مهمترین مشکلات دستگاه ادراری مردان و زنان | از بی اختیاری تا شب‌ادراری و ادرار خونی !

دکتر مهری مهراد، رئیس انجمن نورویورولوژی ایران آخرین اطلاعات علمی درباره بیماری‌های شایع دستگاه ادراری در مردان، زنان و کودکان را تشریح کرد و راههای پیشگیری را نیز توضیح داد.

کد خبر: ۴۴۳۲۳۳

تاریخ : ۱۵ شهريور ۱۴۰۵ - ۱۹:۴۶

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز؛ بیماری‌های مجاری ادراری طیف گسترده‌ای از مشکلات مربوط به سیستم ادراری را شامل می‌شوند که کیفیت زندگی افراد را به شدت تحت تأثیر قرار می‌دهند.

اگرچه ساختار آناتومیک مردان و زنان متفاوت است، اما بسیاری از علائم و عوامل ریسک در هر دو جنس قابل بررسی هستند.

بیماری‌ها و اختلالات مجاری ادراری از شایع‌ترین مشکلات پزشکی هستند که کیفیت زندگی مردان و زنان را تحت تأثیر قرار می‌دهند. ساختار متفاوت دستگاه ادراری و تناسلی در دو جنس موجب تفاوت در بروز این بیماری‌ها می‌شود.

در مردان، مشکلات پروستات مانند بزرگی خوش‌خیم پروستات و عفونت‌های مجاری نقش پررنگی دارند؛ در حالی که در زنان، عفونت‌های مکرر ادراری به دلیل کوتاه‌تر بودن مجرا و افتادگی‌های لگنی شایع‌تر است.

{$sepehr_key_245598}

یکی از آزاردهنده‌ترین اختلالات در این حوزه، بی‌اختیاری ادراری است که به دو نوع اصلی «استرسی» (نشت ادرار هنگام سرفه، خنده یا فعالیت) و «فوریتی» (نیاز ناگهانی و غیرقابل کنترل به دفع) تقسیم می‌شود. این عارضه به دلایلی همچون زایمان‌های متعدد، ضعف عضلات کف لگن، یائسگی در زنان و مشکلات پروستات یا جراحی‌های لگنی در مردان رخ می‌دهد.

شیوع کلی مشکلات در مجاری ادراری

مشکلات ادراری و مثانه بیش از ۳۰ تا ۴۰ درصد از جمعیت میانسال و سالمند کشور را به انحای مختلف درگیر می‌کند.

تشخیص زودهنگام، تغییر سبک زندگی، فیزیوتراپی عضلات کف لگن و درمان‌های دارویی یا جراحی می‌توانند نقش به‌سزایی در کنترل و بهبود این عوارض داشته باشند.

بی‌اختیاری در زنان

مطالعات بالینی نشان می‌دهند که شیوع بی‌اختیاری ادراری در زنان ایرانی متغیر بوده و در میان زنان بالای ۶۵ سال می‌تواند تا حدود ۴۰ درصد گزارش شود؛ با این حال، بسیاری از بیماران به دلیل شرم یا ناآگاهی از درمان، به پزشک مراجعه نمی‌کنند.

مردان و مشکلات پروستات

بیش از ۵۰ درصد مردان ایرانی بالای ۵۰ سال علائم خفیف تا شدید ناشی از بزرگی خوش‌خیم پروستات را تجربه می‌کنند که مستقیماً بر عملکرد مجاری ادراری تأثیر می‌گذارد.

برای بررسی و پاسخ علمی به پرسش‌های شایع در خصوص بیماری‌های دستگاه ادراری در مردان و زنان با «دکتر مهری مهراد، استاد جراحی ارولوژی و رئیس انجمن نورویورولوژی ایران» به گفت‌و‌گو پرداختیم تا پاسخ برخی سئوالات شایع در این حوزه را به نظر گرامی تان برسانیم.

