پزشکیان در بیشکک؛ ایران از شانگهای چه می‌خواهد؟

«شهرآرانیوز-گروه سیاست»؛ رئیس‌جمهوری اسلامی ایران برای شرکت و سخنرانی در اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای و نشست «شانگهای پلاس» راهی بیشکک، پایتخت قرقیزستان شد؛ سفری که در شرایط ویژه منطقه، می‌تواند فراتر از یک حضور تشریفاتی، فرصتی برای تهران جهت پیگیری همزمان اهداف سیاسی، اقتصادی و امنیتی باشد.

کد خبر: ۴۴۱۶۰۷

تاریخ : ۰۹ شهريور ۱۴۰۵ - ۰۹:۴۵

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز؛ مسعود پزشکیان امروز تهران را به مقصد بیشکک ترک کرد تا در بیست‌وپنجمین سالگرد تأسیس سازمان همکاری شانگهای، در کنار رهبران چین، روسیه و هند و... حضور داشته باشد. این اجلاس در شرایطی برگزار می‌شود که تحولات امنیتی و سیاسی ماه‌های اخیر، روابط ایران با غرب را بیش از گذشته تحت تأثیر قرار داده و تهران همزمان تلاش می‌کند ظرفیت‌های همکاری با کشورهای شرقی و همسایگان خود را فعال‌تر کند.

ایران از سال ۲۰۲۳ عضو رسمی سازمان همکاری شانگهای است و اکنون در شرایطی در این سازمان حضور پیدا می‌کند که اهمیت اقتصادی و ژئوپلیتیکی آن افزایش یافته است. سازمانی که چین، روسیه، هند، پاکستان، ایران، چهار کشور آسیای مرکزی و بلاروس را دربرمی‌گیرد، حدود یک‌چهارم اقتصاد جهان را نمایندگی می‌کند و بیش از ۳ میلیارد نفر در کشورهای عضو آن زندگی می‌کنند.

شانگهای برای تهران؛ فراتر از یک نشست سیاسی

یکی از مهم‌ترین اهداف ایران در این سفر را باید در تلاش برای کاهش آثار فشارهای خارجی از مسیر گسترش روابط با اقتصادهای غیرغربی جست‌وجو کرد. البته عضویت در سازمان همکاری شانگهای به‌خودی خود نمی‌تواند تحریم‌ها را خنثی کند، اما این سازمان می‌تواند بستری برای توسعه همکاری‌های بانکی، تجاری، ترانزیتی، انرژی و سرمایه‌گذاری میان اعضا فراهم کند.

ایران در این میان یک مزیت مهم دارد: موقعیت جغرافیایی کشور می‌تواند آن را به حلقه اتصال چین، آسیای مرکزی، روسیه و آب‌های جنوبی تبدیل کند. توسعه کریدورهای ترانزیتی، استفاده از ظرفیت بنادر جنوبی، اتصال شبکه‌های ریلی و افزایش تجارت با کشورهای آسیای مرکزی از جمله حوزه‌هایی است که می‌تواند در چنین نشست‌هایی از سطح شعار به پروژه‌های مشخص تبدیل شود.

در واقع، برای تهران مسئله اصلی این نیست که صرفاً در جمع کشورهای عضو شانگهای دیده شود؛ مسئله این است که عضویت ایران چه آورده ملموسی برای اقتصاد کشور ایجاد می‌کند.

چین؛ مهم‌ترین شریک اقتصادی ایران

در میان کشورهای حاضر در اجلاس، چین برای ایران اهمیت ویژه‌ای دارد. پکن بزرگ‌ترین شریک تجاری ایران در میان قدرت‌های شرقی است و روابط دو کشور در سال‌های اخیر بر محورهایی مانند انرژی، تجارت، سرمایه‌گذاری و همکاری‌های راهبردی توسعه یافته است.

بنابراین یکی از مهم‌ترین اهداف احتمالی تهران در بیشکک، حفظ و تقویت مسیر همکاری با پکن است؛ به‌ویژه در حوزه‌هایی که ایران برای جذب سرمایه و فناوری یا توسعه بازار صادراتی خود نیاز دارد.

از نگاه ایران، چین همچنین می‌تواند در توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل، انرژی و پروژه‌های صنعتی نقش داشته باشد. در مقابل، ایران برای چین یک موقعیت ژئوپلیتیکی مهم در مسیرهای ارتباطی غرب آسیا و دسترسی به آب‌های آزاد دارد.

