جشنواره تئاتر خراسان رضوی در ایستگاه بلاتکلیفی، دبیر کجاست؟

در آستانه سی‌وچهارمین جشنواره تئاتر خراسان رضوی، بلاتکلیفی در ساختار مدیریتی تئاتر استان و تأخیر در برگزاری انتخابات انجمن هنرهای نمایشی، نگرانی‌ها درباره کیفیت و نحوه برگزاری جشنواره را افزایش داده است؛ جشنواره‌ای که هنوز شورای سیاست‌گذاری آن تشکیل نشده و دبیرش مشخص نیست.

کد خبر: ۴۴۱۶۷۰

تاریخ : ۰۹ شهريور ۱۴۰۵ - ۱۲:۲۳

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز؛ در‌حالی‌که تقویم تئاتر استان به روز‌های حساس انتشار فراخوان و آغاز سازوکار سی‌وچهارمین جشنواره تئاتر خراسان‌رضوی نزدیک می‌شود، ساختار مدیریتی این حوزه با چالش‌ها و ابهامات جدی روبه‌روست. طبق آیین‌نامه، مجمع عمومی و انتخابات هیئت‌مدیره انجمن هنر‌های نمایشی استان باید پیش از این (تیرماه) برگزار و تکلیف سکان‌داران جدید مشخص می‌شد؛ اما با گذشت زمان قانونی، هنوز این رویداد سرنوشت‌ساز برگزار نشده است. هم‌زمانی این بلاتکلیفی ساختاری با ضرورت انتشار فوری فراخوان جشنواره استان، آن‌هم در شرایطی که هنوز شورای سیاست‌گذاری تشکیل جلسه نداده و دبیری تعیین نشده است، نگرانی عمیقی را در اهالی تئاتر استان باعث شده است. برگزاری جشنواره‌ای معتبر بدون دبیر مشخص و در سایه انجمنی که دوره قانونی آن منقضی شده یا در آستانه تغییر است، مصداق آشکار شتاب‌زدگی و بی‌برنامگی اداری به شمار می‌رود.

در همین راستا، پیگیری‌های ما از محسن سمیع، معاون هنری سینمایی اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی، بی‌پاسخ مانده و پاسخ‌گوی چرایی این دوگانگی و بلاتکلیفی پیش‌آمده نبوده است. از‌این‌رو، برای واکاوی دقیق‌تر این وضعیت و علت به‌تعویق‌افتادن انتخابات و تأخیر در انتشار فراخوان، با فعالان و کارشناسان این حوزه به گفت‌و‌گو نشسته‌ایم.

{$sepehr_key_243787}

هیچ جلسه رسمی برای سیاست‌گذاری تشکیل نشده است

محمد حسن‌زاده، رئیس هیئت مدیره انجمن هنر‌های نمایشی خراسان رضوی، درباره وضعیت تعلیق‌گونه برگزاری جشنواره می‌گوید: روال معمول این است که ابتدا شورای سیاست‌گذاری شامل مدیرکل، معاون هنری، مدیرعامل انجمن و جمعی از پیشکسوتان تشکیل جلسه دهد تا ضمن انتخاب دبیر، چارچوب فراخوان مشخص شود. متأسفانه تا این لحظه، هیچ جلسه رسمی برای سیاست‌گذاری تشکیل نشده است.

او که خود از حضور در شورای سیاست‌گذاری امسال انصراف داده است، ادامه می‌دهد: طبیعتا زمان برای انتشار فراخوان گذشته است و هر یک روز تأخیر، فشار روی گروه‌های نمایشی را برای تولید باکیفیت مضاعف می‌کند. برگزاری جشنواره بدون زیربنای تصمیم‌گیری، صرفا مسکن‌های موقتی برای نمایش‌های رو‌به‌موت تئاتر استان است.

انتخابات انجمن در کلاف سردرگم آیین‌نامه‌ها

حسن‌زاده درباره تعویق انتخابات انجمن که طبق تقویم باید در تیرماه برگزار می‌شد، می‌گوید: ما همچنان منتظر ابلاغ آیین‌نامه از تهران هستیم. تا زمانی‌که این وضعیت بلاتکلیف باشد، انتخابات در وضعیت تعلیق قرار دارد. از پایان جشنواره سال گذشته، به‌دلیل دوری از حواشی و مسائل داخلی، در جلسات انجمن حضور نداشته‌ام و عملا جریان امور از دایره تصمیم‌گیری هیئت‌مدیره خارج شده است.