بسیاری از بیماران درگیر با بی اختیاری ادراری به دلیل خجالت به پزشک مراجعه نمی‌کنند. پیام شما برای این افراد چیست؟

بنده به این بیماران می‌گویم بی‌اختیاری، سرنوشت محتوم شما نیست. علم اورولوژی امروز درمان‌های بسیار پیشرفته‌ای دارد. از تمرینات تخصصی کف لگن گرفته تا درمان‌های دارویی، جراحی‌های نوین و مدیریت‌های عصبی-عملکردی. نباید اجازه داد یک مشکل پزشکی، فرد را از زندگی اجتماعی محروم کند.

ببینید، در آقایان، این موضوع به دلیل عدم وجود فرهنگ استفاده از محصولات بهداشتی (پوشک)، بسیار بغرنج‌تر از خانم‌هاست.

وقتی یک سالمند عزیز ما به دلیل ترس از «پس دادن» پوشک، از رفتن به خانه فرزندانش یا حضور در جمع امتناع می‌کند، ما با یک شکست بزرگ در سلامت روان و سلامت عمومی مواجه هستیم.

هر کسی که بدون علت، ادرار خونی می‌بیند، باید سریعاً بررسی شود.

بسیاری از مردم بی اختیاری ادراری را یک «بیماری» نمی‌دانند، بلکه آن را بخشی از روند طبیعی پیری می‌پندارند. نگاه تخصصی شما به این موضوع چیست و چرا این مشکل تا این حد برای فرد، به خصوص در سالمندی، آسیب زا است؟

بی‌اختیاری ادراری نه تنها یک بیماری، بلکه یک «بحران کیفیت زندگی» است. این عارضه در تمام گروه‌های سنی وجود دارد؛ از کودکان با اختلالات مادرزادی گرفته تا خانم‌های جوان پس از زایمان و سالمندانی که با چالش‌های متعدد دست‌وپنج نرم می‌کنند. اما فاجعه اصلی زمانی رخ می‌دهد که این مشکل، فرد را به انزوای اجتماعی می‌کشاند.

بیان کردید در خانم‌ها و آقایان علل بسیار متفاوت است. اگر بخواهیم دقیق‌تر بررسی کنیم، ریشه اصلی این تفاوت کجاست؟

دقیقاً. در خانم‌ها، ما با یک مبحث آناتومیک و هورمونی رو‌به‌رو هستیم. در سنین باروری، فشار مکانیکی رحم بر مثانه و آسیب‌های کف لگن حین زایمان، عامل اصلی است. پس از یائسگی نیز، کاهش سطح استروژن باعث آتروفی (تحلیل) بافت واژن و شلی مجاری می‌شود که نتیجه‌اش افتادگی مثانه و رحم و در نهایت بی‌اختیاری است.

اما در آقایان، قضیه بیشتر به پروستات و یا سیستم عصبی مربوط می‌شود. تنگی کانال نخاع، پارکینسون،‌ام‌اس، دیابت و یا عوارض پس از جراحی‌های پروستات، همگی می‌توانند کنترل ادرار را مختل کنند؛ یعنی در آقایان، بی‌اختیاری اغلب «علامتی» از یک مشکل بزرگتر در سیستم عصبی یا مجاری ادراری است.

بی اختیاری ادراری را بسیار جدی بگیرید

بسیاری از بیماران نگران این هستند که آیا بی‌اختیاری واقعاً درمان‌پذیر است یا باید تا پایان عمر با آن کنار بیایند؟

خوشبختانه پاسخ من قاطعانه است؛ بله، درمان دارد. به جز موارد خاصی از اختلالات مادرزادی که عصب مثانه تشکیل نشده، برای سایر موارد درمان‌های بسیار مؤثری داریم. ما در مرکز، از تجهیزات فوق‌پیشرفته‌ای مثل «صندلی‌های فیزیوتراپی کف لگن استفاده می‌کنیم که حقیقتاً معجزه می‌کنند و عضلات کف لگن را به قدری تقویت می‌کنند که بی‌اختیاری‌های مقاوم به درمان، بهبود می‌یابند.

در مواردی که با سرفه، عطسه یا ورزش، ادرار می‌ریزد، ما حتی بدون نیاز به جراحی‌های تهاجمی، با روش‌هایی مثل تزریق بوتاکس یا لیزر درمانی، بیمار را درمان می‌کنیم.

