خانه‌ای که هنوز منتظر است | درباره نمایش «دستگیره» که این روز‌ها روی صحنه تئاتر مشهد است

نمایش دستگیره این روز‌ها روی صحنه تئاتر سالن استاد نوری حوزه هنری خراسان رضوی در حال اجراست؛ اثری که تماشاگر را به درون فضای سنگین خود می‌کشد تا آن لحظه‌ای را برملا سازد که هرکس در گوشه‌ای از ذهن خودش آن را پنهان کرده است.

کد خبر: ۴۴۳۰۶۵

تاریخ : ۱۵ شهريور ۱۴۰۵ - ۱۲:۰۲

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز، بعضی انتظار‌ها کم‌کم شکل آدم را عوض می‌کند و آن‌قدر در وجودش ریشه می‌دوانند که دیگر نمی‌شود فهمید آدم منتظر است یا انتظار، آدم را با خود برده است. و این به نشستن کنار دری می‌ماند که سال‌هاست باز نشده است، انگار زمان هرگز نگذشته است...

«دستگیره» روایت خانه‌ای است که زمان در آن گرفتار مانده؛ خانه‌ای که از انتظار یک خواهر و برادر برای بازگشت پدر و مادرشان پر شده است؛همان‌هایی که در طول نمایش، نه‌فقط در انتظار بازگشت که در انتظار گشوده شدن دری می‌مانند که شاید پشت آن، بخشی از گذشته و بخشی از خودِ ازدست‌رفته‌شان ایستاده باشد. این انتظار همچون موجودی گرسنه، آرام ارام از مرز صحنه عبور می‌کند، تماشاچی را به درون فضای سنگین و سرد خود می‌کشد و آن لحظه را برملا کند که هرکس، جایی در گوشه‌ای از ذهن خودش، پنهان کرده است.

«دستگیره» به کارگردانی کارگردانی مجید محسنی این روز‌ها روی صحنه تئاتر سالن استاد نوری حوزه هنری خراسان رضوی در حال اجراست. نوید اسدیان به عنوان مشاور کارگردان، توضیحاتی درباره این نمایش می‌دهد که در ادامه می‌خوانید.

زمان فقط عبور نمی‌کند

نوید اسدیان، به عنوان مشاور کارگردان نمایش درباره ویژگی‌های این نمایش می‌گوید: این کار از نظر اجرایی، بر سادگی و کمینه‌گرایی استوار است و تلاش شده با استفاده از امکانات محدود، بیشترین تأثیر ممکن ایجاد شود. در «دستگیره» قرار نبود خلأ با انبوهی از دکور و نشانه پر شود. برعکس، گروه تلاش کرده از همان عناصر محدود، جهانی بسازد که مخاطب بتواند سنگینی زمان را در آن احساس کند.

یکی از این عناصر، چیزی به سادگی غذاست. غذا خوردن در این نمایش فقط یک کنش روزمره نیست. تبدیل شده به ابزاری برای اندازه‌گیری زمان، فشار و فرسودگی.

یکی از نکات جالب در طراحی اثر، استفاده از غذا به عنوان عنصری دراماتیک است. اسدیان در این‌باره توضیح می‌دهد: برای من شخصاً این ایده بسیار جذاب بود؛ اینکه بتوان با غذا خوردن، مفهوم فشار و گذر زمان را منتقل کرد. در واقع، زمان در «دستگیره» فقط با ساعت و تقویم و نشانه‌های معمول اندازه‌گیری نمی‌شود. گاهی باید چیزی را بخوری تا بفهمی چقدر گذشته است؛ تا فشار را حس کنی؛ تا متوجه شوی زمان فقط عبور نمی‌کند، بلکه چیزی از آدم می‌گیرد.

در واقع در این نمایش، زمان فقط با نشانه‌های معمولی مانند ساعت نشان داده نمی‌شود. غذا خوردن خودش به عنصری تبدیل می‌شود که عبور زمان و افزایش فشار را به مخاطب منتقل می‌کند. همین انتخاب ساده، یکی از نقاط قابل توجه اجرای نمایش است؛ تبدیل یک رفتار روزمره به یک نشانه دراماتیک.