رئیس هیئت‌مدیره انجمن، منتقد جدی قطع حمایت‌های مالی نهاد‌های عمومی، معتقد است: جشنواره تئاتر استانی خراسان رضوی، متعلق به مشهد است. شهرداری و آستان قدس رضوی در دو سال اخیر حمایت‌های خود را به شدت کاهش داده یا کاملا قطع کرده‌اند. فشار هزینه‌های سنگین تولید و اجرای جشنواره، بدون پشتوانه این نهادها، مستقیم بر دوش هنرمندان و برگزارکنندگان آوار می‌شود.

وی بند اجرای عمومی پیش از جشنواره در آیین‌نامه مرکز را یکی از چالش‌های اصلی می‌داند: وقتی در کلان‌شهری مثل مشهد تنها چند سالن تئاتر مانند «بهار»، «مایان» و «آکتور» در دسترس هستند، الزام گروه‌ها به اجرای عمومی برای ورود به جشنواره، یک آیین‌نامه غیرواقع‌بینانه است البته باید این‌گونه باشد، اما با انبوهی از گروه‌های فعال روبه‌روییم که تشنه اجرا هستند و سالنی برای آنها وجود ندارد. این تقاضای زیاد و عرضه بسیار محدود فضای نمایشی، مانع تولید حرفه‌ای است و عملا رقابت را از مسیر علمی و تخصصی خارج می‌کند.

حسن‌زاده در پاسخ به چرایی ضعف حضور آثار خراسان در جشنواره‌های ملی (مانند فجر) می‌گوید: تئاتر امروز یک دانش تخصصی است. نمی‌توان با الگو‌های سنتی و بدون آموزش مداوم در جشنواره فجر عرض‌اندام کرد. بخشی از ضعف حضور ما به کیفیت فنی آثار برمی‌گردد و بخشی دیگر به آمادگی گروه‌ها. وقتی بستر اجرای عمومی مهیا نیست و گروه‌ها در فشار مالی و بلاتکلیفی جشنواره‌های استانی گرفتارند، نباید انتظار جهش کیفیت در سطوح ملی را داشت.

{$sepehr_key_243788}

انجمن هنر نمایشی استان، بی‌امکانات و کم‌اثر

محمد جهان‌پا، هنرمند تئاتر خراسان رضوی، این وضعیت را نتیجه ضعف مدیریت و بی‌عملی ساختاری می‌داند و معتقد است جشنواره در چنین شرایطی بیشتر به اجرای یک تکلیف اداری شبیه خواهد بود تا رویدادی اثرگذار برای جریان تئاتر استان.

«انجمن در سال‌های اخیر نتوانسته جایگاه واقعی خود را پیدا کند و به‌جای آنکه پرچمدار جریان‌سازی فکری و ارتقای کیفیت تئاتر باشد، درگیر مسائل اجرایی و روزمره شده است.» وی با بیان این مطلب، انتقاد از عملکرد انجمن هنر‌های نمایشی را ادامه می‌دهد: این نهاد در وضعیت فعلی، نه سالن در‌اختیار دارد، نه بودجه کافی و نه قدرت تأثیرگذاری در شورای نظارت؛ با‌این‌حال همچنان از آن انتظار می‌رود بار بخش مهمی از امور تئاتر استان را به دوش بکشد.

کارگردان و بازیگر تئاتر مشهد تأکید می‌کند که انجمن هنر‌های نمایشی باید تلاش کند یک جریان اندیشه‌ای در تئاتر مشهد و خراسان شکل بگیرد.

از نگاه جهان‌پا، مسئله تئاتر استان صرفا تولید نمایش و افزایش تعداد اجرا‌ها نیست؛ چراکه بسیاری از هنرمندان درحال کار هستند و تولید اثر متوقف نشده است. مشکل اصلی، فقدان نگاه فکری، آموزشی و کیفی در روند تولید است.

جهان‌پا یکی از وظایف مهم انجمن را ایجاد ارتباط مؤثر میان بدنه تئاتر استان و مرکز هنر‌های نمایشی می‌داند و می‌گوید ضعف این ارتباط باعث شده است ظرفیت‌ها و اتفاقات تئاتر مشهد کمتر دیده شود. به اعتقاد او، انجمن باید به‌طور مستمر اطلاعات دقیقی از وضعیت تولید آثار، اجرای عمومی، گردش مالی و نیاز‌های تئاتر استان به مرکز منتقل کند و نشان دهد که در مشهد چه میزان فعالیت نمایشی در جریان است و چه حمایت‌هایی مورد نیاز است.