بی اختیاری ادراری نه تنها یک بیماری، بلکه یک «بحران کیفیت زندگی» است. این عارضه در تمام گروه‌های سنی وجود دارد؛ از کودکان با اختلالات مادرزادی گرفته تا خانم‌های جوان پس از زایمان و سالمندانی که با چالش‌های متعدد دست وپنجه نرم می‌کنند. اما فاجعه اصلی زمانی رخ می‌دهد که این مشکل، فرد را به انزوای اجتماعی می‌کشاند.

در مورد شب‌ادراری چطور؟ بسیاری از والدین نگران فرزندانشان هستند؛ توضیح دهید تا چه سنی شب‌ادراری طبیعی است؟

این یک نکته حیاتی برای والدین است. به‌طور استاندارد، کودک باید تا سن ۳ تا ۴ سالگی کنترل ادرار را به دست بیاورد؛ البته دختران معمولاً زودتر). اگر این مشکل تداوم یافت، حتماً باید بررسی شود.

باید این تفکیک را قائل شویم: اگر شب‌ادراری «فقط در خواب» باشد، می‌تواند ناشی از خواب بسیار سنگین یا تأخیر در تکامل باشد؛ اما اگر کودک «هم در روز و هم در شب» بی‌اختیاری دارد، این یک علامت جدی است که حتماً باید از نظر عصبی و آناتومیک بررسی شود تا خدای‌نکرده مشکل عصبی در مثانه یا نخاع وجود نداشته باشد.

آقایان از چه سنی باید نسبت به سلامت پروستات خود حساس شوند؟

ببینید، همه آقایان پروستات دارند و بزرگ شدن آن بخشی از روند فیزیولوژیک است. اما این «بزرگی» معمولاً از سنین ۴۵ تا ۵۰ سالگی خودش را با علائم ادراری نشان می‌دهد.

تکرر ادرار، کاهش فشار جریان ادرار یا بیدار شدن‌های مکرر در شب، هشدار‌هایی است که نباید نادیده گرفته شود.

آقایان باید بدانند که برخی جراحی‌های نادرست پروستات یا حتی جراحی‌های غیراصولی دیسک کمر، می‌تواند منجر به بی‌اختیاری شود؛ بنابراین، تشخیص به‌موقع و مراجعه به فوق‌تخصص، از بروز بسیاری از این فجایع جلوگیری می‌کند.

دخانیات یکی از علل مهم در بروز سرطان مجاری ادراری

آیا مصرف انواع دخانیات به ویژه سیگار و قلیان مستقیماً با سرطان‌های سیستم مجاری ادراری مانند سرطان مثانه و... ارتباط دارد؟

قطعاً. دخانیات (سیگار، قلیان و به ویژه تریاک) یکی از بزرگترین فاکتور‌های خطر هشداردهنده سرطان مثانه، «ادرار خونی» بدون درد است. دود و دم، مستقیم یا غیرمستقیم، سمی‌ترین تأثیرات را بر بافت مجاری ادراری می‌گذارد و نباید آن را دست‌کم گرفت.

ادرار را به هیچ وجه نگه ندارید

شما به عادت‌های اشتباه ادرار کردن در جامعه ما، به خصوص در دختربچه‌ها و خانم‌ها اشاره کردید. این «نگه داشتن ادرار» چه عوارض بلندمدتی دارد؟

متأسفانه این یکی از بزرگترین معضلات ماست. در بسیاری از مدارس یا اماکن عمومی، به دلیل وضعیت نامناسب بهداشتی دستشویی‌ها، مادران به دختربچه‌ها یاد می‌دهند که ادرارشان را نگه دارند تا به خانه برسند. این «نگه داشتن طولانی‌مدت»، مثانه را به مرور «گشاد» و به اصطلاح «تنبل» می‌کند.

مثانه‌ای که بیش از حد پر بماند، خاصیت ارتجاعی خود را از دست می‌دهد؛ دیگر نمی‌تواند کامل تخلیه شود و همیشه مقداری «ادرار باقی‌مانده» در آن می‌ماند.

این باقی‌مانده، بستر اصلی عفونت‌های ادراری مکرر و در نهایت بی‌اختیاری است. برخلاف آقایان که به دلیل فیزیولوژی‌شان در شرایط سخت راحت‌تر هستند، خانم‌ها در این زمینه بسیار آسیب‌پذیرترند.