شاید این همان جایی باشد که کمینه‌گرایی «دستگیره» معنا پیدا می‌کند. وقتی امکانات محدود است، هر چیزی که روی صحنه قرار می‌گیرد باید دلیلی برای بودن داشته باشد. یک بشقاب، یک لباس، یک حرکت یا حتی یک دستگیره می‌تواند بخشی از روایت شود. نکته‌ای که اسدیان هم به آن اشاره می‌کند و توضیح می‌دهد:

از نظر دکور تلاش شده همه چیز ساده و مینیمال باشد. با این حال، همین سادگی در خدمت ایده اصلی نمایش قرار گرفته و گروه توانسته با استفاده از عناصر محدود، فضای مورد نیاز داستان را شکل دهد.

اسدیان در ادامه صحبت‌هایش از دلایل همکاری با یک گروه تئاتر از شهرستان می‌گوید: یکی از دغدغه‌های اصلی من این بود که جوانان تئاتر شهرستان بتوانند تجربه حضور در یک فضای حرفه‌ای‌تر را به دست آورند. بسیاری از این بچه‌ها توانایی و استعداد دارند، اما برای رشد بیشتر نیازمند تجربه کردن فضا‌های جدید و حرفه‌ای هستند.

جشنواره تئاتر استانی، فرصتی بیش از یک رقابت ساده

به باور او، جشنواره‌های استانی در سال‌های گذشته نیز بار‌ها چنین استعداد‌هایی را معرفی کرده‌اند؛ بازیگرانی که از شهرستان آمده‌اند، روی صحنه رفته‌اند و توانایی خود را نشان داده‌اند. به همین دلیل، یکی از انگیزه‌های حضور او در این پروژه این بوده که این گروه جوان، تجربه‌ای متفاوت از فضای حرفه‌ای تئاتر به دست آورد.

حالا قرار است «دستگیره» برای حضور در جشنواره استانی و دیگر جشنواره‌های مرتبط نیز آماده شود؛ فرصتی که می‌تواند برای گروه جوان نمایش، بیش از یک رقابت ساده باشد. فرصتی برای دیده شدن، آزمودن توانایی‌ها و مواجهه با فضایی که استاندارد‌ها و فشار‌های حرفه‌ای بیشتری دارد.

اما وقتی حرف از جشنواره‌های استانی به میان می‌آید، بحث از خود نمایش فراتر می‌رود. مشاور کارگردان ترجیح می‌دهد درباره مسائل اداری و اجرایی جشنواره‌ها با احتیاط صحبت کند و بیشتر از زاویه تخصصی به موضوع نگاه کند. با این حال، بر یک نکته تأکید دارد: اصل برگزاری جشنواره‌های استانی برای جوانان تئاتر مشهد و خراسان اهمیت زیادی دارد.

از نگاه او، یکی از مهم‌ترین کارکرد‌های این جشنواره‌ها ایجاد فضایی حرفه‌ای، رقابتی و متفاوت برای جوانان است؛ فضایی که بتوانند در آن تجربه کنند، اشتباه کنند، دیده شوند و خودشان را محک بزنند. اما این اتفاق زمانی می‌تواند به شکل واقعی رخ دهد که جشنواره‌ها نیز خودشان را با شرایط امروز تئاتر هماهنگ کنند.

او معتقد است اگر جشنواره‌ها با برنامه‌ریزی دقیق‌تر و نظم بیشتر برگزار شوند و اصلاحاتی در قوانین و مقررات آنها صورت بگیرد، تأثیرشان بر رشد هنرمندان جوان بسیار بیشتر خواهد شد.

در این میان، یک مسئله دیگر هم اهمیت دارد؛ فاصله میان مدیران جشنواره و خودِ هنرمندان، که اسدیان در این‌باره می‌گوید: اگر ارتباط میان بخش‌های اجرایی جشنواره و هنرمندان قوی‌تر و منسجم‌تر شود، این مسئله می‌تواند حتی از نظر فنی نیز به تئاتر کمک کند.

نباید فقط از منظر اداری به یک اثر نگاه کرد؛ لازم است مدیران و مسئولان جشنواره با کارگردان‌ها و گروه‌های نمایشی تعامل حرفه‌ای داشته باشند و مسائل فنی آثار را نیز درک کنند.

