سوره طلاق؛ تلاشی برای مهار یکی از حساس‌ترین لحظات زندگی یک خانواده

سوره طلاق برخلاف تصور اولیه، صرفاً مجموعه‌ای از احکام حقوقی درباره جدایی زن و شوهر نیست، بلکه تلاشی برای مهار یکی از حساس‌ترین لحظات زندگی انسان و جلوگیری از تبدیل اختلاف خانوادگی به ظلم و فروپاشی است.

کد خبر: ۴۴۱۳۷۰

تاریخ : ۰۷ شهريور ۱۴۰۵ - ۱۸:۱۲

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز؛ سوره طلاق برخلاف تصور اولیه، صرفاً مجموعه‌ای از احکام حقوقی درباره جدایی زن و شوهر نیست، بلکه تلاشی برای مهار یکی از حساس‌ترین لحظات زندگی انسان و جلوگیری از تبدیل اختلاف خانوادگی به ظلم و فروپاشی است.

در نگاه علامه طباطبایی در «المیزان»، احکام این سوره بر این اساس بنا شده که حتی اگر زندگی مشترک به نقطه جدایی برسد، این جدایی نباید بدون ضابطه، از روی خشم و همراه با تضییع حقوق طرفین باشد. آیات نخست سوره، طلاق را از یک تصمیم ناگهانی به فرآیندی حساب‌شده تبدیل می‌کند؛ فرآیندی که در آن هنوز احتمال تغییر شرایط و بازگشت وجود دارد.

طلاق هم قانون دارد، جدایی نباید تصمیم لحظه‌ای باشد

آیه نخست با خطاب «یَا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ وَأَحْصُوا الْعِدَّةَ» آغاز می‌شود. نکته مهم در تعبیر «لِعِدَّتِهِنَّ» این است که طلاق باید به شکلی واقع شود که عده زن به‌درستی آغاز و محاسبه شود، نه اینکه مرد در هر شرایطی و از روی هیجان، زن را طلاق دهد.

در تفسیر المیزان، توجه به «عده» تنها یک محاسبه زمانی نیست، بلکه بخشی از نظم اجتماعی و خانوادگی است. این فاصله، هم وضعیت حقوقی زن را روشن می‌کند و هم فرصتی برای مشخص شدن شرایطی مانند بارداری و در مواردی، امکان بازنگری در تصمیم جدایی فراهم می‌آورد.

از همین رو بلافاصله فرمان «وَاتَّقُوا اللَّهَ رَبَّکُمْ» مطرح می‌شود. یعنی حتی در هنگام طلاق نیز رابطه انسان با خدا قطع نمی‌شود. اختلاف خانوادگی نمی‌تواند مجوز عبور از حدود الهی و پایمال کردن حقوق دیگری باشد.

خانه‌ای که پس از طلاق هنوز خانه است

یکی از قابل‌توجه‌ترین بخش‌های آیه نخست، فرمان «لَا تُخْرِجُوهُنَّ مِنْ بُیُوتِهِنَّ وَلَا یَخْرُجْنَ» است. زن در دوران عده نباید به سادگی از خانه بیرون رانده شود و اصل بر این است که در همان محیط بماند.

این حکم، نگاه قابل تأملی به مسئله طلاق ارائه می‌کند، اگر جدایی فوراً به قطع کامل ارتباط و بیرون رفتن یکی از طرفین از خانه تبدیل شود، امکان بازگشت و اصلاح کاهش می‌یابد. اما باقی ماندن زن در خانه، در چارچوب احکام شرعی، فضای زمانی و روانی لازم را برای فروکش کردن هیجان‌ها و احتمال اصلاح فراهم می‌کند.

{$sepehr_key_243440}

در پایان همین آیه نیز جمله‌ای تعیین‌کننده آمده است، «لَا تَدْرِی لَعَلَّ اللَّهَ یُحْدِثُ بَعْدَ ذَلِکَ أَمْرًا» تو نمی‌دانی، شاید خداوند پس از آن وضع تازه‌ای پدید آورد.

در منطق آیه، انسان نباید آینده را با اطمینان کامل پیش‌بینی کند. تصمیمی که امروز قطعی به نظر می‌رسد، ممکن است فردا با تغییر شرایط، نگاه و احساس انسان، به تصمیم دیگری تبدیل شود.