علائم مهم سرطان پروستات در مردان

در مورد آقایان و پروستات، چه علائمی را باید «زنگ خطر» دانست؟

وقتی آقایان بالای ۴۵-۵۰ سال از خواب شبانه برای دستشویی بیدار می‌شوند؛ در حالی که قبلاً چنین نبودند، یا جریان ادرارشان با تأخیر شروع می‌شود، قطع و وصل می‌شود و در انتها «قطره‌قطره» می‌آید، باید بدانند که پروستات در حال ارسال پیام است.

نکته طلایی برای تشخیص، آزمایش خون رنج نرمال زیر ۴ است؛ بین ۴ تا ۱۰ ناحیه مشکوک است و بالای ۱۰، ما را به شدت نسبت به سرطان پروستات حساس می‌کند. البته سرعت بالا رفتن این عدد در آزمایش‌های متوالی هم به اندازه خودِ عدد اهمیت دارد.

علائم سرطان کلیه چیست؟

وجود خون در ادرار، تغییرات در آزمایش خون و همچنین درد در ناحیه پهلو از نشانه‌های اصلی هستند که باید نسبت به آنها حساس بود.

بروز مننگوسل در کودکان موضوع مهمی است که متاسفانه خیلی بیماری مشخص و قابل شناسایی نیست، در مورد بیماری این بیماری توضیح دهید.

مننگوسل زمانی رخ می‌دهد که لوله عصبی (تیوب عصبی) در دوران جنینی، یعنی در بازه زمانی ۲۰ تا ۲۸ روزگی، به‌طور کامل بسته نشود. این نقص باعث می‌شود بخشی از سیستم عصبی در پایین ستون فقرات باز بماند. این بیماری در پسران شایع‌تر است.

در این حالت، لوله عصبی در پایین ستون فقرات باز می‌ماند. نوزاد با توده‌ای در پایین ستون فقرات یا بالای باسن متولد می‌شود که می‌تواند از یک توده کوچک و پر از مایع تا یک توده بزرگ یا حتی یک خال یا توده مو (لیپوم) باشد. این وضعیت نیاز به مداخله فوری جراح مغز و اعصاب دارد.

روند درمان و مراقبت از این کودکان چگونه است؟

پس از عمل جراحی توسط متخصص مغز و اعصاب برای بستن نقص، بیمار باید تحت نظر متخصصان اورولوژی و ارتوپدی باشد؛ چرا که این نقص‌ها بر سیستم ادراری و حرکتی تأثیر می‌گذارند. در صورت درمان صحیح، می‌توان از آسیب‌های کلیوی جلوگیری کرد و حتی از ورود کودک به ویلچر و ناتوانی حرکتی پیشگیری نمود..

والدین چگونه می‌توانند این بیماری را در نوزاد خود تشخیص دهند؟

نشانه‌های ظاهری بسیار متنوع است. ممکن است نوزاد تنها یک خال یا یک توده کوچک مو در بالای باسن داشته باشد، یا توده‌ای بزرگ و پر از مایع در پایین ستون فقرات دیده شود. گاهی نیز این توده به صورت یک لیپوم (توده چربی) ظاهر می‌شود. اما نشانه‌های مهم‌تر، اختلال در کنترل ادرار و مشکلات دفع ادرار است که باید بلافاصله بررسی شود.

مسیر درمان و پیامد‌های عدم درمان چیست؟

اولین قدم، جراحی توسط متخصص جراح مغز و اعصاب برای بستن نقص عصبی است. اما درمان تنها به این مرحله ختم نمی‌شود. بیمار باید حتماً تحت نظر متخصص اورولوژی قرار بگیرد تا از بروز «برگشت ادرار» و آسیب به کلیه‌ها جلوگیری شود.

اگر درمان به‌موقع انجام شود، کودک می‌تواند از مشکلات حرکتی شدید جلوگیری کرده و بدون نیاز به ویلچر به زندگی عادی ادامه دهد. درمان قطعی برای برخی از این اختلالات وجود ندارد، اما مدیریت درست، کیفیت زندگی کودک را تضمین می‌کند.

منبع: فارس

{$sepehr_key_245597}