌گراد خنک‌تر از مناطق شهری بدون پوشش سبز هستند.

۱/۱ درجه سانتی‌گراد
میانگین کاهش دمای هوا در سایه یک درخت نسبت به نواحی مجاور بدون سایه ۱.۱ درجه سانتی‌گراد است.

۸ تا ۱۲ درصد
یک درخت سایه‌انداز مناسب در صورت کاشت درست در کنار خانه می‌تواند هزینه سالانه گرمایش و سرمایش را حدود ۸ تا ۱۲ درصد کم کند.

۱۵ تا ۲۷ درصد
تاج درختان می‌تواند حدود ۱۵ تا ۲۷ درصد از بارش را پیش از رسیدن به سطح زمین رهگیری کند و با تأخیر در رسیدن آب به زمین به کاهش رواناب کمک کند. این عدد معادل هزاران لیتر در سال است.

۱۰۰ کیلووات ساعت
یک درخت مناسب که در جای درستی کنار ساختمان کاشته شود می‌تواند سالانه حدود ۱۰۰ کیلووات ساعت از مصرف برق سرمایشی آن ساختمان کم کند.

۵ تا ۱۰ دسی بل
یک کمربند متراکم از درختان و درختچه‌ها با عرض حدود ۳۰ متر می‌توانند ۵ تا ۱۰ دسی‌بل از شدت صدای عبوری کم کنند. کاهش ۱۰ دسی‌بل تقریبا معادل نصف شدن بلندی صدای ادراک شده است.

{$sepehr_key_240365}

اثر فضای سبز بر سلامت روان

درخت‌ها به لحاظ روانی اثرات فوق‌العاده‌ای بر انسان‌ها می‌گذارند از جمله:

کاهش استرس

بهبود خلق‌و‌خو

افزایش احساس آرامش

افزایش تمرکز

درخت‌ها، بهانه‌ای برای باهم بودن

درخت با ایجاد سایه، آسایش و فضای د‌ل‌پذیر، می‌تواند آدم‌ها را به هم نزدیک‌تر کند. اما چگونه؟

جایی برای نشستن و استراحت می‌سازد.

فرصت برخورد و گفت‌وگوی همسایه‌ها را فراهم می‌کند.

پیوند مردم با محله را بیشتر می‌کند.

فضایی برای بازی، گفت‌و‌گو و حضور جمعی می‌سازد.

وقتی درخت می‌میرد زندگی ادامه دارد

مرگ یک درخت پایان نقش اکولوژیک آن نیست. تنه و شاخه‌های مرده به پناهگاه و منبع غذایی قارچ‌ها، حشرات و دیگر تجزیه‌کنندگان تبدیل می‌شود و مواد مغذی دوباره به خاک بر می‌گردند. پایان یک درخت می‌تواند آغاز زندگی‌های دیگر باشد.

نکته‌هایی که نباید فراموش کنیم

سن، گونه، اندازه تاج، اقلیم، رطوبت خاک و محل قرارگیری درخت، همه، روی شدت اثرات مطلوبی که برای ما به ارمغان می‌آورد مؤثر است.

هرچه درخت سالم‌تر و تاج آن بزرگ‌تر باشد، ظرفیت آن برای فتوسنتز و تولید اکسیژن بیشتر است.

درخت‌ها بخشی از کربن جذب‌شده را در چوب، ریشه، برگ‌ها و خاک اطراف ذخیره می‌کنند.

هر درختی در هر جایی لزوما کیفیت هوا را بهتر نمی‌کند. گونه، تراکم کاشت و جریان هوا اهمیت دارند، درخت‌کاری نامناسب در خیابان‌های باریک و کم‌تهویه حتی می‌تواند در بعضی شرایط به تجمع آلاینده‌ها کمک کند.

کاشت درخت در مسیر‌های پیاده، کنار نیمکت‌ها، حیاط‌ها و فضا‌های انتظار، فقط زیبایی نیست؛ باید مبتنی بر اقلیم طراحی شود.

اثر یک درخت با بزرگ شدنش بیشتر می‌شود.

به وقت کاشت درخت

کاشت موفق یعنی انتخاب درخت مناسب برای محل مناسب. نه فقط کاشت یک نهال.

اقلیم را در نظر بگیر

گونه باید با گرما، سرما و آب و هوای منطقه هم‌خوانی داشته باشد.

آینده درخت را ببین

اندازه تاج و ریشه درخت بالغ را در نظر بگیر.

آب را مدیریت کن

گونه‌های کم آب و متناسب با شرایط منطقه را در نظر بگیر.

فاصله را رعایت کن

از ساختمان، تأسیسات، خیابان و مسیر عابر فاصله مناسب داشته باشد.

ریشه را دست کم نگیر

فضای کافی و خاک مناسب برای رشد ریشه فراهم باشد.

سال‌های اول مراقب باش

آبیاری و مراقبت اولیه شانس ماندگاری درخت را بیشتر می‌کند.

{$sepehr_key_240366}

اینجا چه بکاریم؟

اقلیم خراسان: طبق اطلاعات مندرج در اداره کل هواشناسی استان خراسان رضوی، این استان از تنوع اقلیمی برخوردار است. اما، به‌طورکلی، باید اقلیم آن را نیمه‌خشک دانست.

گونه‌های مقاوم و مناسب:

بادام: مقاوم به خشکی

پسته: بسیار مقاوم به خشکی گرما و شوری

توت: مقاوم به گرما و کم آبی با سایه‌سار خوب

زرشک: تحمل بالای خشکی با آبیاری کم

انار: مقاوم به گرما و خشکی و محصول اقتصادی بالا

زیتون: نیاز آبی کم و مقاومت در برابر خشکی

نکته: «نیمه خشک» خود طیف وسیعی است و میزان بارندگی و دمای دقیق در مناطق مختلف خراسان می‌تواند متفاوت باشد.