حسین علیزاده؛ آهنگسازی که نبض موسیقی ایرانی را به صدا درآورد

امروز، یکم شهریور، زادروز حسین علیزاده، آهنگساز، ردیف‌دان، پژوهشگر و نوازنده برجسته تار و سه‌تار است؛ هنرمندی که طی بیش از پنج دهه فعالیت، تنها به حفظ میراث موسیقی ایرانی بسنده نکرد و با تجربه‌گرایی و نگاه خلاقانه خود، مرز‌های موسیقی سنتی و معاصر ایران را گسترش داد.

کد خبر: ۴۳۹۸۲۷

تاریخ : ۰۱ شهريور ۱۴۰۵ - ۱۰:۲۸

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز؛ حسین علیزاده متولد یکم شهریور ۱۳۳۰  است. آشنایی با موسیقی از دوران مدرسه و دیدار با هوشنگ ظریف، مسیر زندگی او را تغییر داد؛ ظریف استعداد این نوجوان را تشخیص داد و او را به هنرستان موسیقی معرفی کرد و این آغاز مسیر پربار این هنرمند بود.

از هنرستان موسیقی تا دانشگاه تهران

علیزاده آموزش موسیقی را در هنرستان موسیقی ادامه داد و نزد استادانی، چون هوشنگ ظریف، علی‌اکبر شهنازی، نورعلی برومند، محمود کریمی، عبدالله دوامی، سعید هرمزی و یوسف فروتن آموزش دید. او سپس در سال ۱۳۴۹ وارد دانشکده هنر‌های زیبای دانشگاه تهران شد و در دو حوزه نوازندگی و آهنگسازی به تحصیل پرداخت.

در همین سال‌ها، موسیقی برای علیزاده تنها یک حرفه نبود؛ او به دنبال شناخت عمیق ساختار موسیقی ایرانی و در عین حال پیدا کردن زبان شخصی خود بود. همین جست‌و‌جو بعد‌ها یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های کارنامه هنری او شد.

آغاز فعالیت حرفه‌ای؛ از ارکستر رودکی تا مرکز حفظ و اشاعه

حسین علیزاده در جوانی وارد فعالیت حرفه‌ای شد و در ارکستر رودکی و ارکستر ملی ایران به عنوان نوازنده تار حضور پیدا کرد. همزمان، همکاری با مرکز حفظ و اشاعه موسیقی ایرانی، فرصت آشنایی بیشتر او با استادان و جریان‌های مهم موسیقی سنتی را فراهم کرد.

در دهه ۱۳۵۰، علیزاده در کنار هنرمندانی مانند پرویز مشکاتیان در جریان‌های تازه موسیقی ایرانی حضور داشت و در جشن هنر شیراز نیز به اجرا پرداخت. این دوره، مرحله مهمی در شکل‌گیری نگاه متفاوت او به موسیقی بود.

تشکیل گروه عارف و تجربه‌های تازه

در سال ۱۳۵۵، حسین علیزاده و پرویز مشکاتیان گروه عارف را تشکیل دادند. فعالیت این گروه بخشی از جریان تازه‌ای بود که تلاش می‌کرد موسیقی دستگاهی ایران را با زبانی تازه و متناسب با زمانه خود ارائه کند.

در همین دوران، علیزاده نخستین آثار مهم خود را منتشر کرد؛ از جمله «سواران دشت امید» و «حصار» که در فضای موسیقی آن روزگار، آثاری تجربه‌گرا و متفاوت محسوب می‌شدند.

«نی‌نوا»؛ اثری که ماندگار شد

یکی از مهم‌ترین نقاط عطف در مسیر هنری حسین علیزاده، خلق «نی‌نوا» بود؛ اثری که در سال ۱۳۶۲ منتشر شد و خیلی زود جایگاه ویژه‌ای در حافظه موسیقایی ایرانیان پیدا کرد.

«نی‌نوا» با تکنوازی نی جمشید عندلیبی و ترکیب موسیقی ایرانی با ارکستراسیون متفاوت، نمونه‌ای شاخص از توانایی علیزاده در پیوند دادن سنت و تجربه‌های تازه بود. این اثر به‌خصوص در فضای اجتماعی سال‌های جنگ، با استقبال گسترده مخاطبان روبه‌رو شد.

تحصیل در آلمان و بازگشت به ایران

علیزاده برای ادامه تحصیل و فعالیت آموزشی به آلمان رفت و در دانشگاه هنر برلین تحصیل کرد. تجربه حضور در فضای موسیقی غربی، نگاه او را به آهنگسازی و امکانات ارکسترال گسترده‌تر کرد.