اگر جدایی قطعی شد، دشمنی ممنوع است

آیه دوم تکلیف مرحله بعد را روشن می‌کند «فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِکُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ فَارِقُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ». اگر زمان عده به پایان رسید، یا زندگی را ادامه دهید، اما «بِمَعْرُوف»، یا اگر قرار بر جدایی است، باز هم «بِمَعْرُوف» از یکدیگر جدا شوید.

این تعبیر نشان می‌دهد که حتی پایان یک رابطه نیز نباید به میدان انتقام تبدیل شود. «معروف» در اینجا یعنی رفتاری که عقل و شرع آن را شایسته می‌دانند، بنابراین طلاق نمی‌تواند وسیله تحقیر، آزار، تهدید یا تضییع حقوق طرف مقابل باشد.

آیه سپس بر شهادت شاهدان عادل تأکید می‌کند و می‌فرماید که «وَأَقِیمُوا الشَّهَادَةَ لِلَّهِ». یعنی حتی در یک مسئله شخصی و خانوادگی نیز عدالت نباید قربانی روابط و خصومت‌های شخصی شود.

کلید گشایش، جایی است که انسان فکرش را نمی‌کند

در ادامه، فضای آیات از احکام طلاق به یک اصل فراگیر زندگی منتقل می‌شود: «وَمَنْ یَتَّقِ اللَّهَ یَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا». تقوا در این آیات فقط به معنای پرهیز از گناه نیست؛ بلکه یعنی انسان در موقعیت دشوار نیز حدود الهی را حفظ کند.

سپس وعده‌ای حتی گسترده‌تر می‌آید «وَیَرْزُقْهُ مِنْ حَیْثُ لَا یَحْتَسِبُ». گشایش الهی الزاماً از مسیری که انسان انتظار دارد نمی‌رسد. کسی که در بحران، قانون الهی و عدالت را رها نمی‌کند، نباید تصور کند که همه راه‌ها به بن‌بست رسیده‌اند.

آیه سوم این معنا را با «وَمَنْ یَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ» تکمیل می‌کند. توکل به معنای کنار گذاشتن تدبیر نیست بلکه یعنی انسان وظیفه خود را انجام دهد و نتیجه نهایی را در اختیار خدا بداند زیرا «إِنَّ اللَّهَ بَالِغُ أَمْرِهِ» و خداوند امر خود را به انجام می‌رساند.

حتی شرایط متفاوت زندگی هم بی‌حساب رها نشده است

آیه چهارم درباره وضعیت زنانی که عادت ماهانه نمی‌شوند یا از آن گذشته‌اند و نیز زنان باردار، احکام عده را بیان می‌کند و درباره زنان باردار می‌فرماید که «وَأُولَاتُ الْأَحْمَالِ أَجَلُهُنَّ أَنْ یَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ». یعنی پایان عده آنان با وضع حمل است.

{$sepehr_key_243441}

این جزئیات نشان می‌دهد که قانون الهی در مسئله‌ای مانند طلاق، شرایط واقعی انسان‌ها را در نظر گرفته و برای موقعیت‌های مختلف، حکم مشخص قرار داده است. اما دوباره همان اصل به میان می‌آید «وَمَنْ یَتَّقِ اللَّهَ یَجْعَلْ لَهُ مِنْ أَمْرِهِ یُسْرًا» تقوا می‌تواند دشواری را به مسیر گشایش تبدیل کند.

پشت احکام سخت، وعده آسانی پنهان است

آیه پنجم همه این احکام را چنین جمع‌بندی می‌کند «ذَلِکَ أَمْرُ اللَّهِ أَنْزَلَهُ إِلَیْکُمْ». اینها صرفاً توصیه‌های اخلاقی نیستند چارچوبی الهی برای مدیریت یک بحران انسانی‌اند. سپس بار دیگر وعده تقوا تکرار می‌شود «وَمَنْ یَتَّقِ اللَّهَ یُکَفِّرْ عَنْهُ سَیِّئَاتِهِ وَیُعْظِمْ لَهُ أَجْرًا».

در مجموع، پنج آیه نخست سوره طلاق یک پیام مهم دارد، حتی وقتی زندگی مشترک به پایان می‌رسد، انسان حق ندارد اخلاق، عدالت و تقوا را کنار بگذارد. طلاق در منطق این آیات، انفجار یک رابطه نیست فرآیندی کنترل‌شده است که باید در آن حقوق انسان‌ها حفظ شود و حتی در لحظه جدایی، احتمال بازگشت، اصلاح و گشایش الهی فراموش نشود.

منبع: فارس