آیا نام حضرت محسن(ع) در منابع کهن شیعه آمده است؟ پاسخ به یک شبهه تاریخی

درباره وجود حضرت محسن(ع) و مسئله سقط ایشان، دیدگاه‌ها و روایت‌های مختلفی مطرح شده است؛ با این حال، روایتی صریح در کتاب «الکافی» از امیرالمؤمنین(ع) نقل شده که از نام‌گذاری حضرت محسن(ع) پیش از تولد به دست پیامبر اکرم(ص) سخن می‌گوید و ایشان را در شمار سقط‌شدگان قرار می‌دهد.

کد خبر: ۴۴۰۳۹۰

تاریخ : ۰۳ شهريور ۱۴۰۵ - ۱۱:۱۸

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز، پس از رحلت رسول گرامی اسلام صلی الله علیه وآله، جامعه اسلامی وارد دوره‌ای پرتنش شد. ماجرای سقیفه و اتفاقاتی که پس از آن رخ داد، تنها به مسئله خلافت محدود نماند و خیلی زود به خانه امیرالمؤمنین علیه‌السلام و حضرت زهرا سلام‌الله علیها رسید. در این حوادث، حرمت خاندان پیامبر صلی الله علیه وآله شکسته شد و فشار‌ها بر امیرالمؤمنین علیه‌السلام و حضرت زهرا سلام‌الله علیها افزایش پیدا کرد.

یکی از تلخ‌ترین اتفاقات این دوره، سِقط و شهادت حضرت محسن سلام‌الله علیه است. درباره این حادثه گاهی گفته می‌شود در منابع حدیثی قدیمی، سندی برای وجود حضرت محسن وجود ندارد و این موضوع بعد‌ها وارد منابع شده است. اما مراجعه به منابع روایی شیعه نشان می‌دهد که نام حضرت محسن سلام‌الله علیه و مسئله سقط، در روایات شیعه سابقه دارد و نمی‌توان آن را صرفاً یک گزارش تاریخی متأخر دانست.

یکی از روشن‌ترین شواهد، روایتی است که در کتاب الکافی نقل شده است. امام صادق علیه‌السلام از پدرشان و ایشان از جدشان نقل می‌کنند که امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمود فرزندان خود را پیش از تولد نام‌گذاری کنید. سپس درباره فرزندان سقط‌شده می‌فرماید که آنان در روز قیامت به پدر خود می‌گویند: چرا مرا نام‌گذاری نکردی؟ در ادامه روایت نیز تصریح می‌شود: «وَ قَدْ سَمَّى رَسُولُ اللَّهِ ص مُحَسِّناً قَبْلَ أَنْ یُولَد»؛ یعنی رسول خدا صلی الله علیه وآله پیش از تولد، محسن را «محسن» نامیده بود.

نکته مهم این روایت این است که حضرت محسن سلام‌الله علیه را در کنار بحث «سقط‌شدگان» مطرح می‌کند و در عین حال به‌صراحت می‌گوید که پیامبر صلی الله علیه وآله پیش از تولد، ایشان را نام‌گذاری کرده بود. بنابراین، اصل وجود فرزندی به نام محسن برای امیرالمؤمنین علیه‌السلام و حضرت زهرا سلام‌الله علیها، در یک منبع حدیثی مهم و قدیمی شیعه ثبت شده است.

وقتی این روایت را در کنار گزارش‌های تاریخی مربوط به حوادث پس از رحلت پیامبر صلی الله علیه وآله قرار می‌دهیم، مسئله سقط حضرت محسن سلام‌الله علیه در فضای حوادث آن دوره قابل بررسی است. ماجرا از سقیفه آغاز شد، سپس اختلاف درباره خلافت و بیعت به خانه امیرالمؤمنین علیه‌السلام کشیده شد و در ادامه، حضرت زهرا سلام‌الله علیها مورد تعرض و آسیب قرار گرفت. سقط حضرت محسن سلام‌الله علیه نیز در همین مجموعه حوادث تاریخی مطرح شده است.

بنابراین، اگرچه درباره جزئیات این حادثه باید به مجموعه منابع حدیثی و تاریخی مراجعه کرد، اما اصل وجود حضرت محسن سلام‌الله علیه و نام‌گذاری ایشان پیش از تولد، در روایت صریحی از امیرالمؤمنین علیه‌السلام در الکافی آمده است. این روایت نشان می‌دهد که یاد حضرت محسن سلام‌الله علیه و مسئله سقط، موضوعی نیست که صرفاً در منابع متأخر پدید آمده باشد، بلکه ریشه آن را می‌توان در منابع روایی کهن شیعه دنبال کرد.

{$sepehr_key_242353}

---------------------

متن کامل روایت:

عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَى عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ حَدَّثَنِی أَبِی عَنْ جَدِّی قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع: ‏ سَمُّوا أَوْلَادَکُمْ قَبْلَ أَنْ یُولَدُوا فَإِنْ لَمْ تَدْرُوا أَ ذَکَرٌ أَمْ أُنْثَى فَسَمُّوهُمْ بِالْأَسْمَاءِ الَّتِی تَکُونُ لِلذَّکَرِ وَ الْأُنْثَى فَإِنَّ أَسْقَاطَکُمْ إِذَا لَقُوکُمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ لَمْ تُسَمُّوهُمْ یَقُولُ السِّقْطُ لِأَبِیهِ أَلَّا سَمَّیْتَنِی وَ قَدْ سَمَّى‏ رَسُولُ اللَّهِ ص مُحَسِّناً قَبْلَ أَنْ یُولد.

امام صادق علیه‌السلام از اجداد مطهرشان و ایشان از امیرالمؤمنین علیه‌السلام نقل می‌کنند که حضرت فرمود: پیش از آنکه فرزندانتان به دنیا بیایند، برای آنان نام انتخاب کنید. اگر نمی‌دانید پسر است یا دختر، نام‌هایی بر آنان بگذارید که هم برای پسر و هم برای دختر به کار می‌رود؛ زیرا سقط‌شدگان شما هنگامی که در روز قیامت با شما دیدار کنند و برایشان نامی نگذاشته باشید، به پدر خود می‌گویند: «چرا برای من نامی انتخاب نکردی؟» و رسول خدا صلی الله علیه وآله، پیش از آنکه محسن به دنیا بیاید، او را «محسن» نامیده بود. (الکافی (ط - الإسلامیة)، ج‏۶، ص: ۱۸)