زنگ خطر جمعیتی به صدا درآمد | جهان در آستانه کاهش تاریخی جمعیت

«شهرآرانیوز-گروه جامعه»، نرخ جهانی باروری ممکن است به زیر سطح جایگزینی سقوط کرده باشد؛ وضعیتی که ظرف تقریباً یک نسل، نیروی کار را به خطر می‌اندازد، به پیری جوامع دامن می‌زند و فشار‌های اقتصادی را تشدید می‌کند.

کد خبر: ۴۴۰۸۵۵

تاریخ : ۰۵ شهريور ۱۴۰۵ - ۰۸:۴۵

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز، یک مطالعه جدید هشدار می‌دهد که نرخ باروری جهانی ممکن است برای نخستین بار در تاریخ بشر به زیر «سطح جایگزینی» یعنی نرخ لازم برای حفظ ثبات جمعیت سقوط کرده باشد؛ وضعیتی که جمعیت جهان را در مسیر کاهش طی تقریباً یک نسل قرار می‌دهد.

این مقاله که اوایل ماه جاری توسط خسوس فرناندز-ویلاورده، استاد اقتصاد دانشگاه پنسیلوانیا، و پاتریک نوریک، پژوهشگر دانشگاه نورث‌وسترن، منتشر شد، هشدار می‌دهد که تداوم نرخ پایین باروری می‌تواند منجر به کوچک‌شدن نیروی کار، سالخوردگی سریع جوامع و وارد آمدن فشار بر اقتصاد‌ها و نظام‌های رفاهی شود.

پژوهشگران برآورد می‌کنند که نرخ باروری بشر احتمالاً هم‌اکنون به زیر سطح «باروری جایگزینی»، یعنی میانگین تعداد فرزندان هر زن که برای جایگزینی نسل فعلی با نسل بعد مورد نیاز است رسیده است. در حالی که آستانه جهانی این شاخص حدود ۲٫۲ است، این مطالعه نرخ کنونی را حداکثر ۲٫۱۹ برآورد می‌کند؛ امری که نشان می‌دهد جهان ممکن است به‌تازگی از این مرز عبور کرده باشد.

نویسندگان این مقاله می‌نویسند: از سال ۲۰۲۶، نرخ باروری بشر احتمالاً به زیر سطح جایگزینی خواهد رسید؛ به این معنا که تعداد تولد‌ها کمتر از میزانی است که برای ثابت نگه‌داشتن جمعیت در بلندمدت نیاز داریم؛ چنین وضعیتی هرگز در تاریخ حیات بشر، حتی در دوران جنگ‌ها یا همه‌گیری‌ها، سابقه نداشته است.

این تحلیل شامل ۲۳۶ کشور و قلمرو در بازه زمانی ۱۹۵۰ تا ۲۰۲۳ است که در ۲۱۹ مورد از آنها نرخ باروری کاهش یافته است. به گفته نویسندگان، کشور‌ها به‌طور میانگین سالانه شاهد کاهش حدود ۰٫۰۶۲ مورد تولد به ازای هر زن بوده‌اند و شواهد اندکی مبنی بر توقف یا تثبیت این روند وجود دارد.

جمعیت جهان هنوز رو به کاهش نگذاشته است، زیرا نسل‌های پرجمعیتی که در دهه‌های گذشته متولد شده‌اند همچنان در سن فرزندآوری هستند؛ با این حال، پژوهشگران برآورد می‌کنند که این عامل تنها تا سه دهه دیگر می‌تواند به رشد جمعیت ادامه دهد و جمعیت جهان پیش از آغاز روند نزولی، در سال ۲۰۵۶ به اوج خود یعنی حدود ۹ میلیارد نفر خواهد رسید.

نویسندگان خاطرنشان می‌کنند که این روند بسیار فراتر از کشور‌های ثروتمند گسترش یافته است؛ به‌طوری که پیش‌بینی می‌شود نرخ باروری در سال ۲۰۲۵ در تایلند تنها ۰٫۸۷، در کلمبیا ۱٫۰۱، در ایران ۱٫۳۵ و در برزیل ۱٫۵۲ باشد.

{$sepehr_key_242861}

به گفته آنان، هیچ سازوکار خودکاری وجود ندارد که نرخ باروری را به سطح جایگزینی بازگرداند، زیرا هیچ دلیل واحدی برای کاهش نرخ زاد و ولد وجود ندارد. اگرچه عواملی همچون هزینه‌های مسکن و مراقبت از فرزند، ناامنی اقتصادی، استفاده از روش‌های پیشگیری از بارداری و تغییر هنجار‌های اجتماعی همگی در این امر نقش دارند، اما هیچ‌یک به‌تنهایی قادر به توضیح کامل این روند جهانی نیستند.

این مطالعه هشدار می‌دهد که پیامد‌های اقتصادی کاهش قریب‌الوقوع جمعیت می‌تواند بسیار گسترده باشد. کوچک‌تر شدن نسل‌ها به معنای کاهش تعداد نیروی کاری است که باید از جمعیت رو به رشد سالمندان حمایت کنند؛ امری که ضمن کند کردن روند رشد اقتصادی، نظام‌های بازنشستگی، بخش بهداشت و درمان و منابع مالی عمومی را تحت فشار قرار می‌دهد.

نویسندگان برآورد می‌کنند که در ایالات متحده، ترکیب رشد سالانه ۲ درصدی بهره‌وری با انقباض ۰٫۵ درصدی نیروی کار، نرخ رشد بلندمدت تولید ناخالص داخلی را به حدود ۱٫۵ درصد کاهش خواهد داد.

به گزارش راشاتودی، پیش‌بینی‌های جمعیتی سازمان ملل نیز طی دهه گذشته به‌شدت کاهش یافته است. این سازمان در سال ۲۰۱۵ پیش‌بینی کرده بود که جمعیت جهان در سال ۲۱۰۰ به بیش از ۱۱٫۲ میلیارد نفر خواهد رسید و پیش از پایان قرن، به نقطه اوج نخواهد رسید.

اما در بازنگری سال ۲۰۲۴، پیش‌بینی شد که جمعیت در اواسط دهه ۲۰۸۰ به اوج خود، یعنی حدود ۱۰٫۳ میلیارد نفر، می‌رسد و سپس تا سال ۲۱۰۰ اندکی کاهش یافته و به حدود ۱۰٫۲ میلیارد نفر می‌رسد.

بر اساس برآورد‌های سازمان ملل، جمعیت جهان در سال ۲۰۲۲ از مرز ۸ میلیارد نفر گذشت و در حال حاضر به حدود ۸٫۳ میلیارد نفر رسیده است.