گاهی باید از شکل اتفاق عبور کرد

این نگاه، به نوعی با منطق خود «دستگیره» نیز بی‌ارتباط نیست. نمایش از مخاطب می‌خواهد از همان ابتدا قرارداد خود را با اثر بپذیرد؛ قرار نیست هر اتفاقی الزاماً بازنمایی مستقیم و رئالیستی از زندگی روزمره باشد. فرم، اجرا و زبان نمایشی بخشی از روایت هستند.

او در این‌باره می‌گوید: مخاطب نباید الزاماً با یک نگاه کاملاً رئالیستی با این نمایش مواجه شود. به نظرم خود اثر از ابتدا قراردادش را با تماشاگر مشخص می‌کند و از او می‌خواهد که با زبان اجرایی و فرم نمایش همراه شود. در «دستگیره»، واقعیت قرار نیست همیشه همان چیزی باشد که دیده می‌شود. گاهی باید از شکل اتفاق عبور کرد و به حسی رسید که پشت آن پنهان است؛ فشار، انتظار، تکرار و فرسودگی. حتی لباس‌ها نیز بخشی از همین جهان هستند.

مشاور کارگردان نمایش دستگیره، به دشواری اجرای طراحی لباس اشاره می‌کند؛ لباس‌هایی که صرفاً برای زیبایی یا فضاسازی انتخاب نشده‌اند و گاه فشار فیزیکی قابل توجهی به بازیگر وارد می‌کنند. به گفته او، وزن لباس یکی از شخصیت‌ها زیاد است و اجرای طولانی با چنین لباسی، کار بازیگر را دشوار می‌کند. همین دشواری در بخش دیگری از اجرا نیز وجود دارد؛ جایی که بازیگر باید در زمانی کوتاه، حجم مشخصی از غذا را بخورد.

به گفته او  این موضوع، روی کاغذ، شاید فقط یک حرکت ساده به نظر برسد. اما روی صحنه، همین عمل ساده تبدیل به یک آزمون جسمی و روانی می‌شود؛ بازیگر باید هم فرم بازی را حفظ کند، هم موقعیت را دقیق اجرا کند و هم فشار فیزیکی آن را تاب بیاورد.

اسدیان از بازیگر نوجوان نمایش نیز به عنوان یکی از نقاط قابل توجه اجرا یاد می‌کند؛ بازیگری که در این موقعیت دشوار توانسته کنترل خود را حفظ کند و توجه‌ها را به خود جلب کند.

{$sepehr_key_245434}

در نهایت، او از گروه اجرایی و عوامل نمایش تشکر می‌کند و از تلاش‌های احسان دبیر در جایگاه مشاور طراحی حرکت و فرم و دیگر اعضای گروه یاد می‌کند؛ آدم‌هایی که در کنار یکدیگر تلاش کرده‌اند از امکانات محدود، جهانی بسازند که بیش از اندازه امکاناتش حرف داشته باشد؛ و شاید این دقیقاً همان چیزی باشد که «دستگیره» در تمام مدت به دنبال آن است: ساختن معنا از چیز‌هایی که در نگاه اول کوچک‌اند.

کاری از یک گروه تئاتر در شهرستان خواف به کارگردانی مجید محسنی است. در این اثر  مجید محسنی، نگین خلیلی و نفس حقی‌خواه بازی می‌کنند.
نوید اسدیان به عنوان مشاور کارگردان، سجاد کریمدخت به عنوان طراح حرکت و فرم، احسان دبیر به عنوان مشاور طراحی حرکت، مهرداد عبدالهی به عنوان آهنگساز، حجت حدادیان به عنوان طراح صحنه و حسام انوشیروانی به عنوان طراح نور در این پروژه حضور دارند.
زهرا تبریزیان طراح گریم، الهه کریمی طراح لباس، سلیم واحدی طراح پوستر، میلاد مطابق‌رودی دستیار کارگردان و رعنا گلستان‌پور منشی صحنه نمایش هستند.
همچنین امین جعفری به عنوان مدیر پروژه، امیرعباس پیش‌بین مدیر اجرایی، صالح اخلاقی مدیر هماهنگی، بهنام احمدی مدیر صحنه و میلاد میرزایی در بخش تولید این نمایش حضور دارند.

نمایش «دستگیره» از پنج‌شنبه ۱۲ شهریورماه، ساعت ۲۰ در تماشاخانه استاد نوری روی صحنه رفته و علاقه‌مندان می‌توانند برای تماشای این اثر نمایشی از طریق سایت گیشات بلیت رزرو  کنند.