جشنواره برگزار می‌شود، اما با چه کیفیتی؟

جهان‌پا درباره وضعیت جشنواره تئاتر استانی می‌گوید: اصل برگزاری جشنواره، باتوجه‌به مأموریت اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی، قطعی است و در هر شرایطی برگزار خواهد شد؛ اما مسئله اساسی، شیوه برگزاری، میزان انسجام و کیفیت آن است. او هشدار می‌دهد که هرچه برنامه‌ریزی دیرتر آغاز شود و جشنواره بدون مطالعه و نگاه کارشناسی پیش برود، ضعف‌ها و ناهماهنگی‌های آن بیشتر خواهد شد.

{$sepehr_key_243789}

مسئله اصلی؛ کیفیت آثار، نه تعداد تولیدات

به باور این هنرمند، جشنواره درنهایت باید سه نماینده از استان را به رویداد ملی معرفی کند؛ اما معرفی چند اثر به تهران، به‌تنهایی نمی‌تواند نشانه موفقیت جشنواره باشد. اگر روند فعلی با شتاب‌زدگی و بدون برنامه ادامه پیدا کند، احتمالا آثاری با کیفیت پایین‌تر به جشنواره ملی راه پیدا می‌کنند؛ آثاری که الزاما در شأن نام خراسان رضوی نیستند و توان رقابت جدی در سطح کشور را ندارند. در طول سال نمایش‌های متعددی در مشهد تولید شده است و از نظر تعداد آثار، ظرفیت لازم برای برگزاری جشنواره وجود دارد؛ بنابراین مسئله اصلی کمبود تولید نیست، بلکه کیفیت و اعتبار این تولیدات است. مسلما باید شرایطی فراهم شود که آثار منتخب بتوانند درخور نام خراسان باشند و در سطح ملی نیز حرفی برای گفتن داشته باشند.

دبیر جشنواره باید از ماه‌ها قبل وارد عمل شود

تعیین زودهنگام دبیر جشنواره یکی از عوامل مؤثر بر کیفیت این رویداد است که به گفته جهان‌پا اگر دبیر یک سال زودتر انتخاب شود، فرصت خواهد داشت با هنرمندان و چهره‌های تأثیرگذار تئاتر ارتباط بگیرد و زمینه تولید آثار جدی‌تری را فراهم کند. دبیر می‌تواند هنرمندان شناخته‌شده مشهد را برای حضور در عرصه تولید ترغیب کند و با ایجاد یک رقابت واقعی، سطح جشنواره را ارتقا دهد.

دبیر دو دوره جشنواره تئاتر استانی خراسان رضوی توضیح می‌دهد: حضور دبیر، زمانی می‌تواند مؤثر باشد که صرفا به مدیریت چند روز جشنواره محدود نشود و باید از ماه‌ها پیش، برای شکل‌گیری تولید، شناسایی گروه‌ها و دعوت از هنرمندان مؤثر برنامه داشته باشد. از نگاه جهان‌پا، دبیر باید بتواند موقعیتی ایجاد کند که چهره‌های شناخته‌شده تئاتر مشهد برای تولید اثر وارد میدان شوند؛ چون حضور این هنرمندان می‌تواند به شکل‌گیری رقابتی جدی‌تر و افزایش کیفیت آثار کمک کند.

{$sepehr_key_243790}

جشنواره بدون برنامه، تئاتر استان را نجات نمی‌دهد

جهان‌پا در پایان تأکید می‌کند: تئاتر خراسان‌رضوی از نظر تعداد فعالیت‌ها و تولیدات نمایشی ظرفیت شایان‌توجهی دارد، اما این ظرفیت زمانی به نتیجه می‌رسد که مدیریت منسجم، ارتباط مؤثر با مرکز، برنامه آموزشی و دبیر توانمند کنار یکدیگر قرار گیرند. در‌غیر‌این‌صورت، جشنواره همچنان برگزار خواهد شد، اما بیشتر به رویدادی برای انجام وظیفه و معرفی چند اثر به تهران تبدیل می‌شود؛ نه فرصتی برای بازسازی جریان تئاتر استان و بازگرداندن آن به جایگاه شایسته خود.