پس از بازگشت به ایران در سال ۱۳۶۷، آثاری مانند «شورانگیز» و «ترکمن» را ارائه کرد؛ آثاری که نشان می‌دادند او همچنان در حال آزمودن امکانات تازه موسیقی ایرانی است و نمی‌خواهد خود را به یک قالب ثابت محدود کند.

حسین علیزاده و موسیقی فیلم

یکی دیگر از مهم‌ترین فصل‌های کارنامه حسین علیزاده، حضور او در سینماست. موسیقی فیلم برای او به عرصه‌ای تبدیل شد تا زبان موسیقایی‌اش را در خدمت روایت تصویری قرار دهد.

او برای فیلم‌های متعددی موسیقی ساخت و همکاری با فیلمسازانی مانند بهرام بیضایی، محسن مخملباف، داریوش مهرجویی و دیگر سینماگران ایرانی، بخش مهمی از کارنامه او را شکل داد.

موسیقی فیلم‌های «گبه»، «زشت و زیبا»، «آواز گنجشک‌ها» و «ملکه» از جمله آثار شناخته‌شده او هستند و برای برخی از این آثار، جوایز سینمایی نیز دریافت کرده است.

در موسیقی علیزاده برای سینما، ساز ایرانی تنها یک عنصر تزئینی نیست؛ بلکه به بخشی از روایت تبدیل می‌شود و گاه پیش از دیالوگ‌ها، احساس و فضای یک صحنه را به مخاطب منتقل می‌کند.

همکاری با محمدرضا شجریان و کیهان کلهر

یکی از مهم‌ترین همکاری‌های هنری حسین علیزاده با محمدرضا شجریان و کیهان کلهر شکل گرفت. این همکاری‌ها به اجرای کنسرت‌های متعدد و تولید آثاری ماندگار انجامید.

آلبوم‌هایی مانند «فریاد» و «بی‌تو به سر نمی‌شود» از جمله آثار حاصل این همکاری‌ها هستند. این ترکیب هنری، یکی از مهم‌ترین نمونه‌های همکاری نسل‌های مختلف موسیقی ایرانی در عرصه بین‌المللی بود.

لیزاده در کنار شجریان و کلهر، زبان موسیقی ایرانی را به مخاطبانی در خارج از ایران نیز معرفی کرد و بخشی از مهم‌ترین اجرا‌های موسیقی ایرانی در خارج از کشور را رقم زد.

از تار و سه‌تار تا ابداع ساز

خلاقیت حسین علیزاده تنها به آهنگسازی محدود نمانده است. او در زمینه سازسازی نیز تجربه‌هایی داشته و ساز‌هایی مانند «شورانگیز» و «سلانه» با ایده و مشارکت او شکل گرفته‌اند. همچنین ترکیب‌های تازه ملودیک و ریتمیک در آثارش نشان‌دهنده تلاش او برای گسترش امکانات موسیقی ایرانی است.

{$sepehr_key_241684}

معلم و پژوهشگر موسیقی

تدریس نیز بخش مهمی از زندگی حرفه‌ای حسین علیزاده بوده است. او طی سال‌ها فعالیت آموزشی، تجربیات خود را به نسل‌های مختلف نوازندگان و آهنگسازان منتقل کرده و در کنار اجرا و آهنگسازی، به پژوهش و انتشار آثار آموزشی نیز پرداخته است.
برای علیزاده، موسیقی ایرانی تنها مجموعه‌ای از ردیف‌ها و قطعات قدیمی نیست؛ میراثی زنده است که می‌توان آن را شناخت، حفظ کرد و در عین حال با زبان امروز دوباره تجربه کرد.

هنرمندی که در یک قالب نماند

مسیر هنری حسین علیزاده را نمی‌توان تنها با عنوان «نوازنده تار» یا «آهنگساز موسیقی سنتی» توضیح داد. او در طول فعالیت حرفه‌ای خود، از نوازندگی و آهنگسازی تا پژوهش، آموزش، موسیقی فیلم و تجربه در سازسازی حرکت کرده است.

شاید مهم‌ترین ویژگی کارنامه او همین میل دائمی به جست‌و‌جو باشد؛ جست‌وجویی که باعث شده آثارش در عین برخورداری از ریشه‌های عمیق در موسیقی ایرانی، از تکرار فاصله بگیرند.

امروز، در زادروز حسین علیزاده، می‌توان بیش از پنج دهه فعالیت او را روایتی از تلاش یک هنرمند برای یافتن زبان شخصی دانست؛ هنرمندی که نشان داد وفاداری به سنت، الزاماً به معنای ایستادن در گذشته نیست و می‌توان از دل میراث موسیقی ایرانی، صدا‌هایی تازه برای امروز خلق کرد.