با این حال، تهران در این سفر نیازمند عبور از روابط کلی و حرکت به سمت پروژه‌های عملیاتی، زمان‌بندی‌شده و قابل ارزیابی است؛ چرا که تجربه سال‌های گذشته نشان داده است اعلام توافق‌های متعدد، بدون سازوکار اجرایی، الزاماً به افزایش تجارت یا سرمایه‌گذاری منجر نمی‌شود.

روسیه؛ از هماهنگی سیاسی تا اقتصاد

روسیه نیز یکی دیگر از بازیگران کلیدی این اجلاس است. تهران و مسکو در سال‌های اخیر روابط سیاسی و امنیتی خود را گسترش داده‌اند و همکاری‌های دو کشور در حوزه‌های انرژی، حمل‌ونقل، تجارت و مسائل منطقه‌ای اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

حضور همزمان پزشکیان و ولادیمیر پوتین در بیشکک می‌تواند فرصتی برای پیگیری مسائل دوجانبه و همچنین هماهنگی در خصوص تحولات منطقه‌ای باشد. تکمیل مسیرهای ترانزیتی میان ایران و روسیه، توسعه کریدور شمال ـ جنوب، افزایش تجارت و تسهیل مبادلات مالی از جمله موضوعاتی است که برای اقتصاد ایران اهمیت عملی دارد.

در چنین شرایطی، کریدور شمال ـ جنوب می‌تواند یکی از مهم‌ترین برگ‌های ایران در تعامل با مسکو و دیگر کشورهای عضو شانگهای باشد؛ زیرا ایران را در موقعیتی قرار می‌دهد که تنها مصرف‌کننده همکاری اقتصادی نباشد، بلکه خود به یک مسیر راهبردی برای تجارت منطقه‌ای تبدیل شود.

هند و آسیای مرکزی؛ فرصت‌هایی که نباید فراموش شوند

در کنار چین و روسیه، حضور هند نیز برای ایران اهمیت دارد. دهلی‌نو از بازیگران بزرگ اقتصاد جهان است و روابط آن با تهران، به‌ویژه در حوزه بندر چابهار و دسترسی به بازارهای آسیای مرکزی، ظرفیت‌های قابل توجهی دارد.

از سوی دیگر، کشورهای آسیای مرکزی مانند قزاقستان، ازبکستان، تاجیکستان و قرقیزستان بازارهایی نزدیک و در عین حال کمتر بهره‌برداری‌شده برای کالاها و خدمات ایرانی محسوب می‌شوند. نشست شانگهای می‌تواند فرصتی برای افزایش صادرات ایران، توسعه همکاری‌های کشاورزی، صنعتی، انرژی و حمل‌ونقل و همچنین فعال‌تر شدن دیپلماسی اقتصادی کشور در این منطقه باشد.

پیام سیاسی ایران در بیشکک

اما سفر پزشکیان فقط اقتصاد نیست. شرایط منطقه و روابط پرتنش ایران با آمریکا و رژیم صهیونیستی، به این اجلاس یک وزن سیاسی ویژه داده است. سازمان همکاری شانگهای رسماً یک پیمان ضدغربی یا ائتلاف نظامی علیه غرب نیست، اما چین و روسیه در سال‌های اخیر از ظرفیت این سازمان برای تقویت ایده جهان چندقطبی و افزایش همکاری میان کشورهای غیرغربی استفاده کرده‌اند.

تهران نیز می‌تواند از تریبون شانگهای برای تأکید بر ضرورت چندجانبه‌گرایی، مخالفت با یکجانبه‌گرایی و تحریم‌های اقتصادی و همچنین تشریح دیدگاه‌های خود درباره تحولات منطقه استفاده کند.

با این حال، مهم‌ترین آزمون سفر پزشکیان آن است که این حضور سیاسی چگونه به دستاورد اقتصادی و دیپلماتیک تبدیل خواهد شد. اگر تهران بتواند در کنار دیدار با سران چین، روسیه، هند و دیگر اعضا، توافق‌های مشخصی در زمینه تجارت، انرژی، ترانزیت، سرمایه‌گذاری و سازوکارهای مالی به دست آورد، اجلاس بیشکک می‌تواند یکی از حلقه‌های مهم دیپلماسی اقتصادی ایران باشد.

در غیر این صورت، عضویت ایران در شانگهای همچنان در سطح یک ظرفیت بزرگ اما کم‌استفاده باقی خواهد ماند؛ ظرفیتی که در شرایط فعلی کشور، بیش از هر زمان دیگری نیازمند تبدیل شدن به نتیجه قابل لمس برای اقتصاد و سیاست خارجی ایران است.

{$sepehr_key_243713}